mikudagur 29. apríl 2009síða 14

14 Nr. 81 - 29. apríl 2009 Sosialurin Eitt hundrað dagar SAMBAND eirikur liNDeNSkov eirikur@SoSiAluriN.fo tlf 341800 viðmerkingar Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Marknaðarleiðari: Gudny Langgaard gudny@sosialurin.fo Tróndur Skaalum trondur@sosialurin.fo Høgni Thomsen hogni@sosialurin.fo Elin Vatnhamar Olsen evo@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Eilen Anthoniussen eilen@sosialurin.fo Magnus Gunnarsson maggi@sosialurin.fo Rigmor Dam rigmor@sosialurin.fo Leo Poulsen leo@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Árni Joensen arni@sosialurin.fo Anna V. Ellingsgaard anna@sosialurin.fo Rógvi Nybo rogvi@sosialurin.fo Eirikur í Jákupsstovu eij@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Mánadagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Týsdagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Mikudagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Hósdagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Frí. kl. 09 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39 mm og rúmið millum teigarnar er 4 mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blað leiðsl­ an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Kykmyndir: Harald í Kálvalíð harald@ras2.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e­post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 228814 e­post: aki@sosialurin.fo e­post: dagfinn@sosialurin.fo !!! Haldarar sum ikki hava fingið blaðið, kunnu ringja til 341818 frá kl. 8.00­20.00 og boða frá Uppseting/prent: Uppseting: Sosialurin Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.­frí. 8­16 Tórsgøta 1, 100 Tórshavn Tel. 341800, Fax 341801 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo varp@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag­fríggjadag klokkan 1330 Obama hevur nú verið forseti í USA í eitt hundr- að dagar. Tað er vanligt í USA at meta um evnini og førleikarnar hjá nývaldum forseta eftir fyrstu hundrað dagarnar. Í gjárkvøldið vóru fleiri viðmerkjarar í fjølmiðlunum og gjørdu metingar av teimum fyrstu hundrað døgunum í forsetaskeiði Obamas. Breið semja er um, at Obama hevur staðið seg heilt óvanliga væl. Mett verður, at ein skal heilt aftur til Franklin D. Roosevelt fyri at finna ein nývaldan forseta, sum hevur fingið eins nógv av skafti teir fyrstu eitt hundrað dagarnar. Tað, sum serstakliga verður víst á, er, at Obama hevur sýnt framúr virkisføri í fíggjarmálum, lógarmálum, í almannamálum, í umhvørvis- og veðurlagspolitikkinum og á utttanríkispolitiska leikvøllinum. Stjórnin hevur eftir bert hundrað døgum lagt fyri Kongressuna eina røð av lógar- pakkum, ið skulu fremja mong av teimum mest týðandi vallyftunum. Ein partur av hesum lógarpakka snýr seg um útvegir burtur úr fíggjar- og búskaparkreppuni, meðan aðrir partar snúgva seg um almannamál, heilsumál og bústaðarmál. Tað er áhugavert, at Obama er betur umtóktur enn nakrantíð áður og hevur hann undirtøku frá 64% av amrikanska veljarahópinum. Hetta er heilt óvanligt og hetta gevur honum eina ómetaliga styrki at fremja sín politikk. Tá alt hetta er sagt, so vísa eygleiðarar eisini á nakrar vandafullar snávingarsteinar á politisku leið Obamas. Obama hevur so at siga sett alt á eitt bretti í fíggjar- og búskaparpolitikkinum. Eydnast hansara strategi, kemur USA rættliga skjótt fyri seg aftur. Um hesin politikkur hinvegin miseydnast, hevur Obama ein stóran trupulleika, tí endurreisingarætlanin í stóran mun er fíggjað við lántøku. Á uttanríkispolitiska vøllinum eru tað Iran, Irak, Afghanistan og Norðurkorea, ið eru stórstu vandamálini. Fáur torir í dag at spáa um gongdina á hesum økjum. Trupulleikarnir hjá USA eru ómetaligir og tað liggur á Obama og stjórn hansara at fáa USA upp úr tí kyksendi, sum Bush stjórnin var vaðað út í. Hetta er eingin lættur setningur. Eydnast politikkurin og kemur stjórnin á mál við sínum bjargingarætlanum, eydnast tað uttanríkispolitiskt at sleppa so toluliga burturúr teimum risastóru trupulleikum, sum USA er statt í í Miðeystri og í Asia, so fer undirtøkan at vaksa. Men amerikanski veljarin er, sum tikið verður til, skjótur hvønn vegin. Miseydnast verkætlanin, so hava Obama og Demokratarnir ein stóran trupulleika. Um farast skal eftir royndunum frá fyrstu hundrað døgunum, so bendir alt á, at Obama og hansara framúr dugnaliga manning fara at røkka teimum, ið forsetin hevur sett sær. Meginfortreytin er til staðar: Obama hevur frá fyrsta degi vitað, hvat hann vil, hann hevur eina heildarætlan fyri sítt fyrsta skeið, hann veit, hvat, ið hann vil við USA, og tað er ein veldug styrki í eini sera truplari politiskari og búskaparligari støðu. Ein svartur tráður bindur politikkin hjá landsstýrinum saman: Meðan pengar renna út til yvirnýtslu og ófyri­ reikað prestisjuprosjekt, og almenn ogn verður givin burtur í stórum, verður bert nálgað burt­ urav hjá teimum veikastu og hjá teimum, ið kunnu broyta framtíðina. Nú skulu tey lesandi, tíma­ lønt, og fólk við breki aft­ ur gjalda fyri ábyrgdar­ loysið Í skjótt átta mánaðir hevur tjóðin bíðað eftir bara onkr­ um politiskum útspæli frá landsstýrinum. Sambært løgmanni og fíggjarmála­ ráðharranum, hevur lands­ stýrið sitið alt hetta árið og viðgjørt fíggjarpolitikkin og fíggjarlógina út í æsir. Og eina góða viku, áðrenn tingið skal heim og 7 vikur eftir seinastu framløgu­ freist, kemur so nú ein eykajáttanarlóg fyri tingið. Bara frá teimum veikastu – og ongir reformar Úrslitið fær meg at spyrja: Hvat ríður tykkum í ABC­samgonguni? Eru øll eyguni sosialt blind og hyggja tit ikki fram í tíð­ ina? Tær sparingarnar, tit hava samst um, eru smá­ vegis upphæddir, sum onki hava siga í landskassaundir­ skotinum, men sum raka sera hart hjá teimum bólk­ um, ið skul bera tær. Tit skjóta upp at spara hjá teimum lesandi. Hjá tíma­ løntum, ið skulu gjalda fyri læknaváttanir. Hjá familj­ um, ið hava børn við breki. Tit flyta íløgur úr Skúvoy í Sandoynna, sum bæði eru øki, ið eru fyri stórum van­ býti. So tann veikari skal gjalda fyri tann veika. Har er ongin umfordeil­ ing frá sterkari herðum til tørvandi øki, og ongin reformur av nøkrum órætt­ vísum og óhaldgóðum skipanum.. Fortíðarpolitikkur Júst sum tá tit løgdu fíggjarlógina fyri 2009, har teir pensjónistar, ið bert hava fólkapensjón, tilhald­ ini, einkjur og einkjubørn, vóru einastu bólkar, ið veruliga skuldu gjalda. Afturímóti feldu tit øll uppskot frá andstøðuni, har vit, sum hava ráð at gjalda meira, skuldu gera tað, og har serrættindi og kreppu­ loysnir skulu umleggjast og íløgur í útbúgving, men­ tan, gransking og um­ hvørvi gerast ístaðin. Tit skjóta nú upp at Fróð­ skaparsetrið skal fáa eina lítla upphædd afturat – men ikki nóg mikið til, at søgu­ og samfelagsdeildin kann taka næmingar upp­ hædd. Og hesa ov lítlu upp­ hædd skulu tey lesandi gjalda við minni lestrar­ stuðli! Júst tey tiltøk, ið skulu til fyri at fáa fólk at støðast í landinum og tildømis taka eina útbúgving, með­ an kreppa herjar, verða ikki bar forsømd, men tað gong­ ur øvuta vegin. Ongin ábyrgd fyri mistøkum Hetta skal setast upp ímóti, at tit fýra undanfarnu árini hava givið skattalættar til tey, sum eru best fyri, fyri 390 milliónir krónur, sum hava oyðilagt búskapin og hækkað allar kostnaðir í samfelagnum. Tit hava givið serligar fyrimunir fyri partabrævaspekula­ sjón. Tit hava yvirtrekt fyri 170 milliónir krónur uttan at nakar hevur fingið gagn av tí. Tit hava flutt skúlar og íløgur uttan nakra ætlan og blakað meira enn 100 mió. burtur í eykakostanði av hesum. Ongin skuld er niðurgoldin og onki spart upp – hóast tað var ein løgtingssamtykt, at pening­ urin frá sølu av Føroya Banka skuldi í búskapar­ grunn. Eisini hendan avtala er brotin. Í hesi nýggju ABC­ samgonguni hava tit givið burtur svartkjaftatilfeingi fyri milliardir í svartkjafta­ virði. Tit hava uppskot um at geva burturav almennu jørðini til privat. At gera serliga lóggávu í fiski­ vinnuni til úrvaldar bólkar. Tit bjarga privatum feløg­ um fyri 10­tals millónir. Sosiali radarin má tendrast Men einasta hugflogið, tá sparast skal, er júst har tað rakar harðast. Tær upp­ hæddir, ið nú verða skornar hjá hesum bólkum, svara til tær upphæddir, ið tit undanfarnu trý árini hava yvirtrekt fyri um vikuna. Ímeðan halda prestisju­ prosjekt fram – í einum valdsstríði millum poli­ tikarar í samgonguni. Her skortar ikki at finna pening á pappírinum frá degi til dags– men sum øll vita, er ikki hugsað bert tvey ár fram, og hesar stóru íløgur kunnu sjálvsagt ikki gerast veruleiki uttan eina realist­ iska langtíðarløguætlan. Tey, sum í politikki hava havt til endamáls at endur­ taka, at føroyska tjóðin kann ikki standa á egnum beinum, skapa sjálv tann veruleikan, tey vilja liva av politiskt. Hetta kann ikki góðtak­ ast. Tann sosiali radarin má tendrast og framtíðarvirð­ ini mugu tryggjast, áðrenn øll gerast uppaftur meira líkasæl og missa alt álit á politisku skipanini. Tann sosiali radarin er sløktur HØGNI HOYDAL Innsent tilfar Av tí at vit fáa rættuliga nógv innsent tilfar sendandi – meira enn vit fáa í blaðið – he­ vur blaðleiðslan verið noydd at gjørt nakrar avmarkingar. Enn sum áður skal fult navn skal vera undir øllum innsendum greinum – annars verða tær ikki prentaðar. Harnæst tilskila vit okkum rætt til at ikki at taka við tilfar, sum eisini er sent øðrum bløðum ella hevur verið prentað aðrastaðni. Drúgvar greinar – greinar sum eru longri enn áleið 5.500 tekn, verða raðfestar lægri, og koma bert í blaðið, um pláss er fyri teimum. Tað er ein fyrimunur um vit fáa tilfarið umvegis teldupost ella á diskli.