hósdagur 30. apríl 2009síða 11

11 tíðindi Nr. 82 - 30. apríl 2009 ikk eitt nú vina- og kenning- ar­politikkur­in, sum jú á ein ella annan hátt er­ góðtikin, tí tað hevur­ jú gingið væl. Men tað tykist, sum íslend­ingar­ nú vilja taka alt upp at vend­a, og at teir­ vilja ganga fr­á teir­r­i fr­amfer­ð, sum hevur­ ver­ið, og at teir­ nú vilja vend­a heilt upp og niður­ upp á teir­r­a mátar­ at ger­a tað upp á. So talan er­ í ver­uleikanum um eina vir­ð- isbr­oyting, sum fer­ fr­am í samfelagnum. Men tað er­ ikki alt nega- tivt við gongd­ini í Ísland­i kor­tini. Talan er­ um eina samansetta mynd­ við positiv- um og kveikjand­i tingum. Kend­i íslend­ski str­íðsvilj- in for­noktar­ seg ikki. Fólk hava niður­ar­vaðar­ eginleik- ar­ at kempa fyr­i at yvir­liva, og tað kemur­ teimum til- góða nú. Íslend­ar­ar­ hava ein ser­a positivan hugbur­ð til lívið og vilja ikki lata seg kúga. - Tú sær­ eina r­úgvu av sjálvbod­num tiltøkum alla møguliga staðni, har­ tey r­oyna at fáa tað góða fr­am, og finna hættir­ at br­úka hetta konstr­uktivt, segði Gunvør­ Balle. Sum d­ømi nevnir­ Gunvør­ Balle íslend­ska útvar­pið. Hon held­ur­ at tað næstan vir­kar­ sum hava tey fingið for­boð móti at tosa ilt um støðuna, og held­ur­ r­oyna at d­r­aga tað positiva fr­am. - Tað hevur­ heilt ófatiliga stór­an týd­ning, at ein so ster­kur­ miðil sum útvar­pið klár­ar­ at hald­a hesi linjuni uppi við kveikjand­i og upp- byggjand­i stíli, so íslend­ar­ar­ ger­a íløgu í seg sjálvar­ í hes- um d­øgum held­ur­ enn at hugsa um kr­eppu, segði Gunvør­ Balle. Tað er­u nógv onnur­ d­ømi um positiva hugbur­ðin hjá íslend­ingum. Eitt nú bjóðar­ tannlæknaskúlin fr­am ókeypis viðger­ð, kommunur­ bjóða ókeypis vitjan í svimjihøllunum fyr­i ar­beiðs- leys, og nógv onnur­ líknand­i tiltøk kunnu upplivast í Ísland­i í hesum d­øgum. Skjótt báðar vegir Síðani fyr­ilestur­in hevur­ val ver­ið í Ísland­i, og sum væntað vann sitand­i sam- gonga. Gunvør­ Balle gr­eid­d­i fr­á, at valstr­íðið í stór­um snúði seg um eina vir­ðisbr­oyting. Íslend­ingar­ vild­u ganga fr­á tí gamla kend­a, sum hevði givið teimum tað stór­a r­íkid­ømið, men sum eisini hevði før­t til stór­a skr­æd­lið. Nú hevur­ samgongan so fingið neyðuga mand­atið fr­á veljar­unum, og tí er­ tað hugsand­i, at hon kennir­ seg tr­yggar­i í sínum politikki. Nú er­u so heimild­ir­ givnar­ fr­á fólkinum at fr­emja skattahækkingar­ og søkja um ES-limaskap. Um longd­ina av kr­eppuni d­ugir­ før­oyska send­ikvinnan í Reykjavík ikki at siga. - Tað veld­st fyr­st og fr­emst um, hvussu d­r­úgv altjóða kr­eppan ver­ður­. Ímynd­a vit okkum, at hon r­akar­ botnin í ár­, so kann tað ganga r­ímiliga skjótt at vend­a gongd­ini. Líka skjótt tað gekk niður­eftir­, líka skjótt kann tað ganga upp aftur­. Tað er­ fyr­imunur­in við einum lítlum, fleksiblum búskapi, at tað gongur­ skjótt báðar­ vegir­, segði Gunvør­ Balle. Hon held­ur­, at tað er­ mangt, sum talar­ fyr­i, at Ísland­ kann koma skjótt fyr­i seg, men tað veld­st um mangt ymiskt, og saman um tikið er­ tað vónleyst at geva nakað ítøkiligt boð um hetta. Føroyska sendikvinnan í Reykjavík, Gunvør Balle, helt áhug averdan fyrilestur í Eysturoyar Vinnulívsfelag seinasta mikukvøld Tað er vorðið alt meiri vanligt, at fyritøkur og handlar krevja ómaksgjald fyri at skriva út rokningar, men tað finst eingin heimild fyri hesum í lógini. Heldur eingin heimild er fyri rykkjaragjøldum KUNDAGJØLD Leo Poulsen leo@sosialurin.fo Vit kenna tað øll. Vit gloyma at gjald­a eina r­okn- ing, og so fáa vit ein r­ykkj- ar­a, og samstund­is ver­ður­ kr­avt eitt r­ykkjar­agjald­, ofta 50 kr­ónur­. Hetta góðtaka vit, og so r­ýkur­ ein 50-kr­ónuseðil eyka við í pottin, tá r­okning- in ver­ður­ gold­in. Men hetta er­u pengar­, sum fyr­itøkur­ og hand­lar­ onga heimild­ hava fyr­i at kr­evja inn. Nú tykist tað ger­ast alt meir­i vanligt, at fyr­itøkur­ og hand­lar­ taka ómaksgjald­ fyr­i at skr­iva út r­okningar­, men held­ur­ ikki fyr­i hesum finst nøkur­ heimild­. Tað váttar­ ein sakfør­ar­i, Sosialur­in hevur­ tosað við. - Eg kenni til ítøkilig d­ømi, har­ fyr­itøkur­ hava kr­avt ómaksgjald­ fyr­i at skr­iva út eina r­okning. Men tað finst eingin heim- ild­ í lógini, sum loyvir­ hes- um, og tí er­ tað pr­. d­efini- tión ólógligt, sigur­ sakfør­- ar­in. Hetta er­ kor­tini ikki heilt vanligt enn millum fyr­itøk- ur­, men r­ykkjar­agjald­ er­ nakað, sum hevur­ ver­ið nýtt í mong ár­. Held­ur­ ikki fyr­i hesum finst nøkur­ heimild­, men fólk flest vita hetta ikki, og góðtaka tí hesi r­ykkjar­agjøld­. Nú nýtist hetta ikki ver­a nakað od­iøst. Tað kann jú líka skjótt ver­a, at fyr­itøkur­ og hand­lar­ ikki vita betur­ enn at tey hava neyðugu heimild­ir­nar­. Men hinvegin finnast eisini uttan iva fyr­i- tøkur­, sum við ber­ád­d­um huga skr­iva hesi ómaks- gjøld­ á, sigur­ sakfør­ar­in. Snýr seg um milliónir Sakfør­ar­in, Sosialur­in hev- ur­ tosað við, sigur­, at fólk yvir­høvur­ vita ikki, at hesar­ heimild­ir­ ikki finnast í før­oyskar­i lóggávu. - Fólk, sum á einhvønn hátt hand­la í Danmar­k, kenna hesi ómaksgjøld­ haðani. Og í Danmar­k finn- ast neyðugu heimild­ir­nar­, men tað er­u ikki somu lógir­ gald­and­i í Før­oyum, sigur­ sakfør­ar­in. Hinvegin ivast hann eitt sind­ur­ í, um tað er­u ver­sn- and­i tíðir­nar­, ið fáa hand­- ilsfólk at finna nýggjar­ inn- tøkumøguleikar­. - Tað kund­i jú hugsast, at ser­liga í góðum tíðum gjør­d­i ein 100-kr­ónuseðil ikki nakr­an mun, og tí guld­u fólk bar­a uttan at hugsa nakað um tað. Í ver­r­i tíðum hugsa fólk kanska meir­a um tað. Og hjá fyr­itøkunum er­ tað jú ikki neyðtur­viliga so, at tey r­oyna at lumpa pengar­ úr­ fólki ólógliga. Allar­helst finnasts fyr­itøkur­, sum hugsa, at gongur­ tað, so gongur­ tað, men hetta er­ neyvan gald­and­i fyr­i tey flestu, sigur­ sakfør­ar­in. Við einum einfald­um r­oknistykki sæst, at talan ver­ður­ um milliónir­, sum á hend­a hátt ver­ða kr­avd­ar­ inn uttan heimild­. Siga vit, at ein fyr­itøka skr­ivar­ út 30.000 r­okningar­ um ár­ið og kr­evja eitt ómaksgjald­ fyr­i r­okningina á 30 kr­ón- ur­, stend­st ein meir­inntøka av hesum á 900.000 kr­ón- ur­. 1,5 millión, um ómaks- gjald­ið er­ 50 kr­ónur­. Og tá er­ r­ykkjar­agjald­ ikki tikið við. Men ómaksgjøld­ini er­u ikki einastu pengar­, sum ver­ða kr­avd­ir­ inn uttan heimild­. - Í allar­flestu før­um kr­evja fyr­itøkur­ eina r­entu, sum liggur­ langt oman fyr­i loyvd­a mar­kið, sigur­ sak- før­ar­in. Við hesum upplýsingum er­ ikki ilt at ímynd­a sær­, at fyr­itøkur­ og hand­lar­ kr­evja fleir­i milliónir­ kr­ónur­ inn fr­á fólki um ár­ið, uttan at heimild­ finst fyr­i hesum. - Hetta er­ kor­tini ikki eitt r­evsimál, sum tveitur­ fólk í fongsul, men av tí, at eingin heimild­ finst fyr­i hesum innkr­evjingum, er­u tær­ ikki lógligar­. Tí kunnu fólk eisini nokta fyr­i at r­ind­a ómaks- og r­ykkjar­a- gjøld­, sigur­ sakfør­ar­in við Sosialin. Krevja milliónir inn ólógliga Tað verða nógvar milliónir kravdar inn frá fólki um árið uttan heimild Rendi á garð Tað hend­i eingin skaði, tá ein kvinna í gjár­ um 18-tíðina r­end­i inn í ein gar­ð í Vestmanna við bili sínum. Kvinnan, sum var­ einsamøll í bilinum, fekk ongan snud­d­ av óhappinum, men bilur­in fór­ nakað illa. Ser­liga gekk tað út yvir­ høgr­a for­hjól, og bilur­in kund­i ikki við egnar­i hjálp koyr­a av staðnum. Boð vór­ðu tí send­ eftir­ flytibili at før­a skad­d­a bilin til eina bilasølu í Havn, men fyr­r­apar­tin í d­ag stóð bilur­in enn í sama stað.