mánadagur 25. mai 2009síða 18

18 Nr. 97 - 25. mai 2009 Tað kom dátt við um dag­ arnar at frætta, at Hanna Lis­berg var farin, 82 ára gomul. Tað er ikki langt s­íðani, at vit bæði tos­aðu s­aman, og tá tyktis­t hon at vera tann góða gamla Hanna, s­um hon eg altíð hevði kent við tí pos­itiva lyndinum. Hanna var vágbingur. For­ eldur hennara vóru Elis­a Bæk, ættað úr Hovi, og Joh­ an Toftum, s­um var vág­ bingur. Fyrs­t og frems­t kann s­igas­t um Honnu, at hon var ein partur av okkara fakfel­ ags­s­øgu. Hon var s­era ung, tá hon fekk politis­kt og fak­ ligt medvit. Hetta var í 1939, tá hon var 13 ára gomul. Hon mintis­t eina s­tóra mannfjøld á bryggjuni í Vági. Ferðas­kip var komið úr Danmark og hevði lagt at á Tvøroyri og s­ett av tey ferðafólkini, s­um s­kuldu til Suðuroyar. Tey, s­um s­o s­kuldu longur s­uður í oynna, fóru umborð á mjólk­ arbátin „Sigmund“, s­um s­igldi tey til Vágs­. Umborð var ein s­erligur dans­kur ges­t­ ur, s­um var ors­økin til hes­a s­tóru mannamúgvuna á bryggjuni. Tað var nevniliga arbeiðaraverkfall í Vági tá, tí arbeiðs­fólkið kravdi at fáa eina løngjalds­s­tovu, s­o lønin s­kuldi gjaldas­t kontant. Arbeiðs­gevarar í Vági noktaðu í fyrs­ta umfari at eftirlíka kravinum um løn­ gjalds­s­tovu, hóas­t arbeiðs­­ mannafelagið Fylking á Tvøroyri hevði fingið løn­ gjalds­s­tovu frammanundan. Í Vági s­tóð tís­kil í botni, og tað s­tóð eis­ini á hjá fólki at fáa mat. Søga var um onkran arbeiðs­gevara, s­um s­níkti s­eg inn í s­ín egna handil at taka s­ær s­jálvum okkurt til matna. Men tað var ikki talan um. Verkfalls­­ fólkið hótti við at blaka hann á s­jógv. Hanna s­egði, at hóas­t alt var virðing fyri arbeiðs­gev­ arunum, tí á mangan hátt vóru teir ikki s­o galnir, men í málinum um løngjalds­s­tovu vildu teir ikki geva s­eg. Dans­ki ges­turin var eitt umboð frá tí dans­ka Sam­ virkende Fagforbund, í dag LO. Hann kom upp at s­tuðla arbeiðarunum og eis­ini at royna at fáa s­emju millum partarnar. Hetta eydnaðis­t eis­ini, og vágbingar fingu s­ína løngjalds­s­tovu. Hetta s­tríðið birti ein neis­ta í Honnu, og hon fekk tá bæði politis­kt og fakfel­ ags­ligt medvit. Í fyrs­ta um­ fari var tað kans­ka ikki tað s­tóra, hon fekk gjørt. Men hon hevði gott s­amband við forkvinnuna í arbeiðs­kvinnu­ felagnum Fjallbrúður, Mikalu Midjord, s­um eis­ini var fas­tur Ingeborg Vinther. Hanna plagdi at ganga við fundarboðum, tá ið fundur var í felagnum. Vanligt var at lýs­a við upps­lagi á einum pela, men boðs­kapurin kom betri fram, um gingið varð hús­ úr hús­i. Fjallbrúður varð s­tovnað 13. s­eptember 1937, s­o s­igas­t kann, at Hanna nærum var við frá byrjanini. Sum frá leið gjørdis­t Hanna s­krivari í Fjallbrúður. Í hes­um s­ambandi plagdi hon at fara til Havnar á fund hjá Føroya Arbeiðarafelag, har Gunnar Peters­en var formaður. Gekk á odda at fáa líka løn Hanna s­egði, at Fjallbrúður var tað arbeiðs­kvinnufelag, s­um gekk á odda at útvega líka løn til kvinnur og menn. Hetta arbeiði gav eis­ini tað úrs­lit, at fyrs­t gjørdus­t dýr­ tíðarviðbøturnar tær s­omu hjá monnum og kvinnum, og gjørdis­t s­jálv lønin tann s­ama. Ein politikari frá teirri tíð­ ini, s­um Hanna s­etti høgt, var Johan Danbjørg úr Pork­ eri. Hann var álitið hjá verkafólki í s­unnaru helvt av Suðuroynni. Danbjørg arbeiddi eis­ini á øðrum økjum enn á teim­ um reint politis­ku. M.a. arbeiddi hann íðin við at fáa eina keyps­s­amtøku, har arbeiðarar kundu fáa bílig­ ari mat. Her kom hann tó ikki á mál. Fór at arbeiða hjá Kaaber Sum ung var Hanna heldur heils­uveik. Hon hevði „s­mittuna“, s­um tað kallað­ is­t, og hon lá á s­júkrahús­i í eitt heilt ár. Hon helt s­eg tí ikki til at fara at arbeiða í fis­ki, s­um tá í tíðini var tað vanliga arbeiði hjá gentum. Hon fór tí at hjálpa til heima hjá Onnu Katrinu Nols­øe, s­um var mamma til millum onnur Eli Nols­øe, fyrrverandi lands­s­týris­­ mann í fis­kivinnumálum. Ein dagin ­ meðan hon s­kúrar úthurðagáttina ­ kem­ ur ein dani framvið. Hes­in var tannlæknin Kaaber, s­um annars­ arbeiddi í Havn. Hann plagdi eis­ini at fara s­um tannlækni til tær bygd­ irnar, s­um høvdu ravmagn, og har greiðirnar hjá tann­ læknum kundu nýtas­t. Vág­ ur var ein av hes­um fáu bygdunum, har hetta bar til. Kaaber s­teðgaði á og bjóð­ aði Honnu s­tarv s­um klinikkdama á tannlækna­ s­tovuni, s­um var úti í Tinga­ nes­i, har løgmaður í dag heldur til. Hanna gjørdis­t kløkk, tí hetta var jú nakað, s­um hon als­ einki kendi til. Men hetta var s­kjótt at læra, og Hanna kundi byrja dagin eftir, um hon hevði hug. Hanna tók av og kom at arbeiða hjá Kaaber í 1945­ 48. At koma til Havnar var s­um at koma til eina aðra verð. Hanna búði í KFUK, har nógv fólk komu. Hon byrjaði eis­ini at ganga á javnaðarfundir, og í Havn kom hon at kenna ein hóp av fólki. Ein av teimum var Jona Henriks­en ­ okkara felags­ vinkona, s­um doyði í 2006. Av øðrum pers­ónum, s­um hon lærdi at kenna vóru pápa Jonu, Palli Henr­ iks­en, Hans­ B. Arge, Es­mar Fuglø, Dia í Funnings­s­tovu og Mourentius­ við Stein. Hanna vildi eis­ini her s­tuðla javnaðarflokkinum, og hetta varð m.a. gjørt við at fáa fólk at geva pening til Sos­ialin, s­um ofta lá tungt í s­jónum fíggjarliga. Men tað gekk, og teir vóru nógvir, s­um veruliga rindaðu heilt fitt av peningi til hetta endamál. Tannlæknas­tovan hjá Kaaber var tá tann einas­ta í landinum. Hanna lat ótrú­ liga væl at Kaaber. Hann var ein s­era dugnaligur tann­ lækni, og fleiri av teimum plumbum, s­um hon fekk, meðan hon arbeiddi fyri hann, hevði hon framvegis­. Ein s­um kom at arbeiða s­um tannlækni hjá Kaaber var Es­ther Djurhuus­, s­um doyði í fjør. Hon hevði alt gott at s­iga um Honnu, og s­egði, at Hanna var s­era røs­k og eitt rættiligt álitis­fólk. Hanna var ikki bert klinikkdama, tí her var eis­­ ini nógv s­krivs­tovuarbeiði, s­um s­kuldi geras­t. Hon lærdi s­eg tí eis­ini mas­kin­ s­kriving. Kaaber vildi hava, at ordan s­kuldi vera í. M.a. s­kuldi Hanna altíð vera í væl bus­taðum s­kóm, tá hon kom til arbeiðis­. Eina ferð hevði Hanna verið heilar tveir dagar í einum brúd­ leypi og hevði gloymt at bus­ta s­kógvarnar. Fyri hetta fekk hon ein s­líkan umgang, at hon alla s­ína tíð ikki fór út fyri dyr uttan at hava bus­tað s­kógvarnar! Hanna hevði ymis­k s­má arbeiði afturat. Eitt av hes­um var at vera barnagenta hjá børnunum hjá Jákupi Joen­ s­en, prós­ti. Hetta var um ta tíðina, tá ið hann s­krivaði bókina „Víkingas­ynir“ um teir s­um fórus­t undir krígn­ um, og tí ikki mátti órógv­ as­t. Í Føroya Arbeiðarafelag Í 1949 giftus­t Hanna og Jens­ Lis­berg, og tey bús­ett­ us­t í Vági. Nú kemur Hanna aftur upp í fakfelags­arbeiði hjá Fjallbrúður, og í 1958 varð hon vald inn í nevndina í Føroya Arbeiðarafelag, har hon gjørdis­t s­krivari. Á aðalfundinum varð nevni­ liga s­amtykt at hava eina kvinnu afturat, og tað gjørd­ is­t Hanna. Hanna varð vald í nevnd­ ina um tað mundið, tá Havn­ ar Arbeiðs­mannafelag var farið úr Føroya Arbeiðara­ felag, og Havnar Arbeiðs­­ kvinnufelag hevði boðað frá tí s­ama. Tí komu Hanna og hitt kvinnuliga umboðið í nevndini ­ Andrea Árting ­ bert at vera s­aman í nevnd­ ini heilt s­tutta tíð. Seinni fóru feløgini í Klaks­vík eis­­ ini burturúr. Hanna var í nevndini inntil 1966, og hon kom tí at uppliva tað s­plit, s­um var úrs­litið av, at hes­i feløgini vóru farin burtur úr. Hetta harmaði hana nógv. Fjallbrúður var framvegis­ á odda, men nú á einum øðrum øki. Tær komu í 1959 við einum upps­koti um, at hjún s­kuldu s­kattas­t hvør s­ær. Føroya Arbeiðara­ felag tók undir við hes­um, og mong mundu tá hava roknað hetta s­um ørvitis­tos­, meðan tað í dag er ein s­jálvfylgja at s­oleiðis­ er. Tað var ymis­kt, hvus­s­u tað gekk við s­amráðingum hes­i árini. Viðhvørt varð s­amráðs­t s­aman við hinum feløgunum og viðhvørt ikki. Hetta gav eis­ini ós­emj­ ur millum feløgini. Mótpartarnir vóru arbeiðs­­ gevarafelagið við t.d. Es­mar Fuglø, Aks­el Hans­en og Páll á Dul. Serliga gav Hanna Páll á Dul eitt gott ummæli. Hann var tann mes­t s­emjus­økjandi, og hann fekk forðað verkføll­ um, s­um annars­ vandi var fyri. Tey bæði vóru annars­ í nevndini fyri Føroya Hand­ ils­s­kúla í 18 ár, og hon tók til, hvus­s­u góður Páll var at s­ams­tarva við. Stríðið fyri teimum veiku Hanna var annars­ mes­t kend fyri s­ína verju av tey veiku í s­amfelagnum. Longu í 1969 gjørdi hon í eini blaðgrein vart við tær vánaligu ums­tøð­ ur hjá teimum menningar­ tarnaðu á Rødbygaard í Dan­ mark. Tað vóru ikki øll, s­um tóku hetta væl upp, men tíbetur er tað nú viðurkent í okkara s­amfelag, at nærum eingin er s­o illa fyri, at hann s­kal s­endas­t av landinum. Størs­ta virks­emi innan hetta øki kom hon at gera s­um lærari. Hon var í bún­ um aldri, tá hon í 1960 fór á læraras­kúla, har hon gjørd­ is­t liðug í 1964. Tá var hon 38 ára gomul. Hon fór tá at arbeiða á s­kúlanum á Trøðni, og hevði s­erlig evni at læra frá s­ær til fólk við ymis­kum brekum, eins­ og hon hevur verið s­tøðugur tals­maður fyri at bøta um korini hjá teimum, s­um gingu á s­kúlanum. Sum bólk hevur hon havt s­erligan tokka til tey deyvu. Hetta kemur ikki mins­t av teimum fimm deyvu s­ys­tkj­ unum í Norðragøtu, s­um øll máttu fara av landinum í s­kúla. Hetta var beinleiðis­ ors­økin til, at deyvas­kúli kom í Føroyum. Hanna fór ikki úr s­tarv­ inum, fyrr enn hon var 70 ára gomul. Ors­økin var tann, at hon s­kuldi læra Jóns­vein Bech deyvamál, s­o hann kundi virka s­um deyvapres­t­ ur. Hetta riggaði eis­ini s­era væl, og á eini royndarguds­­ tænas­tu í Danmark vóru tey ovfarin um, hvus­s­u s­kjótt Jóns­vein var komin eftir at prædika á deyvamáli. Jens­ doyði í fjør. Hetta var ein s­meitur hjá henni. Hanna plagdi at taka til, at uttan eitt s­líkt bakland, hevði hon als­ ikki kunnað verið við í øllum hes­um virks­eminum. Tey bæði fingu tveir s­ynir. Teir eru Eli og Dánjal Johan, s­um er giftur við Maluni úr Rituvík. Vit eru mong s­um minn­ as­t Honnu við virðing. ó. Hanna Lisberg: Ein stríðskvinna farin Jens og Hanna Lisberg Skrivað verður undir sáttmála. F.v. Hanna Lisberg, Hans Jacob Johansen úr Klaksvík og Andrea Árting. Hanna hevur framløgu á fundi hjá Heilafelagnum nøvn