fríggjadagur 29. mai 2009síða 13

Nr. 101 • 29. mai 2009 Vikuskifti 13 ur enn vakthundur Skipanin við partapolitiskum bløðum vardi longri í Føroyum enn í grannalondunum, og tað hevur sambært Helnu Dam á Neystabø, landsstýriskvinnu verið forðandi fyri, at vit hava fingið eina sterka public service skipan Sum landsstýriskvinna í menta­ málum við ábyrgd av millum annað fjølmiðlaøkinum nam Helena Dam á Neystabø serliga við støðuna hjá teimum føroysku fjølmiðlunum við støði í, hvat føroyskir politikarar og fjølmiðlar kunnu læra av øðrum. Helena Dam á Neystabø vísti á, at sambært kringvarpslógini frá 2007 skulu Føroyar hava eitt alment útvarp og eitt alment sjónvarp, og at virkisreglurnar skulu ásetast í einari avtalu, sum skal kunna samanberast við tær public service­avtalurnar, sum vit kenna í okkara skandinavisku grannalondum. Hetta skal sostatt vera ein avtala, sum tryggjar, at mentan, politikkur og undirhald verða borin á ein óheftan hátt, samstundis sum hon skal leggja støði undir, at borgararnir kunnu luttaka í øllum samfelagsins demokratisku viðurskiftum á javnbjóðis føti. Herumdramt skal avtalan verja og tryggja mál og mentan. Helena Dam á Neystabø segði, at grundsjónarmiðini um tey persónligu frælsini eru tey somu í Føroyum sum í grannalondunum, men at tað kortini ikki ber til at innflyta útlendskar mannagongdir, tí tað er grundleggjandi munur á fyritreytunum. Hon vísti á, at í grannalondunum hava public service­fjølmiðlar avloyst tey partapolitisku bløðini fyri mongum árum síðani . ­ Men skipanin við parta­ politiskum bløðum vardi nógv longri í Føroyum, og tað hevur havt við sær, at tað hevur verið torført at fáa meiriluta fyri at játta nóg mikið av pengum til at byggja eina sterka public service­skipan, segði landsstýriskvinnan og legði afturat, at ein av orsøkunum er, at tað er framvegis stutt millum tey politisku áhugamálini og føroyskar fjølmiðlar. Glíða í kreppuni Helena Dam á Neystabø segði í uppleggi sínum, at fyritreytin fyri einari public service avtalu er fíggjarligt frælsi, partapolitiskt frælsi, objektivitetur, trúvirði, álvarssemi og margfeldi. Sjálv setti hon spurningin, hvussu ein skal tryggja margfeldi, tá vit bara hava ein luttakara á sjónvarpsmarknaðinum. Hon helt, at tað sjálvandi letur seg gera, men bara við teirri treyt, at vilji er at gjalda fyri tænastuna, og at almenningurin og tað politiska valdið hava álit á, at krøvini um óhefta tænastu verða hildin. Landsstýriskvinnan í menta­ málum vísti á, at tað bæði teir almennu og teir privatu fjøl­ miðlarnir hava fíggjarliga trong kor í hesum tíðum, og at í einari tílíkari støðu kunnu bæði public service miðlarnir og teir privatu víkja frá annars settum málum fyri at fselja fleiri fløð ella fyri at fáa fleiri lýsingar og á tann hátt meiri til dagin og vegin. Undir tílíkum umstøðum kann populistiskt tilfar forða fyri teirri røttu og demokratisku ábyrgdini. ­ Í síðsta enda er tað mín ábyrgd sum landsstýriskvinna ar tryggja, at tað ikki hendir. Samstundis skal eg aftra meg við at siga mína meining um tað, ið fjølmiðlarnir velja at kunngera ­ og serliga tað, sum teir velja at sálda frá! Leggi eg meg út tí hetta, misnýti eg mítt politiska álit. Tí er tað helst so, at øll vit, sum eiga lut í ella hava ábyrgd av føroyska fjølmiðlaheiminum, sita í saksinum, segði Helena Dam á Neystabø. Hon legði afturat, at orsakað av tí drúgva flokspolitiska tilknýtinum hava teir føroysku fjølmiðlarnir og serliga bløðini hava havt ilt við at fáa fótafesti sum óheftir og sakligir miðlar. Vit sita í saksinum fjølmiðlunum er ikki bara at virka sum samskiftismiðil, men eisini at viðgera valdið í samfelagnum á ein kritiskan hátt. Sjálvur var Høgni Hoydal av teirri uppfatan, at teir føroysku fjølmiðlarnir hava virkað væl sum mentanarberar, men at tað er eisini tann einasta fjølmiðlauppgávan, sum teir hava røkt. Høgni Hoydal segði, at tann føroyska pressan hevur altíð verið veik, og at tað hevur samband við søgu hennara. Hann vísti á, at bløðini vóru flokspolitisk heilt upp í nítiárini, og at tað almenna kringvarpið hevði ikki átakið sær tann kritiska leiklutin í nóg stóran mun, men hevur virkað meiri sum endurgevandi heldur enn viðgerandi. Hetta hevur sambært Høgna Hoydal verið ein stórur bági fyri tað føroyska samfelagið, og hann helt ikki, at vit eru komnin burtur úr hesum enn, hóast vit nú hava tvey bløð, sum hann umrøddi sum næstan óheft. Høgni Hoydal helt, at í Føroyum er tann partapolitiska pressan endurskapað. Hann vísti á, at politiskir flokkar og privatar fyritøkur hava sonevndar spuna­ smiðir, sum sita og orða tíðinda­ skriv, sum snara heimsmyndini og viðurskiftunum ávísan veg, og sum í flestu førum fara óviðgjørd í fjølmiðlarnar. Høgni Hoydal segði, at fremsta uppgávan hjá fjølmiðlunum er at upplýsa og at viðgera øll viðurskifti kritiskt og ikki minst at bjóða valdinum av, og tað ger pressan ikki sum er, segði hann. ­ Eg haldi uppá, at millum 80 og 85 prosent av tíðini í føroysku pressuni fara til at endurskapa valdið hjá tí sitandi valdinum, bæði tí politiska valdið og tað búskaparliga valdið hjá fyritøkum, stovnum og embætisverki, meðan kanska 10 til 15 prosent fara til at bjóða valdinum. Avleiðingin er, at pressan verður ein seyðahundur heldur enn ein vakthundur, segði Høgni Hoydal. Formaðurin í Tjóðveldi spurdi sjálvur, hvat er at gera. Hann helt, at umframt eina føroyska fjølmiðlaútbúgving skulu vit hava eitt alment kringvarp, sum fær neyðugar umstøður at virka sum ein public service stovnur. Teir privatu fjølmiðlarnir skulu eisini hava betri umstøður, segði Høgni Hoydal. Hann nevndi, at eftir hansara tykki var tað eitt stórt afturstig at taka stuðulin til blaðútberingina burtur, so bløðini noyddust at gera sínar egnu skipanir, og hann segði seg vera sinnaðan til at taka undir við tiltøkum, sum kunnu hjálpa bløðum og tíðarritum at røkka sínum lesarum. Høgni Hoydal nam við ta trupulu tíðina hjá fjølmiðlunum og segði, at ein avleiðing av hesum er, at í eru allir fjølmiðlar ­ almennir sum privatir ­ farnir at kappast um undirhaldið, tí tað selir betur. ­ Tað er tørvur á einari mentan­ arkollvelting í føroyska fjøl­ miðlaheiminum, men hana fáa vit ikki, fyrr enn vit geva tí almenna kringvarpinum og teimum privatu fjølmiðlunum betri umstøður at virka í, segði Høgni Hoydal í kjak­ uppleggi sínum. Helena Dam á Neystabø vísti á, at tað bæði teir almennu og teir privatu fjøl­ miðlarnir hava fíggjarliga trong kor í hesum tíðum, og at í einari tílíkari støðu kunnu bæði public service miðlarnir og teir privatu víkja frá annars settum málum fyri at fselja fleiri fløð ella fyri at fáa fleiri lýsingar og á tann hátt meiri til dagin og vegin Árni Joensen arni@sosialurin.fo myndir: Jan Müller/ Eirikur Lindenskov Fjølmiðlafundur