leygardagur 3. november 2001síða 5

8 Nr. 213 - 3. november 2001 Nr. 213 - 3. november 2001 9 Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Tíðindaleiðari: Jústinus Eidesgaard justinus@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Finnbjørg Nattestad finnbjorg@sosialurin.fo Anja Weihe anja@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Edvard Joensen edvard@sosialurin.fo Turið Kjølbro turid@sosialurin.fo Stefan í Skorini stefan@sosialurin.fo Heri á Rógvi heri@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Uppseting/prent: Uppseting: Hestprent Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Argjavegur 26, Tel. 311820, Fax 314720 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Hóast lítil hevur Sjálvstýrisflokkurin havt stóran týdn- ing í føroyskum politikki, tí hann so oftani hevur verið tungan á vágskálini, tá samgongur eru skipaðar. Hetta hevur so eisini givið flokkinum stórt vald. Eitt nú fekk hann tveir landsstýrissessir eftir valið. Somuleiðis má sigast, at andlit floksins úteftir, Helena Dam á Neysta- bø, hevur megnað at seta flokkin í rampuljósið eins væl og teir stóru flokkarnir. Ikki kann sigast annað enn at henda framstandandi kvinnan í føroyskum politikki hevur dugað at marknaðarført seg og flokk sín. Nú brast so enn ein politisk bumba. Nýggi og ungi sjónvarspmaðurin, sum hevur gingið gott í beinið á øðrum miðili, fekk her sítt ársins scoop, tá hann solo kundi boða Føroya fólki frá, at oddakvinnan í føroyskum politikki í mong ár tók seg aftur sum for- kvinna í Sjálvstýrisflokkinum. Helst hevur Helena hevur roknað út, at hon fór at tapa móti avbjóðaranum Sámal Petur í Grund. Og heldur enn at skula tapa gjørdi hon so av at trekkja seg. Tað er stutt fráliðið, síðani hon rættiliga skelkað mátti fara frá sum landsstýriskvinna. Gjørdi hon tað ikki sjálv, fekk hon møguliga sekkin frá løgmanni. Og nú tykist søgan at endurtaka seg – heldur enn at fáa sekkin frá einum meiriluta av floksfeløgunum gjørdi hon av at trekkja seg. Hvussu hon enn hevur dugað at telvað innanhýsis og í politikki sum heild, so skerst ikki burtur, at Helena Dam á Neystabø hevur megnað at seta Sjálvstýris- flokkin á dagskránna og gjørt flokkin til nakað meira og størri enn hann í veruleikanum er. Við síni avgjørdu, væltalandi og siðuligu framferð í miðlunum hevur hon klárað at fanga áhugan hjá fólki flest. Hon hevur so eisini verið í teirri hepnu støðu – í onkrum føri óhepnu – at hon hevur verið nærum einsamøll um at marknaðarføra flokkin og sjónarmið hansara. NÚ verður spennandi at hoyra, um hon fer víðari og fyri triðju ferð tekur føroyingar á bóli: ger av at kvitta við flokkin og velur annan flokk. Tað er eingin loyna, at hóast ósamd í mongum, so liggja sjónarmiðini hjá Helenu Dam á Neystabø tættast upp at grundsjónar- miðjum Javnaðarfloksins, her bæði tá tað ræður um tey veikastu í samfelagnum og um sjálvstýri. Sámal Petur í Grund hinvegin er nógv meira tjóðveldissinnaður og tykist ikki at hava eins stóran áhuga fyri sosialum og útbúgvarmálum sum hon. Spurningurin er so, um brúgv kann byggjast um ta kluft, ið kom í millum Helenu og Javnaðarflokkin á sinni, og um hetta í heila tikið hevur áhuga fyri nakran av pørtunum. Eingin ivi er um, at tað er ein dyggur smeitur fyri Sjálvstýrisflokkin, at Helena nú heldur ikki ætlar sær at stilla upp til fólkatingsvalið. Við tí avgerðini hevur hon gjørt luttøkuna hjá flokkinum til einkis. Flokkurin kann so brúka eitt katastrofalt fólkatingsval til at finna seg sjálvan aftur til løgtingsvalið. Um nýggi formað- urin megnar tað er so ein heilt annar spurningur. DAGSINS MEINING Sosialurin Klovningur í Sjálvstýrisflokki? VIÐMERKINGAR Finnleif Guttesen Skattalættin Landstýri gevur skattalætta við at hækka botnfrádráttin í kommunuskattinum, uttan eitt orð til kommunur- nar.Kommunurnar fáa 30 mill minni í skatti og av hesum fær borgarin 40-50 kr. í skættalætta um mán- aðin, sum ikki merkist í húsarhaldinum. Um kommunurnar ikki mistu hesar inntøkur, kundi borgarin sæð og merkt nógv meira til hesar mistu inntøkurnar At landstýri reypar av skattalætta sum onnur skulu gjalda, er at lumpa og villleiða palliba. Eldraøkið Kommunurnar hava yvir- tikið barnaøkið, við at landi hevur yvirtikið ymiskar snøklar frá kommununum á pensións og eldraøkinum. Nú ætlar samgongan aft- ur, at áleggja kommunun- um útreiðslur á eldraøk- inum, tí hon vil ikki gjalda meira fyri hetta øki. Tað er skuffandi at hoyra, at Javnaðarflokkurin sigur at teir skulu garantera, at landi skal gjalda líka nógv sum kommunurnar. Hvørj- ar kommunur hava ráð at byggja sambýlir, røktar- heim og serdeildir til de- ment osv? Fyri at fíggja hesar byggingar og rakst- urin, má kommunuskatt- urin økjast munandi. Eldraøkið er ein lands- uppgáva, tí tað er so ymiskt hvussu nógv og hvar tørvur er á hesum økið, vónandi tekur Sambandsflokkurin undir við hesum. Yvirtøkan av skipaeftirlitinum Spyr smábátaeigarin um eitt ár, hvat hann skal gjalda fyri bátasýn, 2000 ella 5000 kr.? Yvirtøkan av kirkjuni Er kirkjufólki eftirspurt? Hví í allari víðu verð skal onkur í Tórshavn áseta kirkjuskattin, kláraðu kommunurnar tað ikki áðrenn? Samgongan og landsstýri lumpa palliba framvegis Við skattalætta, eldrarøkt og yvirtøkum Zakarias Wang Viðhvørt verður ført fram, at tað ikki ber til hjá sjálvstýrismonnum at verða valdir inn á danating, tí at tað stendur í grein 32, 7. petti í donsku stjórnar- skránni, at "Hvør ting- maður skal, tá ið val hans er góðkent, hátíðarliga játta at halda stjórnarskránna." Ført verður fram, at teir sum eru sjálvstýrismenn virka ímóti hesi stjórnar- skrá, tí tað skal vera í stríð við hana at Føroyar gerast eitt sjálvstøðugt ríki. Hetta er fullkomuliga burturvið. Sjálvt um tað verður sagt, at henda stjórnaskrá eisini er okkara stjórnarskrá av tí at vit eru innlimaði í Danmark, so er tað einki ið forðar fyri at Føroyar gerast eitt sjálvstøðugt ríki sam- bært reglunum í henni. Hetta stendur greitt í 1. petti í 19. grein, har sagt verður, at kongur skal hava fólkatingsins undirtøku fyri at minka um ríkið. Við fólkatingsins samtykki kann hann tí gera tað, og eitt samt fólkating hevur sagt, at um so er, at vit vilja gerast eitt sjálvstøðugt ríki, so verður hetta einmælt samtykt í fólkatinginum. Tað er ikki meir enn rætt og rímiligt, at sjálvstýris- menn sita á fólkatingi, tá ið ein slík avgerð sambært stjórnarskránni skal takast. Men sjálvt um tað verður sagt, at danska stjórnar- skráin ikki er okkara stjórn- arskrá, so er tað eisini rætt at sjálvstýrismenn sita á fólkatingi og geva váttan um at halda donsku stjórn- arskránna. Okkara stjórnarskrá er tann, sum løgtingið sam- tykti tann 14. august 1662. Hon er galdandi her av tí, at vit ongantíð eru vorðin innlimaði í Danmark, men eru saman við hesum ríki sambært sáttmálan frá 29. august 1450. Hesin sáttmáli sigur, at vit eru eitt sjálv- stýrandi ríki sum er á jøvnum føti við Danmark. Men ein av teimum skyld- um, sum vit hava, er at senda fólk til Danmarkar at hjálpa teimum at stýra Danmark um so er at Dan- markar ríki heitir á okkum um at gera tað. Tað er hetta sum Dan- mark hevur gjørt við at teir hava sett í 28. grein í sína stjórnarskrá, at 2 av teim- um 179 fólkatingsumboð- unum verða vald í Føroy- um. Vit kunnu í hvussu so er siga fyri vist, at hesi føroysku fólkatingsumboð ikki kunnu koma til Dan- markar og krevja av døn- um, at teir ikki skulu halda ta stjórnarskrá, sum teir hava samtykt. Danska tjóð- in hevur rætt til at skipa fyri sínum egnu viðurskiftum eins og vit hava tað, og eins og danir í Føroyum skulu halda lóg og rætt, so mugu okkara umboðsmenn í Danmark gera tað sama. Fremsta lógin í Danmark er stjórnarskráin.Við at geva lyfti um at vit halda hana í Danmark verður tí undirstrikað, at danir hava samsvarandi skyldu til at halda okkara stýrisskipan í Føroyum. Fremsta skyldan hjá føroysku umboðunum er at geva dønum ráð um hvussu teir skulu halda tær reglur, sum ásettar eru fyri samstarvið millum Føroyar og Danmark. Tað vil siga at danir skulu vera mintir á, at Føroyar og Danmark eru tvey javnbjóðis ríki, og at hvørki skal vera yvirmaður hjá hinum. Satt at siga er tað ringt at síggja, hvussu aðrir enn sjálvstýrismenn kunnu megna henda setning á danatingi. Danska stjórnarskráin og sjálvstýrismenn Edmund Joensen Í Danmark roynir stjórnin at fáa valið at snúgva seg um uttanríkispolitikkin. Um kríggið í Afganistan og tað terrorvirksemi, sum byrjaði 11. september, og sum førdi við sær broyt- ingar um allan heimin. Fíggjarlógina, innanlands- politikkin og vælferðar- samfelagið roynir stjórnin at skúgva í bakgrundina soleiðis at valið verður eitt val um "vinn ella forsvinn" fyri stjórnina. Andstøðan (teir borgar- ligu flokkarnir) sigur har- afturímóti, at valið fyrst og fremst skal snúgva seg um dagligdagin hjá danska fólkinum, vælferðina, bíði- listarnar á sjúkrahúsum, eldrapolitikkin, innflytara- politikkin, skattapolitikkin o.s.fr. Andstøðan heldur ikki, at uttanríkispolitikkurin skal dominera valorrustuna, fyrst og fremst tí at flestu flokkarnir á fólkatingi í stórum eru samdir um tann rikna uttanríkispolitikkin. Allir eru samdir um at standa øksl móti øksl ímóti torrorismu í heiminum. Valstríðið í Føroyum Sjálvt um talan er um eitt fólkatingsval, so fer val- stríðið í stóran mun at snúgva seg um tann heim- liga politikkin, vælferðina hjá føroyingum, bíðilistar til sjúkrahús, bíðilistar til ellis- og røktarheim, eldra- politikk í síni heild, pen- sjónir, skatt, um figggjar- lógina sum aftur gevur stórt hall og mangt annað. Øll tey samfelagsøki, sum sit- andi samgonga onki hevur gjørt við farnu skjótt 4 árini. Valið fer sjálvandi eisini at snúgva seg um ríkis- felagskapin, tað viðferð og misrøkt, sum hetta lands- stýri hevur hevur lagt fyri dagin á hesum øki. Tær brúgvar sum eru brendar, tey viðurskifti sum eru komin í ólag ella heilt steðgaði upp. Tað er torført at finna røttu orðini fyri hvussu hetta landstýrið og teirra umboð hava forpesta viðurskiftini Føroya og Danmarkar ímillum. Hetta eru alt viðurskifti sum mugu fáðast aftur í rættlag. Henda uppgávan verður tann allar størsta hjá einum komandi sambands- umboði á Fólkatingi eftir valið 20 november. Tað kann tykjast óneyð- ugt at siga frá, at føroyingar saman við tí demokratiska heiminum, standa øksl móti øksl ímóti terror og yvir- gangi. Harafturímóti er tað alneyðugt at siga frá, at føroyingar nú ætla at standa saman, tá teir stóru skaðar, bæði í viðurskiftunum inn- anlendis og innan ríkis- felagskapin, framdir av sitandi landsstýri og sam- gongu, skulu rættast upp aftur. Hesi boðini kunnu før- oyingar mannsterkir geva við at velja eitt sam-bands- umboð á fólkating 20. november. Atli Hansen Fyri ella ímóti at vera í ríki saman við Danmark og Grønlandi? So einkult er valið ikki. Tað snýr seg sjálvandi fyrst og fremst um hetta, men tað snýr so sanniliga eisini um tær avleiðingar, tað hevur fyri okkum at vera við í einum felagsskapi og at loysa uppgávurnar í felag. Tær skyldur og tey rættindi, vit hava. Besta dømi um týdningin av hesum er gongdin í 80unum og byrjanini av 90unum. Í einum felags- skapi, men undir einum frælsi, sum varð okkum givið gjøgnum Heima- stýrislógina, megnaðu vit at stýra landinum út av tí búskaparligu eggini og vit høvdu ongan møguleika fyri sjálvi at koma uppaftur. Landið var á húsagangi, kreditvirðið = 0, skuldin ovurhonds stór og vána útlit á øllum økjum fyri at fáa hjólini í gongd aftur. Men her kom so tann ríkisfelagsskapur, sum er niðurlagdur í Heimastýr- islógina, okkum til hjálpar. Danmark samlaði alla okk- ara uttanlandaskuld undir einum til marknaðarrentu, sprændi pening inn í okkara bankar og vinnulív og eftirgav okkum nakað av skuld. Vit minnast øll, hvussu hetta gekk fyri seg. Og úrslitini lótu ikki bíða eftir sær. Vit hava hesi seinastu 3 árini sæð, hvussu sam- gonguflokkarnir í full- veldistilgongdini mest hava roynt at eitra og forpesta viðurskiftini millum ríkis- felagsskapspartarnar - serliga millum Føroyar og Danmark. Teir hava lagt gift fyri allar samráðingar, áðrenn tær eru byrjaðar og hava so roynt at koppa ábyrgdina yvir á Nyrup. Úrslitini - ella rættati vantandi úrslitini hava verið hareftir. Einki er komið burtur úr nøkrum. Eitt valskeið er farið aftur um, uttan at samgongan hevur rokkið nakað sum helst av sínum málum. Og víst koma vit at tosa um fullveldi ella loysing aftur til hetta vali. Eitt heilt valskeið við søguliga góð- um búskaparligum møgu- leikum fyri at styrkja okk- ara samfelag er farið aftur við borðinum, uttan at nakað er gjørt. Fullveldi hevur køvt alt tosið um framburð og stovnfesting av okkara samfelag. Frælsið og framburður er framvegis nakað, sum skal mennast í ríkisfelagsskap- inum. Og tí koma vit eisini til at tosa um øll okkara viðurskiftir til eitt val í ríkiseindini: búskap, vinnu, almanna- og heilsuverki við øllum sínum trupul- leikum, skúlaøki, pensión- ir, skatt, mentanarøki o.m.a. Jú her er nógv at tosa um. Sambandsflokkurin fer á heystfundi um vikuskifti at viðgera støðuna og síðani at føra síni greiðu sjónar- mið fram í einum siðiligum valstríði. Málið skal vera at fáa umboð aftur í Fólka- tingið, so at tann føroyska røddin aftur skal hoyrast har. VIÐMERKINGAR Vilja byggja uppaftur tað sum er niðurbrotið Fólkatingsvalið verður eisini um annað enn ríkisfelagsskap TÍÐINDASKRIV Færø Amts Hospital varð bygt í 1829 og var í nógv ár einasta sjúkrahús í Føroyum. Bygningurin er varðveittur, og farið verður nú undir at umvæla hann og seta hann í stand. Í hesum sambandi heldur søgufrøðingurin Elin Sú- sanna Jacobsen fyrilestur um hospitalið og sjúkra- hússøguni tey hundrað árini fram til 1924, tá ið Dronning Alexandrines Hospital varð bygt og gamla hospitalið selt. Fyrilesturin verður týs- kvøldið tann 6. november kl. 19.30 á Landsbóka- savninum. Úr søguni hjá Gamla Hospitali C M Y K 9 8 REYNI SERVICE Opið: Mán.-frí. 8.00-17.00 Vegurin Langi -188 Hoyvík - Tel. 313040 -Góðir brúktir frá REYNI SERVICE Sosialurin - 311820 STØKK INN Á GÓLVIÐ ** TOYOTA bilar hava 3 ára garanti frá fyrsta skrásetingar dato. FIAT MAREA 2,0 STATION Skrás.: 15-10-98 Km.: 38.000 Prísur: 145.600,- Garanti* * Brúktir bilar yvir 75.000 kr. verða seldir við BRÚKT BILA VÁTTAN TOYOTA CARINA 1,6 L/B Skrás.: 05-03-92 Km.: 128.000 Prísur: 49.600,- TOYOTA COROLLA 1,6 XLI AUTOM. Skrás.: 16-01-97 Km.: 64.000 Prísur: 95.600,- Garanti* Sýnaður 00-09 Sýnaður 00-03 Sýnaður 01-03 TOYOTA COROLLA 1,3 TERRA L/B Skrás.: 30-09-98 Km.: 52.000 Prísur: 109.600 Garanti** TOYOTA CARINA E GLI Skrás.: 25-07-96 Km.: 51.000 Prísur: 113.600,- Garanti* TOYOTA CARINA E 1,8 GLI Skrás.: 24-11-95 Km.: 113.600 Prísur: 105.600,- Garanti* HONDA CIVIC 1,4 H/B Skrás.: 15-05-97 Km.: 57.000 Prísur: 89.600,- Garanti* OPEL ASTRA 1,7 DIESEL Skrás.: 31-03-94 Km.: 176.000 Prísur: 68.600,- Sýnaður 01-02 OPEL VECTRA 1,6 CD SEDAN Skrás.: 15-05-97 Km.: 60.000 Prísur: 79.600,- Sýnaður 01-03 Sýnaður 01-03 FORD MONDEO 2,0 Skrás.: 04-01-96 Km.: 80.000 Prísur: 114.000,- Garanti* Sýnaður 01-04 TOYOTA CARINA E 1,6 XLI Skrás.: 13-06-95 Km.: 155.000 Prísur: 84.600,- Garanti* VØRUVOGNAR MITSUBISHI L 300 VAN 4X4 Skrás.: 23-12-96 Km.: 145.000 Prísur: 119.600,- MAZDA B-2500 PICK-UP Skrás.: 01-10-00 Prísur: 132.600,- TOYOTA AVENSIS 2,0 TDI SOL Skrás.: 17-02-97 Km.: 31.000 Prísur: 175.600,- Garanti** FORD ESCORT 1,8 DIESEL Skrás.: 08-03-94 Km.: 158.000 Prísur: 48.600,- Sýnaður 00-06 TOYOTA COROLLA 1,6 SEDAN Skrás.: 02-08-99 Km.: 31.000 Prísur: 124.600,- Garanti** TOYOTA COROLLA 1,6 SEDAN Skrás.: 25-01-99 Km.: 52.000 Prísur: 116.600,- Garanti** TOYOTA COROLLA 1,3 SEDAN Skrás.: 09-06-99 Km.: 31.000 Prísur: 119.600,- Garanti** TOYOTA COROLLA 2,0 DIESEL Skrás.: 28-10-93 Km.: 175.000 Prísur: 76.600,- Garanti*