hósdagur 4. juni 2009síða 12

12 tíðindi Nr. 104 - 4. juni 2009 Náttúra Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Tað er mangt, sum bendir á, at fiskur og sjófuglur fara at hava betri dagar í okkara sjógvi og við Føroyar, enn tey hava havt seinastu árini. Gróðurin á landgrunninum var rímiliga góður í fjør, ser­ liga tíðliga í árinum, og alt bendir á, at gróðurin eisini verður góður í ár. Eitt er, nær gróðurin byrjar, og ann­ að er, hvussu leingi gróðurin heldur á. Gróðurin er grundarlagið undir øðrum lívi í havinum, eitt nú nebbasildini, sum aftur er grundarlagið undir fiski og sjófugli. Alt bendir á, at nebba­ sildastovnurin í føroyskum sjógvi rættiliga er við at koma fyri seg, og í sínum kanningum staðfesti Hav­ stovan í fjør, at týðiligar ábendingar eru um hetta. Havstovan ger yngulkann­ ingar um mánaðarskiftið juni/juli, og tá fæst ein nýggj ábending um, hvussu støðan hjá nebbasildini er. Fiskimenn hava sagt frá nógvari nebbasild í fiski, sum verður kruvdur, og á landi er eisini onkur ábend­ ing um, at okkurt veruliga er við at henda í sjónum. Tá undirritaði var ein stuttleikatúr við sleingitráð­ uni eina løtu mikukvøldið, krøkti lítli sílapilkurin seg fastan í tríggjar stórar nebba­ sildir úti í Sandágerði. Í sjónum sást lív, og tað sást eisini, at røringur var ymsa­ staðni uppi í vatnskorpuni. Havi ongantíð upplivað áður at fingið nebbasild á tráðu, tó at seiðatráða, seiða­ pilkur og seiðapláss vóru partur av øllum uppvøkstr­ inum og upp í vaksnamanna­ árini. Kirstin veit mest Tann, sum kanska veit eina mest um nebbasild í Føroy­ um í dag, man vera Kirstin Eliassen, lívfrøðingur, sum starvast á Havstovuni, har hon nú eisini er í holt við at skriva eina stóra phd­verk­ ætlan um nebbasild. Hetta er eitt arbeiði, sum verður goldið av tí, sum rópt verður fiskivinnugransking og donsku stjórnini við helvtar­ býti av útreiðslunum. Arbeiði við verkætlanini byrjaði í 2007, og nú verður so verk­ ætlanin skrivað. Kirstin skriv­ aði eisini høvuðsuppgávu um nebbasild, tá hon las lív­ frøði, og soleiðis hevur hon arbeitt við nebbasild og gransking av hesum fiska­ slagi í fleiri ár tilsamans. Hon sigur, at tað var Hav­ stovan við Hjalta í Jákups­ stovu á odda, sum eggjaði henni til at fara undir hesa verkætlan, tí nebbasild hev­ ur so stóran týdning fyri fisk og sjófugl. Regluligu nebbasildakann­ ingarnar, sum Havstovan ger, eru partur av yngulkanning­ unum, sum Magnus Heina­ son ger á hvørjum ári um mánaðarskiftið juni/ juli. Tá yvirlitstrolingar verða gjørdar um várið og heystið, verða eisini magakanningar gjørdar av toski, hýsu og upsa, og tá verður skrásett, hvussu nógv nebbasild er í maganum á hesum fiskasløgum. Kirstin er eisini við í øðr­ um kanningum av nebbasild, og herfyri var hon við norska havrannsóknarskipinum, G.O. Sars, sum gjørdi kanningar á stívliga 20 støðum í norska partinum av Norðsjónum. Hesar kann­ ingar vístu, at væl var til av nebbasild á trimum støðum, meðan minni var at fáa á øðr­ um støðum, harav onkrar støðir royndust vánaligar. Meðan aðrir veiða nebba­ sild, hevur veiða eftir hesum fiskaslagi verið bannað í føroyskum sjógvi í fleiri ár. ­ Mínar kanningar vísa, at góða gýtingin av nebbasild, sum vit staðfestu við yngul­ kanningum í fjør summar, er komin væl til sættis, soleiðis at fiskurin, sum tá kom undan, framvegis er á lívi. Hon sigur, at tað eru trý sløg av nebbasild í føroysk­ um sjógvi, men nebbasildin, sum vit tosa um – hav­ nebbasildin – er nógv hin størsti parturin, og tí er tað henda sildin, vit tosa um sum grundarlag undir føði hjá fiski og fugli. ­ Havnebbasildin veksur skjótt, og longu eftir einum ári er hon einar 12­13 senti­ metrar long, sigur Kirstin. Góðar ábendingar Lívfrøðingurin vísir á, at allar ábendingar siga, at nebbasildin er uppaftur betri fyri í ár enn í fjør, tá positiva gongdin av álvara varð staðfest. ­ Vit kunnu siga, at fiskur etur tað, sum hann kemur fram á í sjónum, men vit hava eisini staðfest, at eitt nú toskurin er feitari, tá Náttúruviðurskiftini í havinum eru rættiliga við okkum í løtuni, og øll útlit eru til, at toskastovnurin fer at mennast aftur. Nógv nebba­ sild er, og hetta eigur eisini at síggjast aftur í sjófuglinum, sum tíðin gongur. Sosialurin hevur prátað við lívfrøðingin, Kirstin Eliassen, sum skrivar phd­verkætlan um nebbasild, og í samrøðuni sigur hon frá áhugaverdum søgum um nebbasild og tosk í føroyskum sjógvi Kirstin Eliassen, lívfrøðingur Nebbasild ger landgongd í Føroyum Landsstýrið við nýggjari lánsbrævarøð Landsstýrið gevur út nýggja lánsbrævarøð. Lánsbrøvini verða listað 10. juni 2009 á virðisbrævamarknaðunum í Reykjavík og Keypmannahavn. Lánsupphæddin er í navnvirði 1.900 mió krónur, sum við kurs 94,96 svarar til 1.804,2 mió krónur, sigur Landsbankin. Peningurin verður lutvíst brúktur til at fíggja hall á fíggjarlógini ­ 500 mió krónur­ og lutvíst til at endurfíggja brævalán sum fella til gjaldingar í ár ­ 1.018 mió krónur. Ein partur ­ 286 mió ´krónur ­ verður brúktur til framskundaða afturgjalding av brævlánum. Lánið er eitt 3­ára standandi lán, sum fellur til gjaldingar 11. juni 2012. Rentan til íleggjarar er 3,808% p.a. Lántøkan er fyrireikað av Landsbanka Føroya og Nordea Bank, og lánsbrøvini eru seld í Føroyum og uttanlands, sigur Landsbankin.