hósdagur 9. mars 2000síða 4

Almennur pallborðsfundur hósdagin 9. mars kl. 20.00, í Glæmuni í Kvívík Á heysti 1998 kom tann leingi væntaða frágreiðing- in frá kommununevndini. Álitið var rúgvusmikið, men almenna orðaskiftið aftaná, stóð als ikki mát við tað umfatandi álitið. Tí síð- ani kommuniálitið varð al- mannakunngjørt hevur nær- um onki verið at hoyrt um, hvørjar broytingar ið eru á veg í kommunalu skipanini í Føroyum. Tað kemst neyv- an av ongum, tí líkt er til at politisk semja enn ikki er funnin um, hvussu komm- unurnar skulu endurskipast og hvørji málsøki tær skulu umsita. Norðstreymoyar Tjóð- veldisfelag heldur tað ikki vera nøktandi, at naggatódn er komið í hetta umráðandi málið. Kommunali bygnað- urin í einum landi hevur stóra ávirkan á dagliga lívið hjá borgarunum, og tí er tað ikki haldbært at politisku avgerðirnar í kommunu- málinum støðugt vera út- settar. Neyðugt er tí at fáa innlit í, hvar teir politisku trupulleikarnir í málinum eru, og ábendingar um hvussu teir kunnu loysast, og tí hevur felagið tikið stig til henda fundin. Men tað er eins umráð- andi at vit føroyingar gera okkum greitt, hvat vit vilja við kommununum. Í staðin fyri bert at endurskipa tær tí tær eru ov smáar, mugu vit avgera hvørjar uppgávur tær endurskipaðu kommun- urnar skulu røkja. Tí miðar fundurin eisini ímóti at greiða verður fingin á, hvørjar uppgávur ið skulu leggjst út til tær endurskip- aðu kommunurnar. Og her er ein ørgrynna av ósvarað- um spurningum: Hvussu verður framtíðar uppbýtið millum land og kommunur? Merkir endurskipanin av kommununum, at almenn umsiting verður flutt úr miðstaðarøkinum til útjað- aran? Er vandi fyri vinar- og kenningapolitikki, um tær endurskipaðu kommun- urnar fáa ov stórt vald? Á hvønn hátt skal eftirlitið við kommununum skipast? Hvønn týdning fáa komm- unumørkini í framtíðini? Norðstreymoyar Tjóð- veldisfelag væntar ikki at allir hesir spurningar vera svaraðir á einum fundi. Men kann skjøtil setast á nakrar av teimum, er endamálið við fundinum rokkið. Som- uleiðis kann roknast við, at stórur áhugi er í at tjakast um tey nýggju kommunu- mørkini aftaná eina endur- skipan, men ivasamt er um tíðin er búgvin til at gera nakra greiða niðurstøðu um henda spurningin. Við pallborðið sita: Anfinn Kallsberg, løgmaður Fólkaflokkurin Høgni Hoydal, varaløgmað- ur Tjóðveldisflokkurin Vilhelm Johannesen, løg- tingsmaður Javnaðarflokk- urin Leivur Hansen, býráðsfor- maður Tórshavn Gunn Joensen, bygdaráðs- formaður Vestmanna Malan Johansen, tíðinda- fólk fyrrv. skrivari í Komm- ununevndini Orðstýrari verður Øssur av Steinum, sigur Norð- streymoyar Tjóðveldisfelag. Hvat vilja vit við kommununum, spyr Norðstreymoyar Tjóðveldisfelag Kommunali bygnaðurin hevur stóran týdning EDVARD JOENSEN Lønardeildin í Fíggjarmál- astýrinum noktar blankt at gjalda eftirløn til tvær vask- ikonur hjá Toll- og Skatt- stovuni í Vágum. Tað hevur annars verið siðvenja, at tað almenna hevur fylgt sátt- málunum á privata arbeiðs- marknaðinum, tá talan er um fólk, sum arbeiða hjá tí almenna. Tað hevur verið galdandi fyri bæði lands- stovnar og kommunur. Málið snýr seg um, at Lønardeildin ikki vil gjalda tvey prosent eftirlønargjald- ið til tvær vaskikonur, sum arbeiða tímaløntar hjá Toll- og Skattstovuni í Vágum. Hóast hetta verður gjørt á øðrum økjum hjá sama stovni, sigur Ingeborg Vint- her, formaður í Føroya Ar- beiðarafelag. Eftirlønarskipanin byrjaði í 1997, og tá var okkurt smávegis gníggjarí í Vága Øki. Síðan hendi tað, at tey fólkini, sum tá vaskaðu á stovninum góvust. Tá so nýtt fólk kom, var semja um, sigur Ingeborg Vinther, at hetta skuldi avgreiðast eftir verandi siðvenju. Toll- og Skattstovan lov- aði tá bæði bót og bata, og eingin ivi skuldi vera um, at her skuldi gjaldast bæði til eftirløn og lívstrygging, sigur Ingeborg Vinther, for- maður í Føroya Arbeiðara- felag. Men nú eru komin harra- boð úr Fíggjarmálastýri- num, har sagt verður, at einki verður goldið, tí Før- oya Arbeiðarafelag hevur ongan sáttmála um størvini. Men líka mikið, um nakar undirskrivaður sáttmáli er ella ikki, er talan her um sáttálabrot, sigur Ingeborg Vinther. Tí tað almenna hevur við at halda eina sið- venju í hevd í trífjórðings- øld bundið seg til sáttmálan hjá Føroya Arbeiðarafelag. Nýggjur trupulleiki Bæði landið og kommunur- nar hava bundið seg til at halda galdandi sáttmálar á privata arbeiðsmarknaði- num, sigur Ingeborg Vinth- er, formaður í Føroya Ar- beiðarafelag. Og tað hevur altíð verið hildið, líka til nú, sigur hon. Ingeborg Vinther sigur, at nú nýggir leiðarar eru komnir á almennar stovnar, er ein nýggj tíð eisini byrjað í fyrisitingini. Tað verður blást á alt, sum hevur verið siðvenja, síðan Føroya Ar- beiðarafelag varð stovnað fyri skjótt 75 árum síðan, sigur formaðurin. Hon vísir á, at tað er altíð lættast at fara eftir teimum, sum minst formáa sær. So- leiðis er eisini hesaferð. Nú eru tað tvær vaskikon- ur, sum skulu knúlvast, tí leiðarin á Lønardeildini sigur, at eingin sáttmáli er, hóast sáttmálin hevur verið praktiseraður í meira enn ein mansaldur. »Hetta er heilt nýtt í okk- ara verð«, sigur Ingeborg Vinther. »Men teir sleppa ikki so, tí teir hava við sið- venjuni góðtikið, at sáttmál- in skal haldast, og tí fara vit at stríðast fyri.« Ingeborg Vinther sigur, at tað hevur ongantíð verið nakar trupulleiki við al- mennu stovnunum, uttan Toll- og Skattstovuni. Hon nevnir stovnar sum Lands- verkfrøðingin, Føroya Tele, SEV og Strandferðsluna. Har hava ongantíð verið nakrir trupulleikar við at halda eina avtalu, sigur hon. Hví hesin trupulleikin nú skal vera á Toll- og Skatt- stovuni, dugir Ingeborg Vinther ikki at skilja. Har hevur borið til at arbeitt eftir sáttmálanum hjá Føroya Ar- beiðarafelag fyrr, vísir hon á. Men nú eru nýggir tónar komnir á Fíggjarmálastýri- num, sigur Ingeborg Vinther. Munur er á Ingeborg Vinther sigur, at í Føroya Arbeiðarafelag standa tey púra býtt. Tí sam- stundis sum Fíggjarmála- stýrið noktar at gjalda tvey prosent í eftirløn til tvær vaskikonur, sum fáa eina tímaløn upp á kr. 80,17, leggur løgmaður uppskot fyri Løgtingið um at hækka sína egnu og landsstýris- mannaeftirlønirnar við 60- 70 prosentum. Ingeborg Vinther heldur tað vera løgið, at ein lands- stýrismaður skal vera so nógv meira verdur enn vaskikonan. Landsstýrismaðurin skal hava kr, 26.000 um mánan, sum er fleiri ferðir ta fullu lønina hjá vaskikonuni. »Eg haldi, at skommin nú er fullkomin«, sigur Inge- borg Vinther, formaður í Føroya Arbeiðarafelag. Har er einki eftir, sum eit- ur menniskjansligheit, held- ur Ingeborg Vinther, sum sigur seg hava tosað við nógv fólk, sum beinleiðis skammast av teimum, sum ráða landinum. Boðini um, at eingin eft- irløn skuldi gjaldast vaski- Blása á siðvenjuna Nýggju almennu stjórarnir blása á alt, sum hevur verið siðvenja í fyristiting- ini. Teir gera, sum teimum líkar best, sigur Ingeborg Vinther, formaður í Før- oya Arbeiðarafelag konunum, komu frá Lønar- deildini í Fíggjarmálastýr- inum. Leiðarin á Lønardeildini, Tummas Magnussen, var ikki at hitta, tá roynt varð at fáa viðmerking frá honum. Og hóast annar maður hevur skrivað undir brævið, sum Føroya Arbeiðarafelag hev- ur fingið, fekst eingin at siga nakað um málið. Ingeborg Vinther sigur, at nýggju aðalstjórarnir í al- mennu umsitingini einki leggja í gamlar siðvenjur á arbeiðsmarknaðinum 7 tíðindablaðið sosialurin Nr. 48 - 9. mars 2000 6 tíðindablaðið sosialurin Nr. 48 - 9. mars 2000 Hvørgin parturin vil slaka Føroya Lærarafelag stendur fast við síni krøv, meðan Fíggjarmálastýrið ikki til hoyra talan um so nógvar meirútreiðslur. Drúgt verkfall er fyri framman EYÐUN KLAKSTEIN Føroya Lærarafelag og Fíggjarmálastýrið eru langt frá eini loysn á sáttmála- stríðnum, og verkfallið, sum nú rakar fólkaskúlan, kann gerast drúgt. Tá fólk fóru hvør til sítt á midnátt týskvøldið, høvdu báðir partar vrakað sem- ingsuppskotið, sum sem- ingsmenninir, Rúni Heine- sen og Allan Skaalum, høvdu lagt fyri teir. Og hvørgin parturin er sinnaður at slaka, nú fólka- skúlalærararnir fyri fyrstu ferð eru farnir í lógligan ar- beiðssteðg. –GVit hava bakkað nóg leingi. Nú fara vit at standa fast við okkara krøv, sigur Elsa Birgitta Petersen, sum er formaður í Føroya Lær- arafelag. Í tíðindaskrivi, sum Fíggjarmálastýrið hevur sent pressuni, staðfestir al- menni arbeiðsgevarin, at hann er ikki sinnaður at lata Lærarafelagnum meira pengar, enn onnur feløg á almenna arbeiðsmarknaði- num hava fingið. Ymiskar fortreytir fyri samráðingunum Fíggjarmálastýrið saman- tvinnar lønarkrøvini hjá Lærarafelagnum og krøvini um betri arbeiðstreytir til lærararnar. Og hesi samlaðu krøvini vóru millum 10 og 11 prosent í semingsupp- skotinum týskvøldið. Tað vildu Karsten Hansen og hansara fólk ikki ganga við til. Hinvegin helt Føroyar Lærarafelag, at hetta var ikki nóg mikið. Lærarafelagið leggur upp til, at lærararnir fáa somu lønarhækking, sum onnur á almenna arbeiðsmarknaði- num hava fingið. Men har- afturat krevur felagið betri arbeiðsumstøður, so lær- ararnir kunnu liva upp til nýggju fólkaskúlalógina. Hesar treytir botna í, at fleiri lærarar skulu setast í starv – helst eini 50 nýggir lær- arar. Tað hevði kostar tí al- menna nógv milliónir, og hóast Lærarafelagið er sinn- að at tosa um eina tillaging- artíð, vil Fíggjarmálastýrið ikki lata fleiri pengar til lær- ararnar, enn onnur á al- menna arbeiðsmarknaði- num hava fingið. – Fíggjarmálastýrið hevur gjørt 31 sáttmálar, sum allir hava kostað nøkunlunda tað sama, og tí kundu vit ikki lata ein einstakan bólk fáa næstan dupult so nógv, sum onnur hava fingið, verður sagt í tíðindaskrivinum frá Fíggjarmálastýrinum. Landsstýrismaðurin sigur seg vera bilsnan av, at semingsuppskotið liggur so langt frá øðrum sáttmálum, sum eru gjørdir á almenna arbeiðsmarknaðinum sein- astu tíðina. Ósamd um arbeiðstíð Fíggjarmálastýrið sigur í tíðindaskrivi sínum, at um tað hevði gingið við til semingsuppskotið hevði undirvísingartíðin hjá lærar- unum í Føroyum verið lægri enn hon er í Danmark, Nor- egi og Svøríki. – Hetta er púra við síðuna av, sigur formaðurin í Lær- arafelagnum, sum hinvegin vil vera við, at undirvísing- artíðin í Føroyum er tann hægsta í norðurlondum. – Tað eru lagdar so nógv- ar nýggjar arbeiðsuppgávur á lærararnar í nýggju fólka- skúlalógini, at teir klára ikki at loysa hesar uppgávur við verandi arbeiðsumstøðum. Teir mugu fáa betri stundir til at gera arbeiði, sigur Elsa Birgitta Petersen. Men Karsten Hansen vil ikki seta undirvísingartíðina munandi niður, tí tað fer at kosta tí almenna ov nógvar pengar. Ein triðingur av lærar- arunum í Fólkaskúlum eru farnir úr skúlanum, og Lær- arafelagið brynjar seg nú til eitt langt verkfall, har tey eisini fara at seta onnur til- tøk í verk. Hvørji hesi eru, er ikki greitt, men talan kann verða um blokadu av til dømis skeiðum, nevndar- arbeiði og starvssetanum. Børnini sleppa at strúka Læraraverkfallið hevur við sær ósamanhang- andi skúlagongd. Tað er óforsvarligt at sleppa teimum yngstu børnunum upp á fjall, halda skúlastjórar EYÐUN KLAKSTEIN Verkfallið hjá einum triðingi av fólkaskúlalærarunum skapar ruðu- leika í føroysku skúlunum. Kring alt landið er undirvísingin rakt av verkfallinum, og í flestu førðum skulu næmingar í skúla partar av tíðini, teir vanliga eru í skúla. Teir lærarar, sum ikki eru verk- falli, undirvísa sum vanligt, með- an næmingarnar fáa frí, tá tey eiga at hava ein av teimum sáttmála- settu lærarunum. Hetta hevur við sær ósaman- hangandi undirvísing hjá teimum flestu næmingunum, og tað er ser- liga ein vansi hjá teimum yngstu skúlabørnunum, sum skulu ansa sær sjálvum, tá eingin lærari er at taka sær av teimum. Óforsvarligt – Tað er er óforsvarligt at sleppa teimum yngstu børnunum upp á fjall, men vit fáa einki gjørt við tað. Vit hava givið foreldrunum nýggja tímatalvu, so tey vita, nær børnini fáa undirvísing og ikki, sigur Hanus Joensen, sum er skúlastjóri í Kommunuskúlanum í Havn. – Tað eru ikki øll foreldrini, sum koma eftir teimum børnunum, tá tey hava frítímar. Vit liggja mitt í býnum, og tí kann tað vera vandi á ferð, tá eingin er at ansa teimum yngstu børnunum. Partur av verkfallinum Aðrir skúlastjórar, sum Sosialurin hevur tosað við, stúra eisini fyri støðuni, nú 7 og 8 ára gomul børn sleppa at strúka, uttan at nakar er at ansa teimum. Formaðurin í Føroya Lærara- felag harmast um støðuna, men hon heldur, at hendan støðan er partur av verkfallinum. – Vit hava roynt at gjørt eina semju við Fíggjarmálastýrið, men tað eydnaðist ikki, og tí verða vit noydd at seta arbeiðssteðgin í gildi, sigur Elsa Birgitta Petersen. Endamálið við einum verkfalli er at gera støðuna so trupla, at tað skundar undir eina loysn, og í hes- um førði eru tað børn og foreldur, sum eru líða undir, at Fíggjar- málastýrið og Lærarafelagið ikki kunnu semjast. Ymiskt hvussu tað rakar Umleið ein triðingur av lærar- unum eru farnir í verkfall. Tað er ymiskt, hvussu hetta rakar skúlar og flokkar, men allastaðni er talan um stórt órógv. Hoyvíkar skúli er ein av teimum harðast raktu, tí har eru 14 av 24 lærarum farnir í verkfall. Í Komm- unuskúlanum í Havn er akkurát triði hvør av 40 lærarum farnir í verkfall. Runavíkar kommunuskúli er ikki so hart raktur, tí har eru 9 av 38 lærarum í verkfalli, og í Runa- vík halda tey ikki, at hetta órógvar so nógv, sum tað kundi gjørt. Í skúlanum við Ósánna í Klaks- vík eru 11 av 30 lærarum í verkfalli. Líkt er til, at verkfallið verður drúgt, og allir skúlastjórarnir, sum vit hava tosa við, siga, at tað heilt einfalt ikki ber til at liva við einum drúgvum verkfalli í fólkaskúla- num. Yngstu skúlabørnini verða slept upp á fjall, og koma foreldrini ikki eftir teimum, tá tey hava frítímar, er eingin at ansa teimum. Hetta er ein óforsvarlig støða, halda skúlastjórar. Mynd: Jens Kr. Vang