hósdagur 9. mars 2000síða 6

11 tíðindablaðið sosialurin Nr. 48 - 9. mars 2000 10 tíðindablaðið sosialurin Nr. 48 - 9. mars 2000 AUTO - Dag sum nátt - - skjótt og gott - Skalt tú bil hýra - so er tað 311234 BENZIN DIESEL KIOSK - ALT DØGNIÐ - AUTO 311234 AUTO NÁTT- BUSSURIN v/ Øssur Christiansen Leygarkvøldið: • Úr Vestmanna kl. 24 • Úr Tórshavn kl. 01 • Úr Vestmanna kl. 04 • Úr Tórshavn kl. 05 (Koyrt verður um Kvívík og Kollafjørð, tá fráboð- an fyriliggur) Onnur kvøld kann koyrast eftir avtalu Tlf. 424254 Bussarnir: Tlf. 287752 • 286254 Streymoy * * * Staðið har vit hittast * * * Mat- seðilin Hósdagin 9. mars: Suppukjøt Fríggjadagin 10. mars: Kotelettir Leygardagin 11. mars: Lambasteik Mánadagin 13. mars: Kjøtfrikadellir Týsdagin 14. mars: Gartnaragrýta Mikudagin 15. mars: Kalkunsnitzel Kostnaður 30,- kr. *** Seinnaparts- TILBOÐ frá kl. 14.00: Juniorburgari 14,95 Maxiburgari ella Búffsandwich 19,95 Matstovan í Hoyvík MINI BUSS 3X21 TAXA SKAR‹HAMAR´S BUSSKOYRING v/ He›in Skar›hamar, Sleipnisgøta 13. B, FO–100 Tórshavn TAXA MINI BUSS TIL 10 FER‹ANDI 288888 FR • VISA • EUROCARD • MASTERCARD • JCBCARD Opið er: Mán.– Hós. kl. 19. 00 – 23. 30 Fríggjadag kl. 17.00 – 03.30 Leygardag kl. 19.00 – 03.30 Sunnudag kl. 17.00 – 23.30 Long drinks Café Við gongugøtuna Leygarkvøldið spælir MOON- SHOT KLUBBADANSUR Sosialurin - 311820 Sosialurin - 311820 GALLAN BJÓÐAR: Tilboðið er galdandi 10-13 mars TILBOÐ Frítt val 98,- Eru tit 5 ella fleiri koyra vit ÓKEYPIS til dyrnar. Bílegging á tel. 350000 HOTEL TÓRSHAVNAR SJÓMANSHEIM HOTEL TÓRSHAVNAR SJÓMANSHEIM Grillað kalkunbringa við stoktum grøn- meti og choron sós Piparbúffur við madagascar piparsós Franskur búffur við persillusmøri Chilli búffur við hvítleykssmøri Innbakaður búffur við reyðvínssós Enskur búffur við leyki, agurksalat og soðsós Mørbrad- búffur við champignon a 'la creme frá Kaggin TAXI TAXI Kaggin Kaggin Kaggin www.kaggin.fo Fríggja- og leygarkvøldið spæla til dans Sunnukvøldið undirhalda Taxi Sosialurin - 311820 Klaksvíkar Klubbi Klubbin hevur: POOLBORÐ BILLARDBORÐ ENSKAN FÓTBÓLT Á SKY Leygar- kvøldið 11/3 verður dansur við plátu- vendara Sosialurin - 311820 Nor›oyggjar Vilja tygum vi› í Í b‡in - hvønn hósdag Ynskja tygum at l‡sa í teiginum í b‡in, so fylli› út henda lepan og sendi› hann til Sosialin, box 76, 110 Tórshavn – ella fax 314720 Tekstur Undir „Oljuhoyringini“ í Útvarpshøllini í farnu viku helt bóndin í Stóru Dímun, Óla Jákup í Dímun eitt inn- legg, sum vit prenta í fullum líki. Hann segði: - Tá eg varð spurdur um eg vildi vera við í hesum tiltakinum játtaði eg. Ikki sum serfrøðingur, men havi eg, sum væl allir føroyingar meir og minni, gjørt mær tankar um hetta samfelagið: Tíðina, sum er farin, tíðina, sum er og tíðina, sum koma skal. Tað er bæði við stúran og spenningi eg hugsi um, hvørjar samfelagsligar broytingar vit kunnu hava fyri framman, um olja verð- ur funnin við Føroyar. Her kann gerast talan um eitt ríkidømi, sum lættliga kann kollrenna føroyska samfel- agið, verður ikki borið rætt at. Verður harafturímóti rætt borið at, kunnu vit her fáa eitt blómandi samfelag við optimalum trivnaði fyri ung og gomul. Ábyrgdina av fyrireikandi og grundleggjandi ar- beiðinum, ið gerast skal, áðrenn skjøtil rættiliga verður settur á, liggur hjá nýggja aðalstýrinum, sum er skipað, og mugu vit hava álit á, at hetta er í lagi. Tað, sum eg her kundi hugsað mær at sagt nakað um, er, hvussu eg meini við sum frægast verja føroyska samfelagið, sum vit eru góð við, soleiðis at vit ikki missa fótafestið. Tv.s. at vit stýra oljuvinnuni á føroyskum øki, samfelagnum at gagni og ikki øvugt. vit í dag gjalda fyri, saman við avlopinum á fíggjarlóg- ini, er føroyska vinnulívið ført fyri at fíggja raksturin av samfelagnum. Hetta vísi eg á, tí eg meti, at ríkisstuðulin og ein møgulig komandi oljuinn- tøka kunnu samanberast. Í báðum førum er talan um pening, har eingin fram- leiðsla liggur til grund her í landinum. Vinnulívið er væl fyri í dag, so at siga uttan rakstr- arstuðul av nøkrum slag, og eiga vit at hava lært, at al- mennur stuðul av slíkum slag, ið givin varð í 80-árun- um, ongantíð tænir nøkrum góðum endamáli. Koma oljuinntøkur - kanska stórar inntøkur - er sostatt umráðandi, at skipað verður so fyri, at hesar inn- tøkur ikki koma at órógva vinnulívsbúskapin, sum í dag nærmast kann kallast reinur marknaðarbúskapur. Hesin peningur eigur at haldast uttanfyri vanliga raksturin av samfelagnum. Harafturímóti síggi eg fyri mær nógvar møguleik- ar, har ein slík inntøka kann koma til gagns. Men um- ráðandi er altíð at gera sær greitt, hvørji mál vit seta okkum og hvat verunliga gagnar hesum samfelag. Tað kundi verið til verju av náttúruni, varðveitan av bú- staðarmynstrinum, útbúgv- ing/vísind, sum er lykilin til framburð, mentan so sum leiklist, rithøvundar og varðveitan av okkara ident- iteti, sømulig kor til tey eldru og veiku í samfelagn- um o.m.a. Sostatt ikki gen- erellar stuðulskipanir, ið av- laga vinnulívið, hækka kostnaðarstøði og harvið skaða kappingarføri. Hetta var so um almennu Føroyar í eini møguliga komandi oljuvinnu. Hugsast kann, um nógv føroysk arbeiðspláss verða í hesi vinnu, at so verður lagt trýst á lønarlagið á ar- beiðsmarknaðinum. Oljuvinna á opnum havi krevur jarðfrøðisligan og tøkniligan førleika á sera høgum støði, og er hetta eitt gott høvi og motivatión hjá føroyingum at nema sær út- búgving innan hesa vinnu. 50-100 føroyingar eru longu í vinnuni. Sum kunnugt eru trygd- arkrøvini innan vinnuna sera strong, so heldur enn í so máta at stúra fyri van- lukkum, kunnu vit læra eitt og annað. Eg haldi at før- oyingar bæði á sjógvi og landi ofta hava lyndi til at fara lætt um trygdina. Krav til politikararnar Samanumtikið er ein tíð við stórum avbjóðingum fyri framman, har kravið til po- litikararnar má verða at bera so í bandi, at føroyingar fáa sum mest gagn av hesi vinnu, og at negativu árinini gerast so lítil sum tilber. Tað er enn eitt sindur tor- ført at fyrihalda seg til evnið við tað, at vit hvørki vita, hvussu nógv olja og gass verða funnin, hvussu nógv føroysk arbeiðspláss verða í hesi vinnu, ella hvussu stórar almennu inntøkurnar verða. Tó er sannlíkt, at olja verður funnin í 2001 ella 2002 og at farið verður und- ir framleiðslu í 2005. Tá hetta hendir eru vit ein partur av eini nýggjari vinnu, har oljufeløtgini gera risastórar íløgur á føroysk- um øki. Sum kunnugt skal hvørt oljusamtak nýta ca. .1 mia. krónur til royndarbor- ingar, til tess at sláa fast, um oljuframleiðsla loysir seg, t.v.s. um keldan, sum er funnin, kann geva uml. 300.000 tunnur/dag. Síðan skulu aðrar 12 mia. kr. nýt- ast til fyrireikingar, áðrenn oljan kann takast upp. Bara í hesi fasuni fáa § 10 og 11 í oljulóggávuni, sum sigur, at allar veitingar skulum føroyska havn ella flogvøll, stóran týdning fyri aktivitetin á landi í Føroy- um. Nógvir spurningar verða aktuellir: Skulu vit framyvir bert útflyta olju sum rávøru fyri eitt minni avgjald, ella skuluit við í petrokemiska ídnaðin, har teir nógvu pengarnir liggja og víðari- framleiðslan er m.a. benzin, diesel, tungolja, plastik v.m.? Gassframleiðsla: Vaks- andi marknaður. Lítið dálk- andi, lítið CO2 úát. Kunnu vit fáa gass á landi í Før- oyum, sum so t.d. kann nýt- ast til gassturbinur til el- framleiðslu, sum orka til ali- vinnuna, vakstrarhús o.s.v.? Skulu vit gerast limir í OPEC? Opec hevur í dag slakan helmingin av allari fram- leiðsluni, og hevur ca. 70% av øllum reservum. OPEC megnaði herfyri eftir stuttari tíð, við at av- marka útboðið av olju, at hækka prísin úr $ 9 til $ 30/ tunnu. Sagt verður, at oljufram- leiðsla við Føroyar loysir seg neyvan fyri minni enn $ 14/tunnu. Politisk nýhugsan Eg havi longu nevnt, at um- ráðandi er, at vit stýra vinn- uni ella rættari hava tamar- hald á teirri ávirkan henda fær. Men verður talan um heilt nógva olju og nógv føroysk arbeiðspláss, tað verði seg innan gistingarvirksemi, tænastur og veitingar av ymiskum slag á landi og beinleiðis á boripallum, verða vit tá før fyri at stýra lønar- og kostnaðarstøðin- um í landinum? Fer okkara núverandi høvuðsvinna at klára seg í kappingini um arbeiðs- megi? Fara vit í so fall at síggja eina enn skjótari fráflyting frá útjaðaranum? Verður hetta gongdin, er neyðugt við politiskari ný- hugsan til tess at fyribyrgja hesi gongdini. Talan kundi eitt nú verði um eina øðrvísi skattaskipan og eini útlíkn- an av skattainntøkum. Kanska verður neyðugt, frá almennari síðu at hjálpa til fíggjarliga, so virksemi eisini verður í útjaðaranum. Neyðugt verður at gera tiltøk, ið verunliga muna, so tað verður verandi attraktivt at búgva í útjaðaranum. Júst hetta er ein týðandi táttur, tá talan er um at verja okkara mentan. Annars undrist eg við- hvørt á, hvussu lítið orða- skifti higartil hevur verið um Føroyar og framtíðin aí oljuhøpi. Vit eiga at ásanna, at hetta við oljuni er farið av bakka- stokki, og at vit helst standa fyri heilt stórum avbjóðing- um, kanska eini líka stórari kollvelting, sum tá Føroyar vóru hersettar í 1940. Hesar avbjóðingar koma, um vit vilja tað ella ikki. Í Føroyum býr gott fólk við stórum kunnleika á øll- um økjum. So við góðum vilja og góðum samstarvi kenni eg meg vísan í, at henda vinna kann blíva føroyngum øll- um at gagni. Tá eg tosi um samstarv, meini eg eisini á politiska pallinum, har vit tíanverri higartil alt ov ofta uppliva skaðiligar politiskar polar- iseringar, tá stórmál verða umrødd og avgerðir skulu takast, Føroya landi at frama. -Koma oljuinntøkur - kanska stórar inntøkur - er umráð- andi, at hesar inntøkur ikki koma at órógva vinnulívsbú- skapin, sum í dag nærmast kann kallast reinur markn- aðarbúskapur. Hesin peningur eigur at haldast uttan fyri vanliga raksturin av samfelagnum heldur Óla Jákup í Dímun, bóndi, sum luttók á hoyring um oljuríkidømi og árin í Havn herfyri Oljuinntøkur haldast uttan fyri raksturin av samfelagnum Gamla orðatakið sigur, at onki er so ringt, at tað ikki er gott fyri okkurt. Hetta sagt her, tí vit eiga at nýta dýrtgoldnu royndirnar sein- astu 20 árini til gagns fram- yvir. Hví gekk alt galið? Hví fór alt samfelagið av knór- anum? Dialogurin hevur tíðun snúð seg um, hvørt føroy- ingar ella danir høvdu á- byrgdina. Sjálvur haldi eg ikki henda spurning vera so áhugaverdan. Men, hvussu kundi tað bera til at fáa fígging í 80- árunum til stórt sagt, hvat tað skuldi vera á sjógv og landi? Tað sýntist sum allir lánistovnar, føroyskir sum útlendskir, heldur enn gjarna vildu sleppa at fíggja í Føroyum. Við øðrum orðum: Før- oyar vóru mettar at hava eitt ófatuligt kreditvirði. Ríkisstuðu-oljuinntøka Orsøkin til hetta, hvat eg vil kalla fiktiva kreditvirði, stavaði óbeinleiðis frá ríkis- stuðlinum. Meginparturin ella so at siga ein tilsvarandi peningaupphædd sum ríkis- stuðulin, varð nýtt at stuðla vinnulívinum. Tíðin hevur so aftaná víst, at hetta var til stóran skaða fyri alt sam- felagið. Eg kann sostatt ikki koma til aðra niðurstøðu, enn at vinnulívið og før- oyska samfelagið var betur farið uttan ríkisstuðulin, so- leiðis sum hann varð nýttur í 80-árunum. Uttan tær vanlukkuligu fylgjurnar av kreppuni, sum JAN MÜLLER Pallborðsfundurin, sum Suðurstreymoyar Tjóðveld- isfelag skipaði fyri í Havn í farnu viku er søguligur og uttan iva ein háttur, sum onnur feløg eisini fara at royna í framtíðini. Vit hava spurt Ronnie Thomassen, skrivara í Tjóðveldisflokk- inum, hví teir hava tikið hetta óvanliga stigið? -Orsøkin til at vit skipaðu fyri fundinum undir hasum forminum var, at pallfund- arformurin er rættuliga keð- iligur. Vit hava so hugsað eitt sindur um, hvussu man kann fáa meira lív í slík til- tøk, uttan at tað gongur út- yvir tað seriøsa innihaldið. Komu so fram á hendan formin, ið er inspireraður úr amerikansku skipanini við t.d. senats-hoyringum. Royndirnar frá fríggja- kvøldinum vístu greitt, at hatta er ein gongd leið. Tó skulu uppleggini frá pall- Frá Hoyringini í Havn um oljumál og samfelag. Vm. eru pallborðslutakararnir og hm. politikararnir, ið settu spurningar. Slíkur orðaskiftisfundur er ikki royndur í Føroyum áður. Mynd Álvur Haraldsen borðinum vera eitt sindur styttri (uml. 5 min.), og pol- itikararnar skulu læra seg at seta spurningarnar soleiðis, at teir ikki vera ov langdrignir sigur Ronnie Thomassen, sum leggur dent á, at hugskotið við hesum forminum heldur fram og leggur aftrat: - Tað er altavgerandi, at tað eru politikarar, ið eru spyrjarar. Tað er hetta, ið lyftir fundin upp, so lív er í honum. Men samstundis gevur hetta politikarunum høvi til sjálvir at stýra ein- um dialogi við serfrøðingar av ymiskum slag, og hetta kann vera ógvuliga gevandi fyri báðar partar. Politikarin stendur ikki sjálvur í and- glettinum, men kann í stað- in fyri vera konstruktivur. Og júst hetta er nýbrotið, ið kann fáa týdning fyri før- oyska tjakið framyvir sigur Ronnie Thomassen í við- merkingini. Hoyring avloysir pallborðið