fríggjadagur 3. juli 2009síða 13

Nr. 125 - 3. juli 2009 13 Tórshavnar Kommuna søknast eftir vinnu­ menning og landsstýrið arbeiðir við einum vakstrarpakka. Tað hevði tað klætt lands­ stýrinum at handla visionert. Tí eru ráðini, finnið leistin til gransk­ arparkina framaftur F yri 1½ ári síðani var løgtingið bert fáar dagar frá at samtykkja eitt tað mest framsókna uppskotið til nýmenning innan vinnu- og granskingarpolitikk, men orsakað av at val val útskrivað í ótíð, datt málið tíverri burtur. Seinastu mongu árini hevur javnan verið ført fram, at bio- tøkni og kunningartøkni eru øki, sum vit í Føroyum eiga at fremja, tí hesi eru størstu vakstrarøkini í heiminum. Tí var semja í landsstýrinum frá 2004 til 2008 um at leggja lunnar undir at fremja biotøkni- liga gransking, menning og innovasjón í verki. Aftaná drúgvt fyrireikingararbeiði, legði undirritaði lógaruppskot fyri løgtingið á heysti 2007 um at at stovna partafelag at reka granskarapark í Føroyum (løgtingsmál 46/2007). Sambært OECD eru gransk- ing, menning og innovasjón við til at betra um kappingarførið og produktivitetin hjá vinnuni og harvið eisini livistøðið í einum landi. Drívmegin til innovasjón eru tey hugskot, ið stinga seg upp í netverkum millum privatar fyritøkur og almennar stovnar, har fólk við m.a. náttúruvísindaligari bak- grund og tøknifrøðiligum før- leika á høgum støði starvast. Vakstrarpotentiali Biotøkniliga granskingin í Føroyum, herundir gransking í mannaílegum, er eitt av teimum økjum, ið hava stórt vakstrar- potentiali. Við at stovnseta granskarapark og raðfesta bio- tøkniliga gransking, menning og innovasjón, fær hetta virk- semið neyðugar karmar at virka undir. Við hesi raðfesting eru góð sannlíkindi fyri, at: • Menna granskingarsamstarv millum privatar fyritøkur og almennar gransking- arstovnar. • Fleiri føroyingar og útlend- ingar við útbúgving frá hægri lærustovni fáast at starvast í Føroyum. • Gróðrarbotnur verður skapt- ur fyri nýggjum vitanar- tungum vinnum. • Føroyski búskapurin kann mennast at teljast millum heimsins fremstu. Við hesum sum støði varð í 2004 settur ein stýrisbólkur at gera uppskot til granskarapark, sum skuldi hýsa og vera karmur um biotøkniligt granskingar- virksemi. Í bólkinum sótu umboð fyri Almanna- og heilsu- málaráðið, Fiskimálaráðið, Fíggjarmálaráðið, Mentamála- ráðið og Vinnumálaráðið. Tey granskingarøki, sum stýris- bólkurin legði dentin á og mælti til at fremja í granskaraparkini, vóru: 1) Biotøkni: Nýtslan av biotøkniligum hætt- um í sambandi við matvøru- framleiðslu (fiskur og fiska- úrdráttir), djóraheilsu (alifiskur) og mannaheilsu (ílegugransking og heilivágsframleiðsla). 2) Biokunning: Nýtsla av kunningartøkni innan tey biotøkniligu økini, t.d. at savna og greina stórar mongdir av lívfrøðiligum, patologiskum og genalogiskum data. Hóast mælt varð til at leggja serligan dent á biotøkni, so átti granskaraparkin eisini at hýsa øðrum tøkniligum verkætlanum og fevna um vitanarflutning og -spjaðing, heilt frá grundgran- sking, nýttari gransking til nýskapan og vørumenning. Visjón Visjónin var, at føroyska granskaraparkin: • Skuldi fáa miðsavnandi leiklut í sambandi við kommersialisering av úrslitum innan biotøkni og biokunning og skuldi gera sítt til, at føroyskar fyritøkur og vørur og tænastur standa seg í altjóða kapping. • Verða markamót millum verandi vinnu, hægri nám, granskingarumhvørvi og íverksetarar. • Stuðla vinnuligari menning, nýhugsan og nýskapan við at stimbra og menna sambond og samskifti millum íverk- setarar, granskarar, serfrøð- ingar og vinnulív. • Sameina og skapar synergi millum íverksetarar, almenn- ar granskingarstovnar og vinnulívið. • Draga til sín føroyskar og útlendskar ”know-how” fyritøkur. • Draga til sín váðafúsan før- oyskan og útlendskan kapital. • Fáa samstarv í lag við gran- skingarumhvørvi kring allan heimin og soleiðis bjóða nýggjastu vitanina og gransk- ingarmøguleikar. • Bjóða fram væl ment netverk í umhvørvinum kring parkina. • Draga til sín føroyskar og útlendskar granskarar og onnur við fakligum førleika og útbúgving frá hægri lærustovnum. • Skapa góðar umstøður at fáa ment hugskot og verkætlanir, har nýggjar fyritøkur kundu síggja dagsins ljós og vera burðardyggar, meðan aðrar fyritøkur kundu nýta føroy- sku granskaraparkina til at menna seg og ganga nýggjar leiðir. Bygnaður Leiðslan í føroysku granskara- parkini skuldi vera nevnd við 5 limum. Tríggir skuldu hava hollan fakligan førleika og royndir innan biotøkniliga gransking, og ein teirra skuldi koma frá altjóða góðkendari biotøkniligari granskarapark. Tveir av stýrislimunum skuldu hava fakligan førleika og royndir innan vinnu. Heilt serligar treytir skuldu setast til stjórastarvið. Viðkom- andi skuldi vera ein sokallað “eldsál”, tá tað var mett umráð- andi, at stjórin hevði framúr góðan fakligan førleika, um- framt evni í at samskifta og íbirta. Fyri at tryggja góðsku í gransking og menning í parkini var hildið týdningarmikið, at leiðslan raðfesti samstarvið við útlendskar biotøkniligar gran- skararparkir og útlendsk fróð- skaparsetur høgt. Samstundis skuldi leiðslan fáa gott sam- band í lag við føroyskar fyri- tøkur. Granskaraparkin skuldi soleiðis umsita sambandið millum føroyskar fyritøkur og nýggjar verkætlanir í gransk- araparkini, umframt vitan frá útlendskum biotøkniligum vitanardeplum. Fígging og bygging Lógaruppskotið gav heimild at nýta 10 mió. kr. av stovnsfæn- um hjá Vinnframagrunninum at skjóta inn sum partapening í felagið. Byggikostnaðurin varð mettur at vera um 75 mio. kr., sum skuldi fíggjast við einskilj- ingarpeninginum, sum lands- kassin hevði fingið við sølu av almennum partafeløgum. Fyrstu 4 árini skuldi landið játta granskaraparkini fígging til rakstur, ætlandi 4 mio. kr fyrsta árið og síðani 3 mio. kr næstu 3 árini. Sum fráleið fór raksturin at hvíla í sær sjálvum. Harumframt skuldi játtast peningur til trý professoratir fyrstu trý árini, sum ætlaðust at verða sett innan humana genomics, ídnaðarliga biotøkni og djóra genomics. Tíðliga í 2007 vóru fleiri føroyskar arkitektafyritøkur bidnar um at koma við óbind- andi uppskotum um, hvussu parkin kundi verða bygd. Frammanundan hevði Vinnu- málaráðið á samráði við Tórshavnar Kommunu stungið út í kortið, at granskaraparkin skuldi liggja í lestrar- og granskingarumhvørvinum á Debesartrøð. Í juli 2007 vóru fleiri hug- takandi byggiuppskot løgd fram, sum hvørt í sínum lagi kundu verða virðiligur karmur um granskaraparkina. Samanumtikið Tá lógaruppskotið soleiðis varð lagt fyri løgtingið heysti 2007, sást í sjónarringinum nýbrot í samanrenningini millum vinnu og framkomnari gransking. Við samskipan av vitanini og roynd- unum á Landssjúkrahúsinum, Heilsufrøðiligu Starvsstovuni, Havstovuni, og ikki minst Fróð- skaparsetrinum, kundi gransk- araparkin gerast ein depil, sum saman við vinnuligari drívmegi fór at førka Føroyar úr gransk- inkarligari stagnatión til at gerast eitt kraftdepil fyri gransk- ing, menning og produktiviteti, skapt úr heimligum jørðildi, kjølfest við altjóða vitan og royndum. Granskaraparkin kundi soleiðis gerast krumptappurin í altjóða universiteti, har ikki minst føroyskir útisetar við starvi í alheims granskaraum- hvørvum kundu venda heim- aftur og leggja lunnar undir gransking á altjóða stigi. Undir fyrireikingini av upp- skotinum til granskaraparkina, fekk Vinnumálaráðið eisini fleiri fyrispurningar frá vónarík- um føroyskum granskarum burturi í heimi um ætlarnirnar við parkini. Útisetar, sum sóu møguleikranar og visiónirnar við átakinum. Nú tað fíggjarliga brýtir í bæði borð eiga vit at síggja møguleik- arnar heldur enn at stara okkum blind í trupulleikunum. Her er granskaraparkin er so avgjørt eitt satsningsøki, sum eigur at vera tikið í stórsta álvara. Serstakliga við nýggju ílegulógini í baksýni, har altjóða granskarum er heimilað at fáa til vega blóðroyndir í Føroyum at kanna á útlendskum kanningarstovum, eiga vit at skapa neyðugu karmarnar í Føroyum, so at mongu kann- ingarnar og granskingin í ymsk- um sjúkum og frábrygdum kann gerast her heldur enn uttanlands. Sæð í alheimshøpi er tað gott fyri mannaheilsuna, at kanning- ar verða gjørdar worldwide av føroysku ílegunum, men fyri føroyska gransking, vinnu og búskapin er tað sjálvsagt best, at slíkt kanningar- og gransking- arvirksemi er í Føroyum. Landsstýrið arbeiðir við umskipan av inn- og útreiðsl- unum á fíggjarlógini, umframt einum vakstrarpakka. Tað hevði tað klætt landsstýrinum at handla visionert og framsøkið. Tí eru ráðini. Finnið leistin til granskarparkina framaftur, justera uppskotið um neyðugt og byggið land, granskingini, vinnu – ja, øllum samfelagnum at frama. Tíðargreinin: eitt íkast til føroyska orðaskiftið Sosialurin hevur tíðargrein í blaðnum týsdag og hósdag. Hevur tú hug at gera títt íkast til føroyska kjakið í 2009? Send eina grein til post@sosialurin.fo - Kravið er, at greinin er á leið 6000 tekn og skrivað í essay stíli Vinnupolitikkur, menning og gransking Tíðargreinin tíðargreinin Bjarni Djurholm, løgtingsmaður