týsdagur 23. oktober 2001síða 6

10 Nr. 204 - 23. oktober 2001 Nr. 204 - 23. oktober 2001 11 Gylt orð og hátíðarlig lyfti síggjast ikki nóg væl aftur á komandi fíggjarlóg, tí psyki- atriska økið fær aftur ov lítla játtan SINNISBATI Turið Kjølbro Hví skulu tey sálarsjúku bíða ár eftir ár eftir at fáa sømilig kor. Hendan spurn- ingin og aðrar reisir felagið Sinnisbati politisku mynd- ugleikunum, nú enn eina ferð er greitt, at ov lítið er sett av á fíggjarlógini til tey sálarsjúku. Umstøðurnar hjá teim sálarsjúku eru kendar. Álit er skrivað, sum nágreiniliga lýsir støðuna, við niður- støðu og tilmælum. Umleið 40 fólk liggja inni á lands- sjúkrahúsinum, sum kundu verið útskrivað, men sum ongan bústað hava at fara í. Og 40 onnur búgva uttan- fyri sjúkrahúsið, men sum eisini tørva ein líkinda bústað. – Ábyrgdina av at útvega okkara sálarsjúku hóskandi bústað liggur á landsins myndugleikum, sigur Sinn- isbati. Skulu hesi nógvu fólkini hava eina vón um, at teirra bráðfeingis bústaðartørvur verður nøktaður í eini fram- tíð, sum ikki liggur so langt burturi, skulu nógv fleiri pengar setast av á fíggjar- lógini. Á fíggjarlógini í ár eru 3,5 mió. krónur tøkar til bygging av bústøðum til sálarliga sjúk. Á komandi fíggjarlóg eru settar av 4 mió. krónur til sama enda- mál. Men veruleikin er, at kostnaðurin av einum húsi til 10 fólk er umleið 10-12 mió. krónur. Við øðrum orðum: tey 40 fólkini, sum liggja á psykiatrisku deild- unum á landssjúkrahúsin- um og bíða eftir at sleppa út í annan bústað, mugu bíða 12 ár afturat. Og tá eru onn- ur komin aftrat teimum. Skal nakað muna, mugu í minsta lagi 10 mió. krónur setast av á fíggjarlógini fyri komandi ár. Fyri lítlum ári síðani skipaði felagið Sinnisbati fyri einum almennum pall- borðsfundi um viðurskifti teirra sálarsjúku. Við borð- ið sótu fleiri av fremstu viðgerðarfólkum á sálarliga økinum, saman við heilsu- málaráðharranum og um- boðum fyri Sinnisbata. Stóri íbúðartørvur teirra sálarliga sjúku varð við- gjørdur. Umboð fyri allar politiskar flokkar vóru hjá- stødd, og vissaðu um, at teirra flokkur fór at gera sítt til at hjálpa upp á støðuna. Við støði í hesum fundi, setti heilsumálaráðharrin eina nevnd at kanna bústað- artørvin hjá teim sálarliga sjúku, og í vár lat nevndin eitt álit úr hondum, kallað »Ein glotti fyri framman«. Í sama áliti kemur fram, at neyðugt er at ein sam- skipari verður settur á ser- forsorgini til at standa fyri ætlaðu framtíðar psykiatri- ini burturav. Leiðslan á ser- forsorgini hevur bart út sagt, at tey hava ikki arbeiðsorku at taka sær av øktum virksemi á psykiatr- iska økinum. Á komandi fíggjarlóg eru ongir pengar settir av til ein slíkan, sum kostar árliga uml. 600.000 krónur við fyrisiting. – Verður hesin samskip- arin ikki settur frá 1. januar 2002, dettur øll ætlanin um framtíðarpsykiastriina á gólvið, sigur Sinnisbati. Ei heldur eru pengar settir av til virkishús fyri tey sálarsjúku. Bæði álitið og serforsorgin mæla til, at virkishús verður gjørt til tey sálarsjúku, tí at tað er neyðugt at sálarsjúk hava okkurt at fara til, og hava ein innihaldsríkan gerand- isdag, eftir at tey eru út- skrivað av psykiatrisku deildunum. Serforsorgin ynskti 7 mió. krónur til tey sálarsjúku, men einki er sett av. Sinnisbati heitir tí á fíggjarnevndina og løgting- ið um at kanna hesi viður- skifti, og játta 10 mió. krónur til tey sálarsjúku á fíggjarlógini fyri 2002, og sum heild raðfesta tey sál- arsjúku hægri. Eingin bati at hóma PRÓGV Turið Kjølbro Fríggjadagin í farnu viku fingu 21 sjúkra- systrar prógv sum prakt- ikkvegleiðarar. Hesar starva allar á sjúkrahús- deildum, ellis- og røkt- arheimum, og í heima- røktini. Á hesi støð fara sjúkrasystralesandi í starvsvenjing og knýttar at teimum hava tær eina sjúkrasystir, sum er teirra vegleiðari. Nýggju praktikkveg- leiðararnir hava tikið eitt skeið, sum hevur vart sjey í vikur. – Fyrr hevur verið skipað fyri smærri skeiðum fyri vegleiðar- ar. Hetta langa skeiðið, sum hesar 21 nú hava fingið, ger teirra før- leika at vegleiða sjúkra- systrar undir starvsvenj- ingini munandi betri, sigur Hildur við Høga- dalsá, lærari á Sjúkra- systraskúla Føroya. Hesar 21 sjúkrasystr- arnar, sum nú hava fing- ið prógv sum praktikk- vegleiðarar, nøkta ikki tørvin. Tí er eitt nýtt skeið er í umbúna. 21 praktikkvegleiðarar klaktir – Trupulleikarnir, sum síggjast í Havn, koma spakuliga út á bygd. Vit síggja, at heimið ikki í nóg stóran mun átekur sær uppgávuna og skylduna tað eigur yvir fyri barninum, sigur Suni í Hjøllum, skúlastjóri í Fugla- firði VANSORGAN Turið Kjølbro Fuglafjarðar skúli og skúla- stýrið á staðnum skipa mikukvøldið fyri áhuga- verdum fundi um vansorg- an. Vansorgan merkir vant- andi umsorgan, umsorgan- arsvík ella danska omsorgs- svigt. Fundurin verður skipaður sum pallborðs- fundur, har Sólrun Jacobæ- us, fyrrverandi leiðari á Føroya Barnaheimi, og Karin Kjølbro, leiðari á Kriminalforsorgini, leggja fyri. Spurningarnir, sum eitt nú verða umrøddir, eru, hvat vansorgan er, hvussu støðan í Føroyum er, hvør eigur ábyrgdina at hjálpa, tá ið talan er um vansorgan, og hvønn leiklut skúlin hevur í hesum sambandi. Seinnu árini hava skúla- fólk javnan gjørt vart við, at uppalingarliga skyldan yvir fyri barninum í stóran mun er flutt yvir á skúlan. – Trupulleikarnir, sum síggjast í Havn, koma spakuliga út á bygd. Vit síggja, at heimið ikki í nóg stóran mun átekur sær upp- gávuna og skylduna tað eigur yvir fyri barninum, sigur Suni í Hjøllum, skúla- stjóri í Fuglafirði. Gott samstarv millum skúla og heim er ein for- treyt fyri, at barnið fær eina góða skúlagongd. Ein onn- ur avgerandi fortreyt er, at foreldur stuðla barninum í gerandisdegnum og innlær- ingini. – Skúlin væntar av næm- inginum, at hann møtir til tíðina, er úthvíldur, hevur matpakka við og er til reið- ar at taka ímóti undirvís- ingini. Nógv teir flestu næmingarnir liva upp til hetta, men eitt vaksandi tal av næmingum haltar aftur- úr, tí heimið ikki ger sína skyldu mótvegis barninum, sigur Suni í Hjøllum. – Vit vænta eisini av næminginum, at hann vísir umsorgan, ábyrgdarfulla sosiala atferð, og sámiligan málburð í samskiftinum við lærarar og næmingar. Av foreldrunum vænta vit, at tey eru til reiðar at fara inn í eitt skapandi og mennandi samstarv við skúlan, og at tey kenna ábyrgd fyri børn- um sínum, tá ið tað snýr seg um spurningar so sum seksualupplýsing, royking, alkohol og onnur rúsevni, sigur Suni í Hjøllum. Í Fuglafjarðar skúla ganga børn úr Leirvík, Gøtu og Fuglafirði í fram- haldsdeildini. Framhalds- deildin á skúlanum er so- statt millum størstu í land- inum við umleið 160 næm- ingum. – Við fundinum vóna vit, at foreldur taka ábending- arnar í álvara, umrøða trup- ulleikarnar í felag og tosa um, hvat vit kunnu gera betur. Eru trupulleikar, mugu vit tosa um teir, tí ofta síggja vit at teir verða tagdir burtur, sigur Suni í Hjøllum. Seinnu árini hevur Fugla- fjarðar skúli skipað fyri áhugaverdum fundum við góðari uppmøting frá for- eldrum. Mikukvøldið verð- ur høvi hjá fólki at seta spurningar og verða við í orðaskiftinum eftir fram- løguna. Á skránni er eisini sangur, tónleikur og kaffimunnur. Vansorgan meiri vanlig – Vit vóna, at foreldur taka ábendingarnar í álvara, umrøða trupulleikarnar í felag og tosa um, hvat vit kunnu gera betur, sigur Suni í Hjøllum, skúlastjóri í Fuglafirði VIRKISHÚS Turið Kjølbro Fyrst í komandi ári fáa ung í Klaksvík eitt virkishús. Hóskandi høli eru í kikar- anum, men enn hevur borg- arstjórin í Klaksvík, Stein- bjørn O. Jacobsen, ikki hug at avdúka, hvørji hesi eru. Leiðari verður settur at arbeiða burturav í húsinum. – Tørvur er avgjørt á einum slíkum húsum fyri ung í aldrinum 14 til 18 ár. Tey, sum íðka ítrótt, hava nógv tilboð í frítíðini. Með- an ung, sum ikki ganga upp í ítrótt, hava ov lítið at tak- ast við aftaná skúlatíð og í frítíðini. Ætlanin at gera eitt virkishús er tí væl mót- tikin bæði av ungum og foreldrum, sigur Steinbjørn O. Jacobsen. Í fíggjarlógini hjá Klaks- víkar kommunu fyri næsta ár eru 200.000 krónur settar av til endamálið. Og fitt av pengum eru tøkir framman- undan. Umboð fyri Klaksvíkar kommunu hava verið á kunningarferð í Virkishús- inum í Havn. Hugsandi er tí, at tilboðið til tey ungu í Klaksvík verður nøkulunda tað sama, um enn kanska í minni mun. Ung í Klaksvík fáa virkishús – Ætlanin at gera eitt virkishús er væl móttikin bæði av ungum og foreldrum, sigur Steinbjørn O. Jacobsen, borgarstjóri í Klaksvík Síðani felagið varð stovnað í 1998 hevur tað gingið væl hjá før- oyska oljufelagnum Atlantic Petroleum. Felagið er partur av samtakinum The Faroes Partnership, ið hevur fingið tillutað leitiloyvi á føroyskum øki, og nú er tað eisini á veg inn í enskt øki. FØROYSKT OLJU- FELAG GÓÐKENNING Jan Müller Føroyska oljufelagið P/F Atlantic Petroleum fer í næstum at víðka um sítt starvsøkið. Felagið hevur fingið góðkenning frá teim- um ensku myndugleikun- um til at virka á enskum øki. Frammanundan er P/F Atlantic Petroleum partur av samtakinum The Faroes Partnership, ið hevur fingið tillutað loyvi nr. 001 á før- oyskum øki. Wilhelm Pet- ersen, stjóri í felagnum, hevur brúkt nógv av síni tíð til at fáa føroyska felagnum góðkenning uttan fyri land- oddarnar eisini. Nú hetta er komið uppá pláss er hann sera fegin og sigur, at hetta er ikki minst einum sera effektivum og profession- ellum DTI fyri at takka og so tí stóra stuðuli, sum før- oyska felagið hevur fingið frá sínum partnarum, her ikki minst Amerada Hess og Dong. Høvuðsendamálið við stovnanini av felagnum varð at tryggja føroyska lut- tøku í einari møguligari føroyskari oljuvinnu. Hetta skuldi gerast við at fáa í lag eina samstarvsavtalu við eitt av teimum feløgum ella bólkum, ið søktu um leiti- loyvi á føroyskum øki. Treytirnar í samstarvsavtal- uni við The Faroes Partner- ship eru sera góðar fyri At- lantic Petroleum, td. kann nevnast at: • felagið tekur lut í leiti- arbeiðinum við einum ognarparti uppá 0,1%, men hevur møguleika fyri at keypa upp til 5% av loyvinum um leitingin gevur góð úrslit • felagið hevur møgu- leika fyri at vera við í øllum leitiarbeiðinum á jøvnum føti við hini feløgini, og kann við hesum ogna sær tann kunnleika og ta vitan ið er neyðug fyri luttøku í oljuleiting og oljuframleiðslu. Samstarvsfelagarnir hjá Atlantic Petroleum fingu í 19. enska útbjóðingar- umfari tillutað 3 loyvir, og við góðkenningini frá ensku myndugleikunum fer felagið nú formelt uppí samarbeiðið hinumegin markið. Atlantic Petroleum hevur longu keypt seg inn í tvey av hesum loyvum, P.1027 og P.1029, sum liggja í blokki 176/20, 204/16 & 21. Hesi loyvi liggja upp at loyvinum hjá The Faroes Partnership í føroyskum øki, og eru sostatt ein nattúrlig víðkan av tí samarbeiði feløgini hava á føroyska sokklinum. Loyvini, ið Atlantic Petro- leum nú hevur ein ognar- part í ensku megin markið, eru sera lovandi. Fyrstu boringarnar verða nærsta ár. Wilhelm Petersen sigur, at felagið sær hesa víðkan sum strategiskt sera góða fyri víðari menning. Atlan- tic Petroleum hevur síðan stovnanina haft ætlanir um trý virkisøkir: oljuleiting á føroyskum øki, oljuleiting í enskum øki, og sum tað triðja ætlar felagið at keypa seg inn í økir, sum eru framleiðandi. Avtalan viðvíkjandi loyv- unum í enskum øki er lík avtaluni í føroyskum øki. Felagið byrjar við einum lítlum ognarparti, og hevur møguleika fyri at økja ognarpartin seinni. Sovereign Explorer hevur síðan 20. september borað fyrsta brunnin fyri The Faroes Partnership. Hjá At- lants Kolvetni fylgja tey sera væl við og sigur Wil- helm Petersen, at arbeiðið hevur sum heild gingið eftir ætlan, og rokna tey við at verða liðug um miðjan november. Um The Faroes Partner- ship finnur kolvetni í før- oyskum øki í slíkum nøgd- um, at til ber at útvinna tað vinnuliga, hevur Atlantic Petroleum ætlanir um at økja sín ognarpart í loyvin- um til 5%. Kostnaðurin av eini útbygging í samband við eitt slíkt fund verður mettur at verða um 10 mia. kr., og við einum 5% ognarparti skal Atlantic Petroleum av við 500 mio. kr. Saman við kostnaðinum fyri at luttaka í loyvunum ensku megin markið kemur Atlantic Petroleum sostatt í næstum at hava ein stóran kapitaltørv, og felagið fyri- reikar í løtuni sína triðju partabrævaútgávu. Ætlanin er at økja partapeningin til 100 mio. kr. Á aðalfundi felagsins tann 22. juni varð samtykt at loyva útlendsk- um investorum at keypa partabrøv í felagnum. Partabrævaútgávan verður gjørd í samstarvi við bæði føroyskar og útlendskar bankar, og verður væntandi fyrst í komandi ári. Umframt stjóran, Wil- helm Petersen, arbeiða í løtuni tvey fólk á skriv- stovuni hjá Atlantic Petrol- eum í Havn. Harafturat er ein konsulentur í London knýttur at felagnum. Føroyskt oljufelag við í oljuleiting utttanlands FØROYSKT OLJU- FELAG GÓÐKENNING Jan Müller – At koma út um land- oddarnar meti eg sum eitt stórt framstig fyri Atlants Kolvetni. Hetta sigur ein av stovnarunum og nevndar- limur í føroyska oljufelagn- um, Poul Mohr, nú bretska vinnumálastýrið DTI hevur givið føroyska felagnum grønt ljós at arbeiða í bretskum øki javnbjóðis øðrum útlendskum oljufel- øgum. Poul Mohr sigur, at tað alla tíðina hevur ligið í kortunum hjá felagnum eis- ini at kunna menna eina føroyska oljuvinnu uttan- lands. At hetta so eisini er beint í grannalagnum ella sum Poul Mohr málber seg »beint hinumegin hegnið« ger tað ikki verri. Hann sig- ur seg annars vera sera fegnan um at tann stóra stuðul, sum Atlants Kol- vetni hevur fingið frá sín- um partnarum og her ser- stakliga Amerada Hess. Poul Mohr hevur sum nevndarlimur eisini verið við í arbeiðinum at fáa før- oyska felagnum loyvi at leita eftir olju og gassi í bretskum øki. Hann dylur ikki fyri, at bretar og her serstakliga Simon Toole, stjóri í DTI hava verið ótrúliga fyrikomandi og góðir at samskifta við. Fyrst skuldu samstarvs- partnararnir hjá Atlants Kolvetni, tvs. Amerada Hess, Dong og British Gas góðtaka at fáa føroyska felagið við í teirra loyvi í bretskum øki og síðani skuldi DTI góðkenna fel- agið. Samtíðis sum Atlants Kolvetni hevur fingið eitt slag av altjóða góðkenning er felagið eisini við í boring á føroyska landgrunninum. Poul Mohr dugir ikki at siga, hvussu gongst, men hann heldur ikki, at føroy- ingar eiga at fella í fátt, um eisini henda triðja boringin verður turr. – Tað er sera bjartskygt at rokna við at finna olju bara eftir at hava borað tríggjar brunnar. Mær vitandi er tað ongantíð hent nakra aðrastaðni, at man hevur funnið olju í einum nýggjum øki við so fáum brunnum. Hann heldur tí ikki, at vit eiga at missa mótið, um teirra boring heldur ikki gevur úrslit. Tað kann kanska fáa føroyingar, sum hava havt veruligan olju- febur, at sláa kalt vatn í blóðið og at fáa eitt meira realistiskt tilknýti til oljuna. Poul Mohr heldur ikki, at hetta kemur so óvart á oljufeløguni, sum jú eru von við slíkt og tí eisini hava hetta við í sínum met- ingum. Poul Mohr fer so langt sum at siga, at tað ger ikki petti, um vit ikki finna olju her og nú, tí virksemi er so stórt í samfelagnum sum er. – Men tað eru tey, sum halda, at oljan hevði komið væl við politiskt nú undan valinum? – Tað er spurningurin, um tað hevði verið so gott. Tað er spurningurin, um tað ikki hevði verið líka so gott tá við ongari olju í hesum umfarinum, tí tá stóð man líkasum meira á fastari grund. Poul Mohr ber eisini ótta fyri, at eitt stórt olju- fund nú hevði gjørt, at fólk gjørdust frá sær sjálvum. – Alt hevði helst blivið púra vilt sum hann málber seg. Men leggur hann aftrat: – Vit leita eftir olju, tí vit halda hon er har. Fyrr ella seinni trúgvi eg vit finna hana. Rætt at fara út um landoddarnar Á kortinum síggja vit loyvini, báðumegin markið, sum Atlants Kolvetni er við í Wilhelm Petersen, stjóri í Atlants Kolvetni her saman við høvuðseigaranum og nevndarformanninum í Amerada Hess, John Hess á samkomu fyri løgmanni í London í februar. Mynd Jan Müller Simon Toole, stjóri í DTI, uttast til høgru eigur ein týðandi leiklut í at tað hevur eydnast at fáa føroyska oljufelagið góðkent at leita í bretskum øki. Her saman við Kjartan Hoydal, nevnd- arformanni í Atlants Kolvetni og Herálvi Joensen, aðalstóra í Oljumálastýrinum. Teir eru stæddir í London í sambandi við løgmansvitjan. Mynd Jan Müller C M Y K 11 10