mánadagur 13. juli 2009síða 9

9 tíðindi Nr. 131 - 13. juli 2009 Í grannalondunum fyrireika heilsu­ myndug leikarnir seg til, at H1N1 fer at gera um seg av álvara, tá fólk koma aftur úr summarfrí í útlondum. Í Danmark heldur ein professari, at fjórði hvør dani kann fáa sjúkuna H1N1 Árni Joensen arni@sosialurin.fo Tað sigur seg næstan sjálvt, at vandin fyri at fáa smittuna heim við ferðafólki úr út ­ lond um er stórur, tí hag­ tølini vísa, at H1N1 ger ser­ liga nógv um seg í londum, sum eru væl umtókt sum ferðamál. Sambært WHO eru meiri enn 33.000 til­ burðir skrásettir í USA, næstan 8.000 í Bretlandi, og harafturat eru nógvir til­ burðir skrásettir í avhildnum frítíðarstøðum sum Spania, Kýpros og Teilandi. Danir ferðast nógv um summarið, og danska heilsuverkið fyrireikar seg til nógvar tilburðir av H1N1 seinni í summar. Tann daprasti spádómurin kemur frá professaranum Jens Lund gren, sum starvast á Ríkissjúkrahúsinum í Keyp­ mannahavn. Hann sigur tað ikki vera óhugsandi, at mill um ein og hálvonnur milli ón danir verða smitt­ aðir, tá H1N1 av álvara fer at gera um seg í Danmark aftan á summarfrítíðina. Kann kosta mannalív H1N1 hevur higartil kravt 466 mannalív kring heimin, men Jens Lundgren sigur, at hjá teimum flestu er H1N1 er mild sjúka. Har­ afturat vísir tað seg, at hon rakar bara fólk, sum eru fødd aftan á 1957, tí tey eldru hava havt eina líkn­ andi influensu og eru tí mótstøðufør ímóti H1N1. Pro fessarin leggur afturat, at H1N1 er bara hættislig fyri heilsuveik fólk. ­ Vandin er sera lítil, men vit sleppa ikki undan, at sjúkan fer at krevja manna­ lív í Danmark. Tað er skeivt at billa fólki nakað annað inn, sigur Jens Lundgren við DR. Higartil eru 69 tilburðir skrásettir í Danmark, men heilsumyndugleikarnir ivast ikki í, at tað veruliga talið er størri, tí fleiri hava ikki hildið tað vera neyðugt at fara til læknan og eru tí ikki skrásett. Grønland brynjar seg Í Grønlandi hevur heilsu­ verkið bílagt heilivág til at viðgera fólk við A­influ­ ensu, sum H1N1 eisini verður rópt. Enn er eingin tilburður skrásettur í Grøn­ landi, men har eins og aðra­ staðni vænta heilsu myndug­ leikarnir, at sjúkan fer at koma, tá fólk koma aftur úr summarfrí í Danmark og aðrastaðni. Grønlendski landslæknin, Eskild Boeskov, sigur við fjølmiðlarnar, at hann vænt­ ar at síggja tann fyrsta til­ burðin í býnum Ilulissat, sum er tann best umtókti ferða vinnubýurin í Grøn­ landi. Sambært einari avtalu hjá WHO skal tað grønlendska heilsuverkið keypa heilivág til 38.000 viðgerðir fyri H1N1. Kunnu viðgera hálva tjóð Í Íslandi hevur landslækna­ embætið bílagt nóg mikið av heilivági til at viðgera helmingion av øllum fólk­ inum fyri svínakrím, men sambært Haraldi Briem, sótt verjulækna, fáa íslend­ ingar ikki heilivág fyrr enn í september ella oktober. Higartil eru fýra tilburðir av svínakrími staðfestir í Íslandi. Í trimum førum var talan um fólk, sum høvdu fingið sjúkuna uttanlands, og eitt teirra hevði so smitt­ að eitt fjórða fólk eftir heim komuna. Haraldur Briem sigur við Morgun­ blað ið, at soleiðis sum gongdin er í Bretlandi, Spania og øðrum vestur­ evropeiskum má tað sigast at vera rættiliga sannlíkt, at fleiri tilburðir verða skrá­ settir í Íslandi seinni í summ ar. Íslendski sóttverjulæknin vísir eins og aðrir serfrøð­ ingar á, at svínakrímið rak­ ar ikki tey eldru á sama hátt sum aðrar tílíkar krímsjúkur, og at hetta eftir øllum at døma kemst av, at tey hava havt eina influensu, sum líkist svínakríminum og tí eru meiri mótstøðufør nú enn tað yngra fólkið. Aðrar sjúkur verri Noreg hevur havt umleið 25 tilburðir av A­influensuni, men heilsustjórin, Bjørn­ Inge Larsen, sigur við NTB­tíðindastovuna, at tað er bara ein spurningur um tíð, til smittan fer at gera um seg av álvara í Evropa, og at norsk ferðafólk fara at hava smittuna við sær heim­ aftur. Norski heilsustjórin sig­ ur, at norsku myndug leik­ arnir fara ikki at seta nakað umfatandi tiltak í verk fyri at forða sjúkuni at breiða seg, tí tað letur seg ikki gera. Hann roynir samstund­ is at sissa fólk og vísir á, at heilsuvandin við svínakrím­ inum er munandi minni, enn tær fyrstu upplýs ing­ arnar úr Meksiko bendu á. Bjørn­Inge Larsen vísir á, at eitt nú er influensan ikki so vandamikið sum yms ar aðrar smittusjúkur, sum ferðafólk skulu ansa eftir so sum malaria, tuberkl ar og eyðkvæmi. Umstrídd lóg komin aftur Eitt lógaruppskot, sum í veruleikanum loyvir neyðtøku í hjúnarlagnum, varð herfyri tikið aftur í afghanska tjóðartinginum orsakað av altjóða trýsti, men nú kemur tað aftur í broyttum líki. Nú sigur uppskotið, at sýtir ein kona fyri at nøkta tann kynsliga tørvin hjá manninum, kann maðurin nokta henni mat, til hon slakar. Lógin er ætlað at galda tann shia­muslimska minnilutan í Afghanistan, og sambært Reuters bendir alt á, at hon verður samtykt í tjóðartinginum, hóast fleiri lond og altjóða felagsskapir hava mótmælt. Eisini afghanskir kvinnufelagsskapir hava mótmælt uppskotinum. Litava kvinnu til forseta Dalia Grybauskaite, sum vann stórsigur á forsetavalinum í Litava fyri tveimum mánaðum síðani, varð í gjár tikin í eið sum forseti. Hon tekur við eftir tann 82 ára gamla Valdis Adamkus, sum fór frá eftir at hava verið forseti í tíggju ár. Dalia Grybauskaite er ikki bangin fyri at siga sína hjartans meining, og fleiri hava samanborið hana við bretsku jarnfrúnna Margareth Thatcher, sum eisini er hennara fyrimynd. Grybauskaite,ið stillaði upp sum óheft valevni, men fekk stuðul frá litavksu stjórnini, er fyrsta kvinnan í litavska forsetasessinum, síðani landið fór burtur úr Sovjetsamveldinum í 1990. Hon hevur verið limur í ES­nevndini, síðani Litava kom upp í ES í 2004. Grannalondini brynja seg til H1N1