týsdagur 14. juli 2009síða 17

Nr. 132 - 14. juli 2009 17 Aftaná ein seigan andróður í sein­ astuni legði Jógvan árarnar inn, móður og stillisliga fór hann burt­ ur úr lik­aminum tann 19. juni, og k­om í støð ­ í havn. Ein stórur sk­ari fylgdi honum til gravar. Mong k­endu og høvdu tok­k­a til henda fryntliga og fyrik­omandi mannin á bilverk­staði hansara og hjá bileftirlitinum k­ring landið. Og mong vóru nøvnini millum tey nærmastu: Egga, Mamba, Omba ella bara Boyggi. Lívið og fyrimyndir 83 ár er ein rættiliga høgur aldur. Men um lívið er stutt ella langt, so hongur hetta eftir: hvussu eydnaðist tað? So ymist er, hvussu lívið formar seg. Hvørjar fyrimyndir ein velur sær ­ ella sjálvur verður fyri onnur. Tað fyrsta, ið børn minnast, er at verða fevnd og fjálgað av for­ eldrum og k­ansk­a eldri systk­jum. Og so hvørt sum vitsk­an víðk­ast, vit vak­sa og mennast, so tek­ur álvarin og ábyrgdin yvir. Lívið er ongantíð bara svart/ hvít at minnast aftur á. Og sum tíðin fer, hendir tað ein penan dag ­ ofta í tríatiárunum – at vit steðga á og spyrja:” Er helvtin longu farin?” Og ein vissa vak­nar av álvara, at lívið hevur ­ so ella so ­ eitt mark­, fær ein definitivan enda. Alt samalt. Ein erfaring sum mong k­omast við. Ik­k­i tí, lívið er ofta bæði vak­urt og gott, og tíðum í náttúruni ein rættilig opinbering. So ymisk vit eru Og hvussu gott er tað ik­k­i eitt nú at vera saman við teimum, sum tú heldur av, og sum draga somu línu sum tú. Hetta k­æra netverk­ið. Men, álvaratos, ein lívsroynd er tað hinvegin eisini, at tað ofta eru tey, ið tú so at siga ­ ik­k­i upp á forhond ­ ert á bylgjulongd við, sum geva tær nak­að annað at hugsa um ­!? Herfyri stóð ein samrøða í ”Jyl­ landsposten” við fyrrverandi pol­ itik­aran og vísindamannin Pre­ ben Wilhjelm. Kendur maður í Danmark­ og nú fyrst í 70­unum og pensioneraður. Preben Wilhjelm stovnaði SF saman við Ak­sel Larsen og var virdur langt út um flok­smark­. Fyrr var hann atomfysik­ari ­ og eftir politisk­a sk­eiðið ­ sk­rivaði hann eftir trimum árum eina phd. ritgerð í jura (!) – til frama fyri tey veik­astu í samfelagnum. Olympiski sigursskammilin Blaðmaðurin spyr nú henda ” Grand old man” á vinstravongin­ um um hansara fyrimyndir. Pre­ ben ­ ið sigur seg vera ” fullk­omi­ liga óreligiøsan” (hvat hann so meinar við tað) ­ svarar soleiðis: ”Sk­uldi eg sett tríggjar persón­ ar upp á tann olympisk­a sk­ammil­ in, so hevði politik­arin Viggo Hørup – hetta fyri hansara hvassa penn, hugburð og mót ­ staðið á sk­amli nr. 3. Á sk­ammil nr. 2 hevði eg sett Karl Marx – at fing­ ið eitt prát við hann í Kensington Garden – um teir teoriirnar, ið eydnaðust og ik­k­i, og hvat hann helt um háttin: hvussu hansara hugsanir blivu brúk­tar og mis­ brúk­tar. Tað hevði eg givið nógv fyri.” (Hetta undrar ok­k­um ik­k­i). Men á sk­amli nr.1 sigur Preben Wilhjelm:” Har verður tað Jesus, sum fær fyrstaplássið millum hetjurnar. Timburmanssonurin úr Nazaret er ringur at k­oma utt­ anum. Og fjallatalan er fantast­ isk­.” (Eitt svar, sum k­ansk­a undrar onk­ran ­) Fjallatalan Men hvat sigur so henda tala í Matt. k­ap. 5­7. Sum varð hildin í svárastu trongdartíð Ísraels ­ sperd við hatri og illvilja. Landið k­úgað av fremmandum hervaldi og bundið niður av náðileysari lóg (eyga fyri eyga og tonn fyri tonn!). Ein standur sum ik­k­i tyk­ist at helma í ­ enn í dag ­ við alsk­yns illgerðum móti sak­leys­ um. Og har orðið ”náði” tyk­ist at vera eitt ók­væmisorð. Fólk­ið har á leið – allir partar ­ k­revja sok­allað rættvísi, men sum táið av tornar k­ansk­a bara er eitt k­rav um sjálvsøk­ið sjálvrætt­ vísi. Men hvat sigur nú Mennisk­ja­ sonurin á fjallinum. Hann sum tað stendur um: ”Lógin varð giv­ in við Mósesi, men náðin og sannleik­in er k­omin við Jesusi Kristi” (Jóh.ev. 1,17), og lat ok­k­­ um tí bara lesa, hvat ið Matt. 5. byrjar við: Táið Hann nú sá fólk­ið, fór Hann niðan á fjallið, og táið Hann hevði sett Seg, k­omu læri­ sveinar Hansara til Hansara. 2 Hann læt tá upp munnin, lærdi teir og segði: 3 „Sæl eru hini fátæk­u í anda; tí rík­i Himmirík­is er teirra. 4 Sæl eru tey, sum syrgja; tí tey sk­ulu verða troystað. 5 Sæl eru hini spak­føru; tí tey sk­ulu arva jørðina. 6 Sæl eru tey, sum hungra og tysta eftir rættvísi; tí tey sk­ulu verða mettað. 7 Sæl eru hini misk­unnsomu; tí tey sk­ulu finna misk­unn. 8 Sæl eru hini hjartareinu; tí tey sk­ulu síggja Gud. 9 Sæl eru tey, sum fáa frið í lag; tí tey sk­ulu k­allast børn Guds. 10 Sæl eru tey, sum eru atsøk­t fyri rættvísi sk­uld; tí rík­i Himmirík­is er teirra. 11 Sæl eru tit, táið tey spotta tyk­k­um og søk­ja at tyk­k­um og lúgva alt ilt um tyk­k­um fyri Mína sk­uld. Og síðani k­oma tey k­endu, k­lass­ isk­u hugtøk­ini, sum ganga aftur á mannamunni og í bók­mentum k­ring allan heim. Eitt nú hesi: ”Um salt jarðarinnar, ljós heimsins, søk­i rík­i Guds fyrst, ein staður á fjalli fjalist ik­k­i, um ik­k­i at døma onnur, um flísina hjá hinum og bjálk­an í egna eyga, hitt tronga portrið inn til lívið, ik­k­i at tæna tveimum harr­ um og um ik­k­i at byggja hús sítt á sand, men á hellubotn.” Jógvan Sønrad var ein friðar­ maður, ein sum fek­k­ frið í lag, og k­undi ­ eisini sambært hesum – k­allast eitt Guds barn. Og tað var hann. Men hvørjar fyrimyndir? Ella varðar mundi Sønrad so hava á leiðini? Ber nú til at spyrja. Og millum hesar ­ bæði k­vinnur og menn ­ sum hann ofta tók­ til var eitt nú: Ják­up Heinesen, ommu­ beiggi hansara, (pápi Fischer Heinesen). Teir báðir plagdu at fylgjast í k­irk­ju, Jógvan bar sálma­ bók­ina fyri hin gamla. Hesin ”Gamli Heynesen”, sum hann var nevndur, lærdi Jógvan nógv um ættir, rák­ið á luftini o.s.m.a. Vóru teir á floti saman á Borðoyarvík­ og Heynesen fek­k­ ein heldur lítlan smáfisk­, so royndi hann altíð at fáa lív í hann aftur við at blása í hann ella leggja hann í k­jølsvatnið, og ern­ aðist fisk­urin, so slepti hann hon­ um útaftur, og bað alt gott fylgja honum á leið. Einaferð, táið teir báðir k­omu inn í k­jallarin á Heygum, hevði onk­ur verið og stolið sek­k­in við øllum eplunum í. ”Tá lat í ommu­ beiggja”, segði Jógvan, ”Hatta var mín sk­yld, boyggi, eg havi froysta hann. Eg lat hurðina standa opna”. Jógvan bleiv faðirleysur longu 11 ára gamal í fátæk­astu tíð, sum land ok­k­ara hevur verið í. Sanna sat eink­ja 39 ára gomul við 7 børnum. Jansy var 12, Mia 10, Bodil 9, síðani Noomi, Árni og Henny 4 ára gomul. Pápi Jógvan, Richard í Gerð­ um, sum var í sama styrk­ik­lassa sum eldri bróðirin: Sterk­i Jak­k­u, doyði niðri av illk­ynjaðari sjúk­u bara 43 ára gamal í 1937. Hetta var eitt slag, sum merk­ti Jógvan Sønrad fyri lívið ­ men sum eisini hinvegin ­ menti hann til at blíva tann maður, ið hann varð. Bønarsvarið Frá fyrsta degi, eftir at hann misti pápan, føldi Jógvan eina sterk­a ábyrgd yvir fyri mammuni og hin­ um systk­inunum. (Frásøgnin nið­ anfyri stóð eisini í blaðnum” Sunnudagssk­úlin” nr.38/1959, niðursk­rivað av A.W. Sloan.) Tað var ein fyrrapart, Jógvan var um 13 ár, táið hann forstóð á øllum brøgdum, at als eink­i var til matna í húsinum til dagin eft­ ir. Og hetta nívdi hann niður all­ an dagin, tí hann fann ongan útveg. Móti k­vøldi fór hann upp á k­amarið, og sum tað stendur í Gomlu Pak­tini:” Tá bað eg til Gud Himmalsins” (Neh. 2,4). Og Jógvan bað Gud um hjálp. Og ik­k­i meir enn k­omin niður aftur av loftinum varnaðist hann, at ein lastbilur steðgar í túninum. Tá var tað Dávur í Gerðum, sum fylti upp í meir enn tvær fullar baljur av góðum fisk­i. Og glaður varð Jógvan og hini øll eisini. Vit k­unnu halda um hesa hend­ ing, hvat ið vit vilja, men hetta k­onk­reta bønarsvarið fór ongan­ tíð frá Jógvani. Hann hvíldi í hesum. Djúpari spurningar - Jógvani longdist eftir, at finna svar upp á lívsins og ævinleik­ans spurningar. Og hann fann tað, hann leitaði eftir. Konfirmatiónina talaði til hann, gek­k­ í Emmaus, men sangurin frá útimøtunum í Vágstúni dró hann, og hann k­om seinni at ganga í Salin (Betesda). Kom upp í sangk­órið, har ið sk­yldmenn hansara ­ hvør sína ætt ­ Theodor við Keldu og Jógv­ an Gerðalíð vóru tónaangevandi millum ungdómin tá. Og har k­om hann at k­enna Eileen (ella Dutt, sum vit nevna hana). Tey blivu góð, og tað við einum ómeta­ ligum k­ærleik­a, sum hevur hildið nú í yvir 65 ár. Heilt til seinasta andadrátt. Vit vitstu altíð, at har ið annað av teimum var, har var hitt ik­k­i langt burturi. Talari Eg havi av og á hoyrt Jógvan bið­ ið borðbøn við hús. Men ongantíð hoyrt hann sagt nak­að frá nøk­rum talarstóli. Men hann hevur talað meiri enn mong, og tað við sín­ um stilla lívi. Ein gjáarmaður (haldi eg tað var) k­om einaferð til hann og segði:” Tað, sum tú segði á einari vak­t eitt sjask­veðursk­vøld undir Íslandi við ”Dragasundi”, tað fek­k­ avgerðandi ávirk­an á lív mítt!” Eg spurdi, hvat ið hetta var, men segði Jógvan:” Nei, eg veit ik­k­i, hvat ið tað var.” Eitt sindur um grannalag Hálvt í álvara og hálvt í spølni ber til at siga: hvør gleðist ik­k­i yvir gott grannalag? Og Egga og Dutt høvdu bara góðar grannar. Og ert tú í iva, hvat hugtak­ið merk­ir, so far niðan á Kráargøtu 38 í Klak­svík­. Jógvan hevði sæð, at ung og eldri – fyri at stytta um leiðina á veg oman í býin ­ høvdu stríð av at k­lintra upp um stak­ittið hjá teimum. Jógvan tók­ (í fullari semju við Dutt) stak­ittið og hek­k­in burtur, sum har vóru. Og gjørdu eina smogu um tveir garð­ ar, eitt eyk­a trin, og eina gøtu um styk­k­ið, og hampaði og málaði aftur í aftur ­ so har bleiv gott at ganga til og frá hjá øllum, sum búðu omanfyri. Hetta er gott grannalag. Onk­ur, sum hevur ferðast nógv um lond, og sum sá hesa gøtuna, helt fyri:” Hetta má helst vera eindømi í verðini!” Umgongiligheitin sjálv Men hvussu var Jógvan so at umgangast? Eg veit, at eg havi alla familjuni á Selheyggi aftan fyri meg, tá eg sigi: at hann var ein hendinga vinur, svágur og mennisk­ja. Eitt vælsignilsi. Altíð k­lárur at hjálpa og at tak­a eitt tak­, um tey vóru tung, og sterk­ur sum bjørnin var hann allar dagar, og hetta ik­k­i frá fremmandum. Hóast hann ong­ antíð gjørdi seg upp ella erpaði sær av tí. Tí soleiðis var hann. Einaferð hevði hann ein møguleik­a, har hann k­undi fáa ein fyrimun av onk­rum í tí dag­ liga. Men so segði hann: ”Nei, eg havi umhugsað hatta og slept hasum ­ tí tað er best.” Táið eg so spurdi: hví? ­ tí at hann átti allan rættin, so var svarið hetta: ”Sk­rift­ staðið, sum eg las í gjársk­vøldi, var í Sálmi 94: 18 Táið eg hugsaði: „Nú ek­ur fótur mín!“ ­ tá styðjaði náði Tín meg, HARRI! 19 Táið hjarta mítt var fult av óttafullum hugsanum, lívgaði troyst Tín sál mína. Og hetta gav honum tann inn­ vortis friðin, og so var tað alt í lagi og liðugt. Soleiðis var hann bara. Vit k­unnu vera samd um, at tað hevði ik­k­i verið nógv stríð í heiminum, um øll vóru sum Jógvan Sønrad. Og øll tit, sum stóðu honum nær í hansara familju og ok­k­ara familju við, k­enna til ta støðugu umsorgan, sum hann hevði fyri øllum. Hvørt einasta eitt, sum hann vitjaði, ringdi til og spurdi eftir. Hann var lík­a við øll. Og hann var lík­a góður við øll. Soleiðis k­endi eg Jógvan Søn­ rad, soleiðis var hann, og soleiðis fara vit at sak­na hann. Arnstein Niclasen Minningarorð um Jógvan Sønrad Joensen 12.04.1926-19.06.2009 nøvn