fríggjadagur 17. juli 2009síða 6

6 tíðindi Nr. 135 - 17. juli 2009 Verður ætlaði kreppu­ pakkin hjá sam­gong­ uni settur í verk, kann tað rætt og slætt verða deyðadóm­urin yvir allari alivinnuni, stað­ festir næstform­aðurin í Havbúnaðarfelag­ num­ KreppupaKKi Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo - Hetta kann valla takast í álvara. Atli Gregersen, næstfor- mað­ur í Havbúnað­arfelagn- um, er rætiliga ørkymlað­ur av teimum tiltøkum, sum samgongan umhugsar at seta í verk fyri at sleppa okkum burtur úr kreppuni. Eitt tiltak, sum samgong- an ætlar at seta í verk í nógv umrøda kreppupakkanum, er, at nú skal alivinnan betala eitt serligt víddargjald fyri at fáa rættin til at brúka eitt ávíst aliøki. Hetta skal útvega lands- kassanum eina eyka inntøku upp á 12 milliónir um árið­. - Hetta ein ætlan, sum vit fara at berjast ímóti av øll- um alvi, tí hetta kann rætt og slætt verð­a deyð­adómurin yvir alivinnuni, sigur næst- formað­urin í havbúnað­ar- felagnum. Avlagar kappingina Í fyrsta lagi heldur hann, at skal alivinnan betala víddar- gjald, átti gjaldið­ undir ong- um umstøð­um at farið­ í landskassan, men í komm- unukassarnar í teimum firð­- um, har alibrúkini eru. Men annars heldur hann ikki, at tað­ er nakað­ høpi í, at alivinann skal betala eitt slíkt gjald yvirhøvur. Og tað­ eru nógvar orsøkir til, at hann ikki heldur, at hetta er eitt rímiligt gjald. - Havbúnað­arfelagið­ hev- ur í nógv ár verið­ harð­liga ímóti at vinnan fær stuð­ul. Men samstundis stað­festa vit, at fiskivinnan fær nógv- an stuð­ul, bæð­i skattafrádratt og inntøkutrygd. - Samstundis kappast vit ofta um somu fólk. Men støð­an er rættiliga kapping- aravlagandi, tá ið­ vit, við­ ongum studningi, skulu kappast ímóti eini vinnu, sum fær nógvan studning. - Tað­ merkir, at vit noyð­- ast at betala ovurhøga løn, bara fyri at forð­a fyri at missa fólk til fiskivinnuna tí hon er før fyri at betala hægri løn av tí at hon fær stuð­ul. Atli Gregersen sigur, at hann hevur sjálvur verið­ úti fyri at missa ein góð­an mann til fiskivinnuna, tí at hann ikki kundi bjóð­a hon- um 70.000 krónur í løn um mánað­in, tí sjómannafrá- dráttur og annað­ gjørdi, at hann fekk hann ikki ta løn- ina, loysti tað­ seg betri at fara til skips. - Men gongur tað­ illa, skulu vit øll somul eisini betala inntøkuttrygd til fiskivinnuna. Atli Gregersen leggur dent á, at hann unnar sakta- ns einum sjómanni eina góð­a løn. - Eg haldi bara, at tað­ skal vera reið­arin sjálvur, sum betalir lønina og ikki skattgjaldarin. Hann sigur, at samstundis sum tað­, at politiska valdið­ ikki tímir ella er ført fyri at rudda slíkt óskil á vegnum, verð­ur í panikki lagt eftir alivinnuni í eini roynd at mólka hana. - Men tað­ er ikki av sak- ligum, vinnupolitiskum orsøk- um, men einans tí at lands- kassin er komin í kreppu. Alivinnan ongin gullkálvur Næstformað­urin í Havbún- að­arfelagnum stað­festir, at hóast alivinnan stendur seg væl beint nú, er ikki talan um eina kúgv, ið­ kann mjólkast endaleyst. - Taka vit árini frá 2001 til í dag undir einum, hevur alivinnan ongan vinning yvirhøvur. - Taka vit árini frá 2005 - 2008, hevur vinningurin verið­ 25 milliónir í mið­al og tað­ verð­ur mett at vera gullár í alivinnuni. - So at krevja 12 milliónir frá alivinnuni við­ kassa eitt, áð­renn árið­ byrjar, er heilt burtur við­. Atli Gregersen stað­festir samstundis, at í ár er úrslitið­ hjá alivinnuni sera gott, kanska einar 100 milliónir í avlopi. - Hesi gullárini hjá ali- vinnuni er eina og aleina eitt úrslit av, at alivinnan í Kili er fullkomiliga farin í knús, samstundis sum at norð­menn hava verið­ avmarkað­ir. - Men norð­menn menna alivinnuna og um nøkur fá ár, er alivinnan í Kili komin á føtur aftur og so er gerand- isdagur aftur. Atli Gregersen sigur, at tí er tað­ heilt burturvið­ at krevja eitt stórt eykagjald frá alivinnuni, tí yvir eitt longri tíð­arskeið­, kastar ali- vinnan ikki so nógv av sær. - Skuldu vit havt betalt 12 millónir um árið­ í vídd- argjaldið­, hevð­i eginognin hjá alivinnuni verið­ yvir 100 milliónir minni enn hon er í dag. - So tað­ er skilligt, at eitt slíkt eykagjald verð­ur ein stór forð­ing fyri at alivinnan kann mennast Øll skulu vera eins Hinvegin vísir hann á, at vinnan betalir partafelags- skatt og tess meiri alivinnan kastar av sær, tess meiri betalir hon í skatti. Og hann heldur, at polit- iski myndugleikin eigur at brúka partafelagsskattin at stilla, hvussu nógv lands- kassin skal hava í inntøku, men tað­ skal vera eins fyri alla vinnuna. - At krevja eitt millióna- gjald frá alivinnuni, sama hvussu tað­ hilnast, er ørskapur og kann beina fyri vinnuni. Hann leggur afturat, at summi halda, at tað­ er ikki annað­ enn rímiligt, at ali- vinnan betalir eitt ávíst brúksgjald fyri at fáa rætt til eitt aliøki. - Tað­ kann verð­a nakað­ í tí, men eisini í hesum føri eigur øll vinnan at verð­a javntsett og so eigur fiski- vinnan, sum brúkar fólksins ogn, eisini at betala fyri brúksrættin og at betala tilfeingisrentu. - Hví skal alivinnan betala serlig avgjøld, sam- stundis sum fiskivinnan sleppur undan- og fær studn- ing afturat? Hann vísir á, at alivinann betalir alla rávøruna sjálv. Tað­ einasta nátúrutilfeingi, vit brúka, er súrevni úr sjónum. Samstundis eru vit undir strongum eftirliti fyri ikki at dálka natúruna. Og Atli Gregersen endur- tekur, at tað­ er órímiligt, at politikarar leggjast eftir alivinnuni, samstundis sum teir ikki klára at rudda að­rar skeivleikar í vinnuni burtur, so at øll vinnan er javntsett og hann skilir ikki, hví ali- vinnan skal betala eitt ser- ligt gjald framum prent- smið­jur, fiskivinnu, byggi- vinnu og að­ra vinnu. - Tað­ slepst ikki undan, at alivinnan hevur eina lobby, sum er nógv sterkari enn ali- vinnan og so verð­ur bara lopið­ á alivinnuna, tí hon er veikari og sostatt eitt lætt offur, leggur hann afturat. Berjast við hond og fót ímóti samgonguni - Vit fara at berjast við hond og fót ímóti ætlanini hjá samgonguni at leggja munandi størri avjøld á alivinnuna, tí tað kann knúsa hana sundur, sigur Atli Gregersen, formaður í Havbúnaðarfelagnum Nógvir møguleikar í Grønlandi Vinnumøguleikarnir í Grønlandi verð­a sera góð­ir tey næstu árini, og fyritøkur, sum vilja hava lut í vøkstrinum, eiga at taka støð­u longu nú. Tað­ stendur í einari nýggjari fágreið­ing, sum Arctic Business Network hevur gjørt. Frágreið­ingin er ikki almannakunngjørd enn, men sambært kringvarpinum KNR nevnir hon serliga útbyggingarmøguleikar innan ráevnisvinnu og ferð­avinnu. Henrik Leth hjá grønlendska arbeið­sgevara- felagnum sigur, at fyritøkur, sum eru virknar í Grønlandi, hava betri møguleikar at fáa lut í tí komandi vøksrinum. Men frágreið­ingin sigur eisini, at Grønland má fáa betri útbúgvingar og ein annan vinnubygnað­, skal vinnan gerast burð­ardygg. Færri doyggja í ferðsluni Tøl hjá danska ráð­num fyri ferð­slutrygd vísa, at ferð­slan í Danmark krevur færri mannalív nú enn fyrr. Fyribilstøl, sum ikki eru alment váttað­, vísa, at fyrra hálvár í ár doyð­u 143 fólk í ferð­sluni. Somu mánað­ir í fjør var talið­ 207. Tølini vísa eisini, at higartil í ár hava munandi færri fólk á prutli ella súkklu latið­ lív í ferð­sluni. Jesper Sølund hjá Rådet for Større Færdselssikkerhed sigur við­ Politiken, at tað­ gongur tann rætta vegin í allari ferð­sluni. Tað­ einasta undantakið­ eru fólk, sum eru til gongu, men sum eftir øllum at døma framvegis eru líka ótrygg í ferð­sluhøpi.