fríggjadagur 10. mars 2000síða 3

5 tíðindablaðið sosialurin Nr. 49 - 10. mars 2000 4 tíðindablaðið sosialurin Nr. 49 - 10. mars 2000 Hernaðarmálið ein av trumfunum EYÐUN KLAKSTEIN Landsstýrið hevur gjørt eina meting av, hvussu nógvar pengar danir hava spart í hernaðarútreiðslum, tí teir hava brúkt Føroyar sum ein part av gjaldinum fyri lima- skapin í NATO. Og hesar upplýsingar ætl- ar landsstýrið at nýta í sam- ráðingunum við danir, sum verða um eina viku. Landsstýrismaðurin í fullveldismálum, Høgni Hoydal, váttar, at hendan útrokningin júst er gjørd, og at hon nú skal leggjast fyri landsstýrið. Áðrenn tað er gjørt, vil Høgni Hoydal einki siga um innihaldið í metingini. – Vit hava gjørt hesa út- Landsstýrið hevur gjørt eina nýggja útrokning av, hvussu nógv Danmark hevur spart í hernaðarútreiðslum, tí teir hava latið Nato ráða yvir føroyskum landaøki. Hendan útrokning skal brúkast í samráðingunum við danir rokningina fyri at vísa á eitt dømi um, at tað ikki bara eru danir, sum hava latið til ríkisfelagsskapin, sigur Høgni Hoydal. Metingin hjá landsstýri- num er gjørd við hjálp frá serkønum fólki. Trivalig upphædd Ein av týðandi spurningu- num í fullveldismálinum er, hvussu langa skiftistíð danir vilja lata føroyingum. Før- oyingar vilja hava so langa skiftistíð sum gjørligt, með- an danir áður hava úttalað seg um, at teir ikki eru sinn- aðir at lata nakra serliga skiftistíð. Tí kann eitt føroyskt krav um endurgjald fyri at hava verið brúkt í hernaðarligum samanhangi í NATO, koma at hava týðandi leiklut í hes- um samráðingum. – Útrokningin er gjørd við støði í teimum upplýs- ingum, sum komu fram í Svørtubók, sigur Høgni Hoydal. Danskir ráðharrar hava váttað, at danir hava spart hernaðarútreiðslur, tí teir hava havt Føroyar og Grøn- land at lata, og onkur hava eisini roynt at rokna út, hvussu nógvar pengar danir hava spart. Hesi eru komin til trivaligar milliardaupp- hæddir. Uttanlandnevndin eftirlýsti málið Tað er útrokningin hjá landsstýrinum helst eisini komin til, men Høgni Hoy- dal sigur, at talan er um eina varisliga meting. Hann sigur, at hendan út- rokningin er í tráð við ynski hjá tveimum av minnilut- unum í uttanlandsnevndini, sum hava eftirlýst hernað- armálið í uppritinum. Og varaløgmaður ætlar eisini at leggja upplýsingar fyri utt- anlandsnevndina, um hon er áhugað í tí. Bæði Jenis av Rana og umboðini fyri samgonguna í uttanlandsnevndini vísa í sínum tilmælum á, at hern- aðarmálið eigur at verða brúkt í samráðingunum við danir. Hetta mál kann verða við til at tryggja Føroyum eina longri skiftistíð. Danir hava eftir øllum at døma spart pengar við at brúka Føroyar og Grønland í NATO-høpi Eftirlýstu hernaðarmálið í uppritinum EYÐUN KLAKSTEIN Tvey av teimum trimum til- mælunum hjá uttanlands- nevndini í fullveldismáli- num eftirlýsa hernaðarmál- ið í uppritinum. Málið, sum skapti so nógv kjak í fjørheyst, verð- ur ikki upp á tunguna á teimum 29 A4 síðunum, sum uppritið er skrivað á, og tað undrast Jenis av Rana á. Hann skilir ikki, hví hesi viðurskiftini ikki eru tikin við í uppritið, og hann held- ur, at tað kanska skyldast innanhýsis ósemju í sam- gonguni. – Miðflokkurin heitir á landsstýrið um at fáa greiði á hesum øki, og væntandi verða ítøkiligar ætlanir í tí sáttmálauppskoti, sum landsstýrið leggur fyri uttanlandsnevndina, áðrenn farið verður til samráðingar, sigur Jenis av Rana í sínum tilmæli til uppritið hjá landsstýrinum. – Tær frágreiðingar, sum vit hava fingið í uttanlands- nevndini um, hví hetta týdn- ingarmikla øki ikki er við í upprintinum, hava ikki ver- ið nøktandi, sigur Jenis av Rana. Rætti til endurgjald Umboðini hjá samgongu- flokkunum í uttanlands- nevndini mæla eisini lands- stýrinum at taka hernaðar- málið við í samráðingarnar við danir. Hergeir Nielsen, Jógvan við Keldu og Jákup Sverri Kass siga, at landsstýrið eigur at taka upp samráð- ingar við danir um føroyska rættin til endurgjald fyri at hava verið skotbjálvi undir kalda krígnum. –@Hetta endurgjald eigur at vera grundað á tað, ið seinni er komið fram um hesi viðurskifti, har Dan- mark hevur brúkt Føroyar og Grønland til at sloppið sær undan sær undan øðrum útreiðslum, sigur teir tríggir í sínum tilmæli. støðirnar kring landið Í Gundadali tel. 31 47 70 Í Kollafirði tel. 42 10 83 Í Saltangará tel. 44 91 33 Í Klaksvík tel. 45 73 53 Í Sørvági tel. 33 20 01 Í Leirvík tel. 44 33 60 Í Skálafirði tel. 44 12 00 VIKA 10 VIKA 10 1 Runaway Bride 2 EDtv 3 Wild Wild West 4 Når godtfolk kommer til byen 5 Kærlighed ved første hik 6 Familie Terapi 7 Arlington Road 8 The Faculty 9 Forces of Nature 10 Bride of Chucky p e t u r & p e t u r 3 2 0 8 7 0 Sex Games Bleeder Vilja sjálvstýri við øðrum arbeiðshátti Tað, sum skilir Javnaðarflokkin frá samgonguni í fullveldismálinum er millum annað, at samgongan vil taka fullveldi í einum, meðan Javnaðarflokkurin vil loysa stig fyri stig JOHN JOHANNESSEN Javnaðarflokkurin skrivaði tilmæli í fullveldismálinum saman við Sambandsflokk- inum. Men kortini vil hann føroyskt sjálvræði, bara ikki á sama hátt, sum samgongu- flokkarnir. Formaður Javnaðarfloks- ins, Jóannes Eidesgaard, viðgongur, at tað, sum skilir Javnaðarflokkin mest frá samgonguni í fullveldismál- inum er sjálv mannagongd- in í sjálvstýristilgongdini. – Samgongan ynskir at staðfesta føroyskt fullveldi og taka yvir øll mál alt fyri eitt. Síðani skal hon sam- ráðast um at fáa danir at umsita tey øki, vit sjálvi ikki megna at umsita. – Harafturímóti vil Javn- aðarflokkurin, at vit sam- ráða okkum til ein sáttmála, ið sigur, at vit so líðandi yvirtaka tey mál, vit megna at umsita. Øllum hesum málum skal Føroya Løgting hava evsta vald á, og eingin avmarking skal vera fyri, hvørji mál skulu kunna yvirtakast. Hetta er ein var- islig gongd, ið so við og við víðkar um føroyska sjálv- stýrið, sigur formaður Javn- aðarfloksins. Hvílir í danskari vælvild Jóannes Eidesgaard heldur ætlan samgongunnar vera ógvuliga ótrygga. Hann vís- ir á, at tað ikki er vist, at danir vilja taka ímóti málum at umsita fyri føroyingar, eftir at føroyingar hava tikið fullveldi og sostatt yvirtikið hesi mál. – Hetta uppskotið hvílir fulkomiliga í danskari væl- vild. Vilja danir ikki umsita tey fyri okkum, so noyðast vit at umsita tey sjálvi, hóast vit hvørki hava pening ella orku til tess. – Samgongan gongur út frá, at tey rættindi, ríkis- felagsskapurin náttúrliga gevur, skulu halda fram eftir loysingina. Men hett hvílir bert á danskari vælvild. Harafturímóti heldur Jó- annes Eidesgaard, at al- ternativið, Javnaðarflokkur- in hevur til fullveldisætlan- ina, tryggjar okkum at danir umsita tey málini fyri okk- um, sum vit ikki megna at umsita. – Eftir okkara uppskoti verða málini jú yvirtikin eitt fyri og annað eftir, so hvørt vit hava orku til at umsita tey. Hetta tryggjar okkum, at vit ikki koma í trupulleik- ar av teimum. Jóannes Eidesgaard vísir á, at hetta í veruleikanum merkir, at munurin millum samgonguna og Javnaðar- flokkin er, at Javnaðarflokk- urin ikki vil loysa fullkomu- liga frá Danmark. Ríkisfel- agsskapurin og tey náttúr- ligu rættindini, hann gevur, skulu varðveitast. Rættindini, sigur formað- ur Javnaðarfloksins vera, at tað skal bera til at lesa í Danmark og samstarva á nógvum øðrum økjum, utt- an at spurnartekin verður sett við hetta. – Ríkisfelagskapurin inniheldur nøkur virði, ið ikki kunnu roknast um til pening. Og tað er ógvuliga umráðandi, at vit kunnu varðveita hesi virði, sigur Jóannes Eidesgaard. Evsta vald umráðandi Sum skilst á Jóannesi Eides- gaard er tað eins umráðandi fyri Javnaðarflokkin at fáa evsta vald, sum tað er hjá samgonguflokkunum. Munurin er kortini, at Javnaðarflokkurin vil hava evsta vald á ymisku máls- økjunum, so hvørt tey eru yvirtikin, meðan samgong- an fer til Danmarkar at sam- ráða seg til ein sáttmála, ið sigur, at Føroyar taka yvir øll mál í senn, og at Føroya Løgting tískil fær evsta vald á teimum øllum samstundis. Í uppritinum til ríkisrætt- arligu samráðingarnar vísir landsstýrið á nøkur ávís mál, ið landsstýrið vil sam- starva við danir um, hóast vit eru vorðin sjálvstøðug. Hesi mál eru millum ann- að verja, valuti og kongs- hús. Eisini skulu vit sam- starva um yvirskipaðan utt- anríkispolitikk eina tíð. Tó leggur landsstýrið dent á, at vit skulu hava evsta vald í øllum málsøkj- um. Málini, Javnaðarflokkur- in heldur, vit ikki eru før fyri at yvirtaka, eru júst tey somu. Hesi málini heldur hann vera ein púra náttúr- ligur partur av ríkisfelags- skapinum, og tí heldur hann ikki, at nakar trupulleiki fer at verða av, at danir umsita hesi mál fyri okkum, fáa vit sjálvstýri innan fyri ríkis- felagsskapin. – Tað er millum annað hetta ríkisfelagsskapurin merkir fyri okkum. Síðani er ríkisfelagsskapurin eisini tað tætta samtarvið millum Grønland, Danmark og Før- oyar, ið er knýtt saman bæði søguliga og við familju- bondum. – Skulu vit loysa frá Dan- mark og síðani samráðast um samstarv, skulu vit rokna við, at koma at standa í bíðirøð eins og onnur lond. Tá fara danir nevniliga ikki, at taka okkum fram um onn- ur, sigur Jóannes Eides- gaard. JÁKUP MØRK Síðani búskaparliga krepp- an hæsaði av miðskeiðis í nítiárunum, er virksemi her á landi økt rættuliga nógv. Ein av teimum vinnu- greinum, sum tá rættuliga tók dik á seg, var bilasølan, sum nærum hevði staðið í stað síðani seinast í áttati- árunum. Ov trongt Reyni-Service uppi í Hoy- vík, er einki undantak í so máta, og ein av avleiðing- um av øktu søluni hjá teim- um hevur verið, at tað ofta tyikist heldur trongligt á parkeringsøkinum framman fyri bygningin, har brúktir bilar, bilar hjá starvsfólkum og bilar, sum skulu á verk- staðin, hava staðið. Fyri at betra um umstøð- urnar, hevur Reyni-Service nú gjørt av, at spreingja út omanfyri bygningin, soleið- is at nýtt parkeringsøki skal gerast. Ætlandi skal nýggja parkeringsøkið gerast ájavnt framsýnignarhøllini í hædd, soleiðis at hetta lættir um atgongdina hjá viðskifta- fólki. Koyrandi verður so- statt til framsýningarhøllina í báðum borðum. Har umframt er so eisini ætlanin, at bilar hjá starvs- fólki og bilar, sum skulu á verkstaðin, skulu standa á nýggja økinum, soleiðis at ruddiligari og víðari verður út móti vegnum. Liðugt í summar Eivind av Reyni, stjóri hjá Reyni-Service, sigur við Sosialin, at perkeringsøkið Reyni Service spreingir út Fyri at betra um parkeringsumstøðurnar við bygningin, fer Reyni-Service í næstum undir at spreingja út omanfyri framsýningarhøllina hevur verið í minna lagið seinnu árini. Tískil hava teir í eina tíð havt í umbúna at víðka um parkeringsøkið, og nú grannin, Balslev, fer í holt við líknandi spreingi- arbeiði, er so líka til, at alt verður gjørt um eina leið. Víðari greiðir Eivind frá, at tað enn ikki er avgjørt, nær arbeiðið skal gerast, men hann vónar at hetta verður liðugt tá tað fer at líða móti sumri. Grækarismessu- hald í Havn skulu møta ein tíma áðr- enn í skótahølum sínum. Skrúðgongan ferð frá Vágsbotni kl.14.15, og gingið verður eftir Bø- gøtu-Tróndargøtu-Niels Finsensgøta-oman á Vagl- ið. Sunnudagin 12. mars kl. 15.00 verður Grækaris- messuhald á Vaglinum. Skótarnir ganga skrúð- gongu og Havnar hornor- kestur spælir. Bjarni Beck, prestu flytur fram røðu. Allir skótar í Havnini Jóannes Eidesgaard, formaður Javnaðarfloksins