fríggjadagur 26. oktober 2001síða 5

8 Nr. 207 - 26. oktober 2001 Nr. 207 - 26. oktober 2001 9 Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Tíðindaleiðari: Jústinus Eidesgaard justinus@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Finnbjørg Nattestad finnbjorg@sosialurin.fo Anja Weihe anja@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Edvard Joensen edvard@sosialurin.fo Turið Kjølbro turid@sosialurin.fo Stefan í Skorini stefan@sosialurin.fo Heri á Rógvi heri@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Uppseting/prent: Uppseting: Hestprent Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Argjavegur 26, Tel. 311820, Fax 314720 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Tað kom hálvavega sum ein bumba, tá tað týskvøldið frættist, at P.f. Smyril hevur bjóðað landsstýrinum at keypa eina høvuðsumvælda Norrønu fyri umleið 120 mió.kr. til suðuroyar- siglingina. Serliga suðuroyingar - men sanniliga eisini mong norðanfjørðs - tóku tilboðið í skemti, men tá tíðindi líkasum sodnaðu, vendu fólk sær ímóti hesum møguleikanum, og í nógvar mátar er tað skilligt. Í fleiri ár hevur verið talað um at byggja eitt nýtt skip at sigla millum Suðuroynna og Havnina. Skipið er teknað og ein eftirgerð er víst fram á stórum fundi í Suðuroy. Harafturat er skipið skræddaraseymað til hesa sigling. Henda tanka hava fólk vant seg við. Tí er tað ógvuliga torført at koma aftur umaftur nú við eini aðrari ætlan, hóast hon kanska ber onnur perspektiv fyri hesa farleið í sær. Her verður hugsað um eina farleið umvegis Sandoynna. Tað kemst ikki uttan um, at allastaðni verður roynt at stytta siglingarleiðir, tí tær eru dýrari í longdini. Harafturat er ómakaleysari at koyra og til ber at koma aftur og fram alt samdøgurið. Tí verða brýr reistar og undirsjóvartunnlar boraðir um firðir og sund. Valdi samferðslumyndugleikin eina loysn við t.d. Norrønu, so er lítið at ivast í, at farið varð skjótt at fyrireika eina leið um Sandoynna við tunnli undir Skopunarfirði, samferðsluhavn á Sandi og skjótt- siglandi skipi um Suðuroyarfjørð. Sambært tí stóru samferðslufrágreiðingini frá 1999 er henda farleið leysliga mett at kosta millum 700 og 800 krónur. Taka vit ætlanina við nýggjum skipi nú fer hon óivað upp um 400 mió.kr. Skipið er mett til 300 mió.kr. og havnaløgini til 70 mió.kr. Her eru tveir møguleikar. So kann skiftast orð um, um tað er rætt at seta teir upp ímóti hvørjumøðrum, men møguleikarnir eru til steðar. At tey, sum sigla um Suðuroyarfjørð, vilja hava eitt nýtt og skjótt- gangandi skip nú, skilja allir føroyingar, men tað er rætt, sum landsstýrismaðurin sigur, at vit skulu hyggja nøkur ár fram. Men tað, sum er galið í hesum máli og í allari verkligari útbygging í Føroyum er, at vit viðgera ongatíð av álvara framtíðina, hvørjar og hvar út- byggingar skulu gerast. Okkum vantar heildar- ætlanir, sum røkka mong ár fram. Ikki bara á sam- ferðsluøkinum, men øðrum økjum við. Sam- ferðslufrágreiðinginvar tó eitt framstig, men tá skuldi orðaskifti verið um, hvør farleið skuldi veljast til Suðuroynna. Norrønu-ætlanin er farin. Nýtt skip verður smíðað. Annað verður ikki góðtikið ídag. DAGSINS MEINING Sosialurin Sum ein bumba VIÐMERKINGAR Tórfinn Smith býráðslimur - Neystini skulu burtur og Álakersvík fyllast út, um framtíðarætlaninar hjá Tórshavnar Kommunu halda. Hetta stóð at lesa í blað- grein í Dimmalætting her- fyri í sambandi við, at friðingarmyndugleikarnir høvdu givið Tórshavnar Kommunu sítt loyvi til at fylla alla Álakersvík út. Síðani hesa blaðgrein hevur dúgliga verið tosað og gitt um hvørja lagnu Álakersvík fær, og tað er ikki so løgið. Hetta neysta- og smábátaøki, mitt í Havn- ini, man tala til innaru kenslur hjá mongum, eins og Vágsbotnur og Konga- brúgvin hjá øðrum. Men enn liggur víkin har, og enn er eingin politisk avgerð tikin um at fylla hana út. Verandi politiska sam- tyktin røkkur ikki longur enn til eina minni útfylling eystanfyri í sambandi við eina vinnuliga bygging, og harafturat hevur talan verið um eina vegagerð út eftir eystaru síðu av víkini at lætta um atkomuna til vinnuøkið á Viðarnesi. Men so eigur eisini at vera nóg mikið. Álakersvík eigur tá at fáa frið, so tað virksemi við smábátum, neystum og tí sum har til hoyrir, verður varðveitt. Eg eri vælvitandi um tann tørv sum er, og altíð fer at vera, eftir økjum til vinnulig endamál við sjóvarmálan. Men í fyrst lagi fæst bert avmarkaður landvinningur við uppfyll- ing av Álakersvík í mun til tað vit missa á annan hátt, og harnæst skulu vit heldur ikki undirmeta týdningin av góðum umhvørvi og trivnaði. Heri Joensen nevndarlimur í foreldrafelagnum í Havn Sum onkur kanska hevur lagt til merkis, so verður nú flaggað fyri ST 24. oktober. Í oddagreinini 25. oktober vildi sosialurin verða við, at merkið flaggaði á ting- húsvøllinum tann 24. oktober. Sosialurin heldur at ST ger eitt stórt og týdn- ingarmikiðarbeiði fyri at virka fyri eitt nú frælsi, demokrati og mannarætt- indi og samstundis verja okkum móti stóru multi- nationalu fyritøkunum og enntá móti privatisering! Ein kundi kanska spurt um flaggið á tinghúsinum bara er ein symbolsk gerð, ella um Føroya Løgting veruliga vil halda ST sáttmálar og annars vil taka lut í at gera heimin betri fyri øll at liva í. Ella er tað kanska ikki neyðugt at halda sáttmálarnar tí Føroyar ikki er limur í ST ? Nú sigur oddagreinin einki um flaggið eisini var á stong uttan fyri býráðs- húsið í havn, men mín pástandur er, at Tórshavnar Kommuna hevur valt ikki at fylgja eina av týdn- ingarmestu sáttmálunum hjá ST, nevniliga sáttmálin sum skal verja rættindini hjá børnum. Eg loyvi mær at sitera burtur úr almennu donsku útgávuni av hesum sáttmála (Konventionen om Barnets Rettigheder - vedtaget af FNs generalforsamling den 20/11 1989): "Artikel 18 1. Deltagerstaterne skal bestræbe sig på at sikre anerkendelse af princippet om, at begge forældre har fælles ansvar for barnets opdragelse og udvikling. Forældrene, eller i givet fald værgen, har hoved- ansvaret for barnets opdragelse og udvikling. Barnets tarv skal for dem komme i første række. 2. Med henblik på at sikre og fremme de rettig- heder, der er indeholdt i denne konvention, skal deltagerstaterne yde pass- ende bistand til forældre og værger ved disses udførelse af deres pligter som op- dragere af børn og skal sikre udviklingen af in- stitutioner, ordninger og tjenesteydelser til omsorg for børn. 3. Deltagerstaterne skal træffe alle passende for- holdsregler for at sikre, at børn af arbejdende for- ældre har ret til at nyde godt af omsorgsforanstalt- ninger for børn, som de er berettigede til." Sitatið sigur m.a. at myndugleikin skal gara alt fyri at tryggja, at børn, har foreldur eru noydd at ar- beiða, hava rætt til ans- ingarpláss. Myndugleikin sum hevur ábyrgdina av barnaansing (í Havn) er Tórshavnar Kommuna. So um flaggið hevur verið á stong uttan fyri býráðs- húsið í Havn tann 24. ok- tober, má tað hava verið av óvart. PS: Omanfyristandandi er skrivað tilvitandi um, at nógv børn í heimunum í dag liva undir umstøðum, sum ikku kunnu samanber- ast við umstøðurnar í Før- oyum. Hetta merkir tó ikki at Tórshavnar Kommunu kann fáa undantøku frá at geva føroyskum børnum somu rættindi, sum børn í londum vit vanliga saman- bera okkum við. Álaker, bátar og neyst ST og barnaansing Frits Johannesen Lítla hvíta hønan sat undir liðini á tí amerikanska hananum. Hann var so amerikanskur og erpaði sær av Ameriku. Lítla, fitta, hvíta Skálahønan visti alt um Skálakøst, og fingu hønurnar okkurt forkunn- ugt, segði hon altíð: "Lukka, hetta er einki aftur móti tí, vit vóru von at finna í Skálakøsti." Á ja, hetta er í ævin- týrinum hjá Hans A. Djurhuus: Høsnatos. Eitt sera vælskrivað ævintýr, hvussu leikur fer fram, tá ið ein heldur meir um seg sjálvan, enn onnur. Sand- ingurin segði: Hugmóð betaki teg! Hanin var eitt sindur hugmóðigur, og fekk hann ein syndarligan enda. Hann var so amerikanskur, so erpin og stoltur og virdi lítið tað, sum Skálahønan visti um at siga. Snøgt sagt, var hon happað av hanan- um meira enn gott var, og lá hon undir hansara ágangi bæði likamliga og sálarliga - tíðliga og seint. Hann kom frá tí stóra hveiti- landinum, og tað var sanni- liga stórfingnari enn tað, sum var at finna í Skála- køsti. Men oftani stendur hugmóð til fals, og svá var. Hetta kom at standa oman á hanan. Hann misti høvdið, meðan skálahønan eftir deyða hansara fekk almikið av korni frá húsfrúnni og arbeiðskonuni. Eftir hesa gongd hevði lítla, fitta hvíta hønan lív og góðar dagar. Nú er leikur her á landi tann, at tala og umrøtt verður mikið um at leggja kommunur saman. Sjón- varpið hevur fingið hetta í blóðið, og rennur úr bygd og í bý, at vita hvat bý- og bygdaráðsformeninir hava at siga - hvat teimum liggur á hjarta, tá ið hugsað verður um hesi viðurskifti. Um- boðini eru ymisk á máli. Ein er áskoðanin tann, at leggur tú saman kommunur fæst meira fyri minni, meðan hin drátturin er , at summar kommunur vilja vera sjálvstøðugar og tala sina søk á hesum støði og taka samráðingar upp við t. d. grannakommunurnar um samarbeiði og samstarv á jøvnum føti. Skálahønan var so erpin av sínum heimliga um- hvørvi, at hon ikki vildi hoyra tala um nakað annað. Hetta var so inngrógvið, at ikki glasiliga frásøgnin frá hananum um landið, har pikkað varð hveiti frá sólarrisi til sólseturs, rann við hana, hóast hon fekk at vita, at hon var ein krimpi- rumpa, rekavætti og matkakjós. Einki var sum Amerika, og har var alt so fínt, so fínt, greiddi hanin frá. Hanin fekk ikki bilbugt við hesa fittu, erpnu, sjálvstøðugu hønuna. Hon var ímyndin av treiskni, viðføddum evnum at klára seg, førdi seg fram, sum ein røtt bygdahøna við einum lívsvilja, at vinna á øllum trupulleikum, hóast hon kendi sviðan frá tí sterka andbráða, stolta og makt- sjúka hananum. Hví skuldi hon víkja frá sínum dreymum um sítt ríki og geva seg undir ein dumstoltan hana, sum bert vildi hava hennara hjarta og mana alt til jarðar, sum hon hevði fingið heimaní- frá og fáa hana at vera ein av sínum undir-sáttum? Tað samarbeiðið, sum fór at spyrjast burtur úr hesi søk var, at tann sterki, maktfulli hanin og tað "stóra ríki" fór at køva tann neista, sum var at finna í kjósini hjá hesi yndisligu, fittu skálahønuni og hvørva fór med alla hennara heimføðisliga mynd av Skálakøsti. Nei, dreymurin um alt tað góða í Skálakøsti, skuldi eingin taka frá henni. Hon var eitt sera gott umboð fyri hetta høsnaríki, eitt kosmopolitiskt hønu- hjarta, sum bankaði fyri tí, sum var heimligt og so sera bygdasligt. Hennara barndómsríkið var lítið í vav, men tað var stórt í hennara hjarta. Soleiðis eigur tað at verða. Eg vildi ynskt, at øll skálafólk og øll bygdafólk vóru sum henda hønan. Annars takka vit fyri ta tíð, har skálafólk hava verið skálafólk í Skálakøsti. VIÐMERKINGAR Búskapur Trygvi F. Guttesen Nú hava vit í meira enn trý ár hoyrt frá Tjóðveldis- flokkinum, hvussu væl teir hava stýrt búskaparliga við sínum fullveldis landsstýri. Hetta verður endurtikið upp í saman – í Løgtingin- um, í fjølmiðlunum og eisini í næstseinasta Fimm- ara. Sera avdúkandi og ó- smæðið at rópa seg eitt fullveldis landsstýri, tá snøgt sagt púrt einki er komið á mál av teirra ætl- anum um fullveldi. Nei, verandi samgonga og serliga Tjóðveldisflokk- urin kann takka ríkiseindini fyri, at okkara samfelag so skjótt reisti seg úr øskuni. Og hertil kemur nógvur fiskur, góður prísur og lág renta. Búskaparbroytingin rætta vegin byrjaði í 1994/95 og ikki tá verandi landsstýri tók við! Men lat okkum nú kanna veruliga búskapin »í ríkis- eindini« og »uttan fyri ríkiseindina«: Sí talvu! Hesi tøl frá fíggjarmála- stýrinum vísa at landskass- ans avlop tilsamans í 9 ár eru: Í ríkiseindini: 2.309 milli- ard kr. Í AVLOPI! Í einum fullveldi: 5.603 milliard kr. Í HALLI! Ein munur uppá: 7.912 milliard kr. uppá 9 ár ella 879 milliard kr. um árið. Um vit bert hyggja at einum fullveldis úrslitið í 4 ár – frá 1999 til 2002, har okkara samfelag hevur havt stórt viðrák, ja, so hevur hallið tilsamans verið kr. 1.580.000.000,-. Í ríkiseindini: Avlop í: 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 mió. kr.: ÷391 8 67 177 470 603 603 613 159 Uttan fyri ríkiseindina – í einum fullveldi: Avlop í: 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 mió. kr.: ÷1.208 ÷844 ÷800 ÷721 ÷450 ÷342 ÷370 ÷385 ÷483 Hans Pauli Strøm løgtingsmaður fyri Javnaðarflokkin Arbeiðsgevarar halda, at teir sjálvir eru teir bestu til "at skipa loysnir, sum tryggja eina virknaðbrúk- aravernd", og tí halda teir ikki tað er neyðugt viðslík- um nýggjum brúkarapo- litiskum tiltøkum, sum Javnaðarflokkurin mælir til. Javnaðarflokkurin hevur gjørt eitt fullfíggjað álit um brúkarapolitikk og brúk- arastovn. Í hesum áliti eru eisini uppskot til eina lóg um marknaðarføring og eina lóg um brúkarakæru- nevnd. Álitið varð sent til hoyringar og ummælis fyri knøppum mánaði síðani til viðkomandi partar, mynd- ugleikar og áhugabólkar. Meiningin er nú at meta um innkomnu svarini, og út frá tí møguliga gera rættingar ella broytingar ílógarupp- skotunum, áðrenn tey verða løgd fyri løgtingið. Javnaðarflokkurin sendi m.a. eisini Føroya Arbeiðs- gevarafelag brúkaraálitiðtil ummælis. Men samstundis sum vit fáa svarið aftur frá Arbeiðsgevarafelagnum, hava teir kunngjørt svarið á heimasíðuni hjá Vinnuhús- inum. Og brot úr hesum verða endurgivin í fjølmiðl- unum, har tað ístuttum verður borið fram, at Ar- beiðsgevarafelagið koll- dømir brúkaraálitið hjá Javnaðarflokkinum, tí at teir halda at tey vinnu- rekandi sjálvi eru tey bestu til at veita brúkarunum ta tryggastu brúkaraverndina !!! Og tí er ikki neyðugt við nøkrum almennum brúk- arapolitikki ella brúkara- stovni ella nýggjari brúk- aralóggávu. Nú má Arbeiðsgevara- felagið halda okkum til góðar, tí vit fara ikki í eitt orðaskifti við Arbeiðsgev- arafelagið enn " ikki fyrr enn vit hava viðgjørt øll tey innkomnu svarini " ikki fyrr enn vit hava gjørt møguligar broytingar í lóg- aruppskotunum " og ikki fyrr enn tey eru løgd fyri løgtingið til viðgerðar og støðutakan. Tó vil eg endurgeva nøk- ur brot úr innganginum í álitunum, sum kunnu verða hóskandi í hesum sam- bandi: "Brúkaraáhugamál í okk- ara brúkarasamfelag eru av so stórum samfelagsligum týdningi og raka okkum øll og alt tilfeingi okkara, at hesi mál ikki kunnu røkjast bert á privatum grundar- lagi, men at politisk ábyrgd eisini eigur at verða á hesum øki..." "Ein aktivur brúkarapoli- tikkur er ein politikkur sum veitir brúkaranum tað neyðugu kunningina styrkir tann einstaka brúkaran á marknaðinum fremur krøv brúkarans og tryggjar, at brúkarin kennir sín rætt mótvegis vinnuni, og hvussu hesin rættur verður framdur í verki". Til hetta endamálið halda vit tað er neyðugt við upp- skoti okkara um ein brúk- arastovn, lóg um markn- aðarføring og lóg um brúk- arakærunevnd. Vinnuhúsið í víggi Gott var at vera í Skálakøsti Finnleif Guttesen Jógvan Kroslág Heri Hjelm Viberg Simonsen Mótmælisskriv frá teimun útblakaðu limunum í Smyrla nevndini. Í tíðindunum í gjár frætt- ist, at Vinumálastýrið hevði fingið tilboð frá Smyril Line um at keypa NØRRØNU fyri 115 til 130 mill. til Suðuroyar- siglingina. Vit undirritaðu limir í fyrrverandi nevdini til bygging av nýggja Smyril vilja hervið harliga átala, at tað so mikið sum kemur uppá tal at keypa eitt 30 ára gamlt skip til siglingina millum Suðuroynna og Havnina. Vit kenna NØRRUNU og hon er totalt óegna til siglingina,tí hon er ring at sigla við ímóti-tá verður bert trampan við 10-12 míla ferð- og hartil er hon høg og tí ring at leggja at við í vindi. Avlýsingar/ seinkingar verða uttan iva á vetrardegi, sum vit ikki kunna hava á ogra lands- vegi, tí skipið er ikki egnað. Stjórin á SMYRIL LINE hevur sagt, at NØRRUNA er niðurslitin og tí er neyðugt at byggja nýtt skip. Ein slík niðurgering av okkum suðringum kunnu vit ikki góðtaka og at vinnumálaráðharrin eftir øllum at døma gongur inn fyri slíkari ætlan vísur hvussu inkompetentur hann og rágevarar hansara mugu vera. Nú hoyrast so eisini røddir úr Sjálvstýrisflokkin um tað ikki er betur við einari bílagari loysn á Suðuroyarleiðini fyri at kunna brúka einar 200 til 300 milliónir meira norðan fyri- hetta kemur ikki óvantað á , tað vóru jú teir sum á sinni lorkaðu TEISTAN burtur. Sum sagt omanfyri verður ikki talan um at vit suðringar ganga við til, at ein 30 ára gomul danga (plimsollara) fyri 130 mill. krónur skal røkja suð- uroyarleiðina. Sum dømi um plimsollara kann nevn- ast javnaldurin SMYRIL sum tvær ferðir seinastu 14 dagarar hevur verði í dok tí hol hevur verði á skipium. Einasta og besta loysnin er tann sum landsstýris- maðurin legði fram 6. oktober 2001 í Øravík fyri øllum suðringum, har hann gav lyfti um, at kjølurin skuldi strekkjast á várði 2002 og skipi klárt at seta í sigling í 2004. Til landstýrið, løgtingsmenn, Strandferðsluna og fjølmiðlar. Suðringar mótmæla C M Y K 9 8