hósdagur 30. juli 2009síða 30

30 Nr. 142 - 30. juli 2009 at hugur barnsins at læra verður stimbraður á øllum stigum. Úrslitini av PISA- og lands- royndunum hava greitt víst, at átøk eru neyðug, um vit skulu menna fólkaskúlan. Fleiri eftirmetingarskipanir eru settar í verk, og fleiri undirvís- ingartímar eru lutaðir út til skúlan. Frá 1. august er tví- lærara skipan sett í gildi í øllum 1. og 2. flokkum, har næmingatalið er 18 ella fleiri. Samstundis fáa skúlarnir fleiri tímar til sernámsfrøðina. Arbeiðið at endurskoða mið- námsútbúgvingarnar heldur fram, og málið er at skipa samanhang- andi miðnámsútbúgving við breytum í tveir til tríggjar deplar. Játtanirnar til hetta økið eru eisini hækkaðar. Í heyst verður farið undir at eftirútbúgva lærarar til at taka sær av undirvísing og ráðgeving av miðnámsskúlanæmingum og vaksnum við orðblindni. Gott samstarv skal fáast mill- um allar útbúgvingarnar, ið eru partar av Fróðskaparsetri Føroya. Byggjast skal víðari, soleiðis, at útboðið verður alsamt størri, og at útbúgvingar verða bodnar út á hvørjum ári. Málið er somu- leiðis at fáa samstarvsavtalur við universitet í útlondum, ið skulu geva føroyingum møguleika at taka alskyns útbúgvingar á Fróðskaparsetri Føroya umvegis fjarlestur. Samstundis sum vit menna verandi skipanir, skulu vit eisini skapa fyritreytir fyri lívlangari læring. Umráðandi er, at ung sum eldri hava góðar møguleikar fyri endurútbúgving og fram- haldandi útbúgving. Í næstum verður eitt tilmæli klárt um, hvussu hetta kann fremjast í verki. Skipanir sum hesar eru grundleggjandi fyri smidligari og flytførari arbeiðsmegi. Harra formaður Skal tað eydnast at hevja støðið í okkara fólkaskúla, mugu vit ásanna, at sama møguleika gevur tú ikki børnum og ungum við at geva teimum akkurát sama tilboð. Møguleiki skal vera fyri at veita eitt fjølbroytt tilboð til hvønn einstakan. Pláss skal vera fyri at fjøltátta undirvísingina, so ein og hvør fær eitt skúlatilboð, sum mennir tann einstaka. Men alt hetta ber ikki til í so smáum eindum, sum vit hava í dag. Bæði av fíggjarligum og av fakligum og pedagogiskum ávum er neyðugt at minka talið á skúlaeindum. Smáu skúlarnir eru kostnaðarmiklir at reka, og tíðin er farin frá einum skúlabygnaði, har tað orsakað av truplum ferðamøguleikum var neyðugt at hava ein skúla í hvørjari bygd. Stundin er komin at broyta skúlabygnaðin grundleggjandi, so hann kann geva næmingunum tey bestu skúlatilboðini. Farið verður tí undir at fremja hesar bygnaðarbroytingar í neyvum samstarvi við kommunurnar, skúlaráð og Føroya Lærarafelag. Ein miðvís íløga skal gerast í at útbúgva og eftirútbúgva lærarar og leiðslur á skúlum og stovnum. Og samanlegging av skúlaeindum fer at leysgeva fíggjarligt tilfeingi, sum skal nýtast til hetta endamál. Harra formaður Altjóða handil og samstørv eru grundarlagið undir okkara búskapi. Við einari betri avtalu við ES høvdu vit kunnað skapt nýggj arbeiðspláss og økt munandi um okkara útflutningsvirði. Arbeitt verður tí fyri at fáa betri sam- starv og handilsavtalur við Evropa. Ein serfrøðingabólkur greinar í løtuni, hvussu Føroyar fáa gagnligasta tilknýtið til ES og gerast partur av teimum fýra frælsunum fyri vørur, tænastur, kapital og persónar umframt øðrum samstarvsskipanum. Greiningararbeiðið verður liðugt í heyst og tá ið politisk støða er tikin, byrja samráðingarnar. Tað hevur týdning, at vit taka við tann veruleika, at ein av okkara størstu kappingarneytum innan fiskivinnuna, Ísland, møguliga fer inn í ES. Royndirnar at fáa limaskap í EFTA halda fram. EFTA hevur umframt fríhandilssáttmála við ES fríhandilssáttmálar, sum fevna um 27 lond úr øllum heims pørtum, og felagsskapurin er í samráðingum við 10 onnur lond um fríhandilssáttmálar. Landsstýrið arbeiðir við at útinna samtyktina hjá løgting- inum um, at Føroyar fáa atlima- skap í UNESCO, sum er ST-felags skapur fyri útbúgving, vísind og mentan. Landsstýrið virkar eisini fyri at fáa Føroyum sjálvstøðugan limaskap í WTO, ið er karmur um handilssamvinnu millum flestu av heimsins londum. Harra formaður Føroyska sjóøkið er í dag 275.000 ferkilometrar. Í apríl varð krav Føroya til ein ytri landgrunn norðan fyri Føroyar, nærum 90.000 fer- kilometrar til støddar, sent Sameindu Tjóðum. Í august mánaði verða hesi krøv løgd fyri landgrunsnevndina hjá ST. Samráðingar verða við Bret- land, Írland og Ísland um rættindi og møguligt býti av útsynn ings- pørtunum av Føroyaháslættanum. Føroyar krevja 550.000 ferkilo- metrar av útsynningspørtunum av Føroyaháslættanum, og hetta mál verður fyrireikað at leggja fyri landgrunsnevndina. Harra formaður Vit hava góðar møguleikar at menna nýggjar vinnur í Føroy- um. Landsstýrið er farið undir at menna Føroysku Altjóða Skipa- skránna, FAS til ein alternativan vinnuveg fyri okkara stoltu sjóvinnu. Skipanin hevur góðan byr, og fleiri skip eru longu skrá- sett. Stórur dentur verður lagdur á at menna avleitt virksemi í sambandi við skrásetingina fyri at skapa flest møguligar inntøkur til samfelagið. Nýggj partafelagslóg verður løgd fyri løgtingið í heyst. Lógin nútímansger vinnufelagsrættin soleiðis, at eigararnir fáa størri frælsi at skipa felagið, og hon skal gera tað lættari at fáa útlendsk feløg til Føroyar. Føroyar hava stórar møguleikar at menna ferðavinnuna, men vit eiga at fáa meira burturúr. Ferðavinnupolitikkurin verður tí endurskoðaður. Skulu Føroyar gerast eitt lokkandi ferðamanna- og íløgu- land, krevst miðvís marknaðar- føring. Játtanin til marknaðarføring verður tí hækkað við 10 mió. kr. í 2010. Farið verður undir at umskipa Apoteksverkið til eina sjálv- støðuga eind uttan fyri fíggjar- lógina. Endamálið er at geva Apoteksverkinum fríari karmar at menna sítt virksemi m.a. við øktum útflutningi fyri eyga. Umskipanin verður væntandi liðug í ár, og framleiðslan kann byrja næsta ár. Stórir møguleikar eru í ílegu- gransking í Føroyum. Ættar- bands skráin verður væntandi liðug miðskeiðis í 2010. Fleiri granskingarverkætlanir eru í gongd, og góð framtíðarútlit eru við ættarbandsskránni, sum kann draga til sín granskarar í útlendsk um verkætlanum. Virksemið á føroyska tónleika- pallinum er størri enn nakrantíð, og gávurík tónlistafólk og stór tónleikatiltøk gera Føroyar sjónligari úti í heimi. Tað syngur og ljómar, men tørvur er á eini heildarætlan fyri føroyskan tónleik, skal hann geva størri búskaparligt íkast. Fleiri almennir stovnar fáast so ella so við tónleikavinnuframa, og vitan um at menna hesa vinnu liggur spjødd ymsastaðni. Ætlanin er at styrkja karmarnar hjá tónleikavinnuni, so hon fær betri møguleikar at menna seg. Harra formaður Broytingar í veðurlagnum eru millum størstu avbjóðingar hjá heimssamfelagnum í 21. øld. Føroyar skulu vísa altjóða sam- haldsfesti og taka virknan lut í at tálma útlátið av veðurlags gass- um, sum hótta okkara tilveru- grundarlag og allan heimin. Í dag stava meira enn 90 prosent av okkara orkunýtslu frá olju, og í fjør innfluttu vit brennievni fyri eina góða milliard krónur, ið svarar til umleið 20% av okkara innflutningi. Vandi er fyri, at hækkandi oljuprísir um fá ár hótta okkara búskap, um vit ikki minka nýtsl- una av olju og fara at brúka aðrar orkukeldur. Breiður politiskur vilji er til at seta tiltøk í verk at skerja útlátið av veðurlagsgassum. Peningur er settur av til at bjálva og tetta almennar bygn- ingar, stuðulsjáttan er fingin til vega til orkusparandi verkætlanir, og bjálvingarstuðulsskipanin verður sett í verk. Sjøtul er settur á arbeiðið at gera landsbyggi- reglugerð, sum m.a. verður grundarlag undir skipanini. Landsstýrið hevur sett sær fyri, at Føroyar skulu vera sjónligar í einum nýggjum altjóða veður- lagssáttmála og vísa altjóða samfelagnum, at vit taka ábyrgd. Uppskot til samtyktar verður lagt fyri tingið áðrenn altjóða veður- lagsfundin í Keyp mannahavn í desember. Harra formaður Fiskiskapurin undir Føroyum hevur verið fallandi seinastu árini. Lítið hevur verið til av toski og hýsu, og útlitini fyri hesi fiskasløg eru ikki góð. Tó gongur væl á øðrum økjum, eitt nú viðvíkjandi upsa, gulllaksi, sild og makreli. Vit mugu ásanna, at neyðugt er við størri virðisøking og optimalari gagnnýtslu av øllum tilfeinginum í havinum. Fyri at náa hesum, mugu vit taka polit- iska støðu til grundleggjandi viðurskifti, ið eru avgerandi fyri, at vinnan kann fullnýta sínar møguleikar og gerast meira kapp ingarfør. Her verður serliga hugsað um spurningin um at tilvirka fiskin umborð og avmark ingarnar at landa uttanlands. Skulu vit gera okkum vónir um at selja føroyskan fisk á teimum marknaðum, sum geva besta prísin, er fyritreytin, at fiskurin verður góðkendur sum burðar- dygt veiddur. Málið er, at øll fiskivinnan fær altjóða góðkenning sum burðardygg í hesum samgonguskeiði. Skal hetta røkkast, mugu vit nýskipa fiskivinnupolitikkin, umframt at samspælið millum vinnuna og fiskifrøðina má gerast betri. Harra formaður Høvuðstrupulleikin er, at flotin er ov stórur, og tillagingin av veiðiorkuni gongur ov seint. Landsstýrið er tí farið at kanna møguleikan at seta eina skipan við loyvisgjaldi á stovn, ið verður oyramerkt í ein bygnaðargrunn, sum kann skunda undir at tillaga flotan. Landsstýrið er somuleiðis farið undir at endurskoða fiskivinnu- lóggávuna við atliti at brúks- skyldu av fiskirættindum, umseti l igheit og møguleikunum hjá útlendingum at gera íløgur í føroysku fiskivinnuna. Arbeiðið verður liðugt á ólavsøku 2010. Næsta ár hava Føroyar formansskapin í fiskivinnu- samstarvinum í Norðurlendska Ráðharraráðnum. Tá er ætlanin at skipa fyri eini altjóða havráðstevnu í Føroyum fyri at styrkja politiska samstarvið tvørtur um Norðuratlantshavið. Landsstýrið fer í samstarvi við onnur norðurlond at greina viður skifti viðvíkjandi umsiting av rættindum til tilfeingið. Arbeiðið verður gjørt við atliti at ætlaðu broytingunum í fiski- vinnupolitikkinum í ES, til- gongd ini við nýggjum fiski- vinnupolitikki í Íslandi og tí veruleika, at fiskiloyvini hjá okkum skulu endurnýggjast eftir 2018. Tilfarið frá hesum arbeiði verður partur av grundarlagnum undir viðgerðini av eini skipan eftir 2018. Harra formaður Strembanin eftir eini felags fram- tíð og trúgvin á felags mál knýtir fólk saman, skapar tjóðir og byggir land. Tá ið forfedrar okkara settu búgv her, vóru teir farnir at leita eftir einum plássi at smíða sær eydnuna góða og vónaðu, at nýggja landið kundi hýsa kom- andi ættarliðum. Við hørðum stríði gjørdist teirra dreymur veruleiki. Søgan sigur okkum, at við- hvørt stóð illa til í Føroyum. Tey bakkøst, ið komu, um tey so vóru sóttir, hungur ella húsagangir, raktu meint. Tað kundi gingið nógv verri, enn tað gekk, men vit hóraðu undan, tí í okkum býr treysti og vilji til at yvirliva. Í dagliga politiska arbeiðinum eru vit ósamd um, hvussu vit skulu skipa okkum í landinum, hvussu okkara tilknýti til heimin skal vera, og hvussu virðini skulu býtast okkara millum. Soleiðis er politikkur. Men allatíðina kenni eg á mær, at undir øllum, sum vit gera og eru, býr savningarmegin í samfelagnum – kærleikin til landið og tilvitanin um stríðið. Harra formaður Vit hava avbjóðingar fyri framm- an, og avgerðir skulu takast, sum kanska ikki bara verða væl um tóktar. Men ongin skal ivast í, at málið er at gera Føroyar til eitt uppaftur betri land at búgva í hjá okkum øllum. Serfrøðingar hava í seinastuni undrast á, at fólkatalið í Føroyum veksur júst í hesum døgum. Men eg undrist ikki. Nógvir kunnu tvídráttirnir vera okkara millum, og fíggjarlig nos fara altíð at koma, men ein er høvuðsgrundin til, at fólk vil búgva í Føroyum - kenslan í okk- ara hjørtum. Kenslan fyri júst hesum plássi av øllum plássum í heiminum. Føroyar eru okkara land, okk- ara heim og okkara avbjóðing. Við hesum ynski eg tykkum øllum Guds signing, góða tingsetu og góða ólavsøku.