týsdagur 4. august 2009síða 5

Nr. 145 - 4. august 2009 5 tíðindi Landsapotekarin hevur bílagt eina stóra nøgd av ráevni úr Sveis til at framleiða heilivág móti líkshættisligu sjúkuni CDT. Skulu øll skannast, verður brúk fyri nógvum helivági,og vi at keypa rávøruna úr Sveis, verður heilivágurin væl bíligari CDT Randi Jacobsen randi@sosialurin.fo Bæði í Danmark og í Før­ oyum stendur á at fáa nóg mikið av heilivági til at við­ gera fólkini, sum hava fingi staðfest lívshættisligu sjúk­ una CDT. Men nú er apoteksverkið í Føroyum komið væl á leið at fáa loyst tann trupulleik­ an. ­ Vit hava arbeitt nógv við hesum, og tað hevur eydnast okkum at koma í samband við eina verk­ smiðju í Sveis. Haðani hava vit bílagt stóra nøgd av rá ­ evnunum, tí vit fyrireika okkum til, at eftirspurn ing­ urin fer at økjast. Higartil hevur føroyska apoteksverkið keypt ráevn­ ini og heilivág úr Danmark, og kostnaðurin hevur verið ovurhonds høgur. Hetta kem ur av, at evnini í Dan­ mark ikki eru skrásett sum heilivágur. Bíligari ­ Vit hava heimild til at skrá seta heilivágin sum heilivág, og tí kunnu vit framleiða hann fyri ein heilt annan kostnað, sigur Heri Mørkøre, sum ásannar, at sjúkan higartil hevur verið undirmett. Eftirspurningurin eftir heili vágnum er ikki vaksin seinastu tiðina, men verður tað til, at øll skulu skannast, verður tørvur á nógvum heilivági, og tí hevur apo­ teksverkið bílagt ríkiligt av rávøru úr Sveis. Tilbúgv­ ingin er harvið til tað. Summi við sjúkuni CDT fáa flótandi heilivág, onnur fáa tablettir. Bíða eftir barna­ læknanum Hvussu framleiðslan verður í Føroyum hereftir, kann Heri Mørkøre enn einki siga um, tí fyrst av øllum skal hann hava fund og tosa nærri við barnalæknan Ulrike Steuerwald, sum hevur gingið á odda í ar ­ beiðinum við at hjálpa teim um, sum hava hesa sjúk una. Hon kemur til Føroya í morgin. Tey far at tosa um, hvussu heilivágurin kann passast til, so hann verður so behagiligur sum gjørligt fyri sjúklingin at taka. Heri Mørkøre sigur, at tað er ikki so lætt at fáa hendur á rávøruni, og tað kemur av, at tá ið evnið skal brúkast til framleiðslu av heilivági, eru krøvini til góðskuna strangari. Men tað hevur so eydnast før­ oyska apoteksverkinum at finna ein framleiðara. CTD Fara at gera meira heilivág móti CDT Eisini er sett á stovn screen­ ing av nýføðingum í Før­ oyum fyri CTD, umfram 14 aðrar screeningar. Í munnliga fyrispurn­ inginum spyr Jenis av Rana eisini, um tað er rætt, at føroyingar gjalda alt ov høgan prís fyri hvørja diagnosustillandi kanning – hóast tær kunnu gerast í Týsklandi fyri ein brot part­ prís av tí kostnaði, vit gjalda danskari starvsstovu? Til hetta sigur landsstýris­ maðurin, at tað er rætt, at einstøku kanningarnar fyri ein stóran part verða gjørdar í Danmark. Prísurin í dag er umleið 3.000 kr. Onkrar kanningar eru gjørdar í Týsklandi, men orsaka av samstarvsviðurskiftum og ráðgeving hevur Lands­ sjúkra húsið fyrst og fremst valt Klinisk Genetisk Deild á Rískissjúkrahúsinum til at gera karnitin screeningar, meðan Amplexa í Odense vanliga ger genetisku screeningina. Um farið verð ur indir størri tal av kann ingum, til dømis at kanna allar føroyingar ber væntandi til at fáa ein væl lægri eindarkostna. Hvar møguligar kanningar verða gjørdar framyvir verður eisini tikið við í viðgerðina millum landslæknan og Heilsumálaráðið eftir tilráð­ ing er fingin frá danska Heilsustýrinum. Í viðmerkingunum til fyri spurningin sigur Jenis av Rana soleiðis: Meðan heimurin annars fyri reikar seg sum best í sam bandi við nýggju bein­ krímsjúkuna, eru nakrar føroyskar familjur og ein­ staklingar, sum undrandi og ikki sørt rødd, enn bíða eftir almennari kunning og til­ mæli um CTD sjúkuna, sum longu hevur tikið lívið hjá mongum av teirra kæru. 6. oktober 2008 bar Sosialurin tíðindi um eina deyðiliga sjúku, greinin nevnist Duld Dreparasjúka í Føroyum. Í greinini stend­ ur at lesa, at sjúkan fyrstu ferð var kend í 1995, og yvir lækni upplýsir í grein­ ini, at mong kunnu vera deyð av sjúkuni. Eisini lat Flemming Skovby, pro­ fessari og gengranskari á Ríkissjúkrahúsinum okkum vita, at um tey, ið hava sjúk­ una, ikki verða funnir og koma í viðgerð, doyggja hesi longu sum børn­ ella av hjartasteðgi, tá tey eru vaksin Í greinini boðaði Lands­ stýrismaður í heilsumálum frá, at sjúkan hevur, óvan­ liga stóran títtleika millum føroyingar – nógvar ferðir størri enn aðrastaðni í verð­ ini, og at hettar mál verður tikið í stórum álvara. Tann 3. apríl 2009 veit Dimmalætting, undir yvir­ skrift ini, Eitt makaburt roknistykki um lív, at siga, at landsstýrismaðurin enn bíðar eftir einum tilmæli frá landslæknanum, eitt til­ mæli, sum m.a.skal brúkast til at finna útav, um tað loysir seg at finna teir før­ oyingar, sum eru sjúkir ella berarar. Kostnaðurin fyri at kanna føroyingar fyri sjúkuna CTD sigst, sb. omanfyri­ nevndu grein í Sosialinum, vera kr.7.500,00 fyri hvønn, tað vil siga áleið kr. 360 milliónir fyri allar føringar, um hetta verður gjørt á donskum starvsstovum. Móti hesum verður av einum áhugabólki fyri sjúk ført fram, at prísurin í Týsklandi er kr.100,00 fyri hvørja carnitin/genkanning, tvs. minni enn 5 mió. fyri allar føringar. Tjaldurs Apotek fær nú rávøruna úr Sveis til at gera heilivágin, sum harvið verður væl bíligari Mynd: Jens Kristian Vang Jenis av Rana Myndir: Jens Kristian Vang