mikudagur 19. august 2009síða 12

12 Nr. 156 - 19. august 2009 Sosialurin Bretska sambandið SAMBAND eirikur liNDeNSkov eirikur@SoSiAluriN.fo tlf 341800 viðmerkingar Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Marknaðarleiðari: Gudny Langgaard gudny@sosialurin.fo Finnbjørg Nattestad finnbjorg@sosialurin.fo Høgni Thomsen hogni@sosialurin.fo Elin Vatnhamar Olsen evo@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Eilen Anthoniussen eilen@sosialurin.fo Magnus Gunnarsson maggi@sosialurin.fo Rigmor Dam rigmor@sosialurin.fo Leo Poulsen leo@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Árni Joensen arni@sosialurin.fo Anna V. Ellingsgaard anna@sosialurin.fo Rógvi Nybo rogvi@sosialurin.fo Eirikur í Jákupsstovu eij@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Mánadagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Týsdagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Mikudagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Hósdagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Frí. kl. 09 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39 mm og rúmið millum teigarnar er 4 mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blað leiðsl­ an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Kykmyndir: Alvin Elleby Andersen alvin@ras2.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e­post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 228814 e­post: aki@sosialurin.fo e­post: dagfinn@sosialurin.fo !!! Haldarar sum ikki hava fingið blaðið, kunnu ringja til 341818 frá kl. 8.00­20.00 og boða frá Uppseting/prent: Uppseting: Sosialurin Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.­frí. 8­16 Tórsgøta 1, 100 Tórshavn Tel. 341800, Fax 341801 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo varp@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag­fríggjadag klokkan 1330 Føroyar hava drúgva siðvenju fyri sambandi við Bretland. Hetta samband hevur verið eitt sindur upp og niður seinastu hundrað árini, eitt nú tí bretski trolarafiskiskapurin við Føroyar ikki var væl dámdur her. Tá tað so langt um leingi eftir tógvið stríð eydnaðist at fáa flutt sjómarkið út, fall hetta sum vera man ikki í góða jørð í Bretlandi. Hetta er nú søga og no hard fealings eru millum partarnar. Bretska hersetingin undir øðrum heimsbardaga medvirkaði til at styrkja bondini millum Bretland og Føroyar. Stríðsárini gjørdust, hóast sorgarleikir og stór tap av mannalívum, til eitt skeið í Føroya søgu við búskaparligum vøkstri og politiskari menning. Hetta skeið var sterkt medvirkandi til nútímansgerðina av føroyska samfelagnum. Eftir hetta dapra men eisini mennandi skeið hugsaðu føroyingar øðrvísið, hugdu meira frameftir og høvdu nógv meira sjálvsálit og sjálvsvirðing. Hetta var ikki minst takkað verið tí stóru virðing, sum Bretland og bretar sum heild sýndu føroyingum. Okkara lutur í stóru uppgerðini millum demokrati og diktatur lá ikki eftir og hetta viðurkendi Bretland meira enn nakað annað land. Alt hetta hevði týdning fyri tær stóru rembingar og politisku eins væl og samfelagsligu broytingar í Føroyum, sum komu í kjalarvørrinum á øðrum heimsbardaga. Bretland hevur í nýggjari tíð verið týðandi handilspartur hjá føroyskum vinnulívi. Ungir føroyingar í vaksandi tali søkja sær útbúgving í Bretlandi og sambandið er sum heild lívligt og í støðugum vøkstri. Bretland er sera vældámt ferðamál hjá føroyingum og føroyingar kenna seg vælkomnar í Stóra Bretlandi uttan mun til, um teir vitja í London ella á Hebridunum. Tað eru allar góðar grundir til at varðveita og styrkja politiska, búskaparliga og mentanarliga sambandið millum Bretland og Føroyar. Tað er at fegnast um, at vit í hesum døgum hava vitjan av tveimum limum í Føroyabólkinum hjá Undirhúsinum í bretska parlamentinum. Tað er eisini at fegnast um, at áhugin fyri landi okkara er so mikið stórur, at bretska parlamentið hevur ein Føroyabólk. Vitjaninn eigur at verða nýtt til at styrkja og menna politisku, búskaparligu og mentanarligu bondini millum Bretland og Føroyar. Gestirnir eiga at verða kunnaðir væl og virðliga um viðurskifti okkara í øllum lutum og teir eiga at verða kunnaðir um, øki har okkum kann vera tørvur á bretskum politiskum stuðli, eitt nú í okkara treku og truplu viðurskiftum við politiska og búskaparliga og politiska risan ES. Endamálið við Føroyabólkinum í bretska parla- mentinum er at skapa størri vitan um Føroyar í Bretlandi, og at bretar kunnu læra av føroyingum eins og føroyingar kunnu læra av bretum. Gestirnir Alistair Carmichael og Sir John Butterfill eru sannir Føroyavinir og skulu vera hjartaliga vælkomnir her. Vitjan fer ivaleyst at vera báðum pørtum at gagni. Ongin hevur lættari at skjóta mál í fótbólti, enn verjuleikarin sum brádliga snarar kumpassini 180 stig og skjýtur í egið net. Tá er jú ongin verja. Ei heldur er trupult at fáa hjálp og rós frá nýfundnu viðleikarun­ um, sum jú heldur enn fegnir síggja málini rulla inn. Sjálvmálini. Eri ikki málkønur, men havi altið mett mál okkara at vera størsta mentanar­ beran í landinum, og tí eisni mett verjuna av tí, sum eina tað størstu avbjóð­ ingina í tjóðskaparstríði føroyinga. Og týdningurin av hesi málverju og mál­ menning hevur ongantíð verið størri enn nú, tá alheimurin dettur innar um dyrnar hjá stórum og smá­ um hvønn einasta dag. Net­ upp tí ræður um at halda tørn og verja allar liðir, í okkara í alheimshøpi, lítla og óvarda móðurmáli. Eri tí púra samdur við tveimum av okkara fremstu og ídnastu málrøktarum, sum seinastu dagarnar hava ávarað móti uppskotinum til samtyktar, sum Sjúrður Skaale, vegna Tjóðveldi hevur lagt fram á Løgtingi, viðvíkjandi broyting í stavraðnum. Dugu ikki at síggja tað sum eina megin­ uppgávu hjá Tjóðveldi at stimbra tí, sum bara ber brá av at vera hent, lætt og etandi hjá nógvum. Tá leggja vit okkum í kjalar­ vørrin hjá teimum samríkj­ aðu, sum jú altíð fara at vinna tjóðskaparligu tog­ toganina, um útgangsstøðið er hentleiki. Tað hevur jú altíð verið lættari, men neyvan rættari, at ogna okkum alt tað sum hini (danir) gera, heldur enn at menna okkara egna, og at verja tað sum ment er. Tá marknaðarførings­ lógin var framløgd á Løg­ tingi í fjør, av Bjørt Sam­ uelsen, táverandi lands­ stýriskvinnu fyri Tjóðveldi, varð ikki orð grett í lógar­ uppskotinum, um at tilfar til føroyskar brúkarar átti at vera skriva á føroyskum máli. Tíbetur fingu vit, sum tá sótu í vinnunevnd­ ini gjørt manngarð um málið, og fingu greiðan meiriluta fyri eini broyting, sum ásetti at m.a. lýsingar­ tilfar til føroyskar brúkarar skal vera á føroyskum. Veit ikki at Tjóðveldi hevur snarað tjóðskaparligu málkumpassini, ella um tað eru »nýggju« tjóðveldis­ fólkini, sum ikki eru til­ vitaði um kósina og um hvussu týdningarmikið tað er at verja málið, uttan mun til hvussu lítið álopið er. Um vit, sum vilja hava valdið í landinum, sleppa høvuðssetninginum, sum er at verja málið, er skjótt at málmaðurin stendur verjuleysur. Og so eru málini, og sjálvmálini, vís. Við málverjukvøðu. Sjálvmál Sjúrður! PÁLL Á REyNAtÚgvU Til at kunna leita eftir ávísum orði í orðalista, t.d í orðabók, rættskrivingar­ orðalista, leitorðalista í yrkisbók, navnalista í tele­ fonbók o.s.fr., er neyðugt at duga stavraðið uttanat, eitt stavrað, sum kann nýt­ ast til allar í okkara sam­ felag vanligar orðalistar, eisini t.d enska orðabók. Rímiliga er tað gott, at duga fremmanda stavraðið á fremmandamálinum; men fólk flest munnu kortini innantanna leita sambært tí »almenna« stavraðnum, tey á fyrsta sinni í lívinum lærdu, annaðhvørt tað so rúmar øllum vesturlendskum stavum ella bert teimum til tað fáu, sum nýttir verða í móðurmálinum. Tíverri eru tað ikki øll, ið duga nakað stavrað; og tey duga sostatt ikki rími­ liga væl at leita í nøkrum stavraðaðum orðalista, t.d. nøvnum í telefonbókini. Tey, ið bert hava lært tað serføroyska stavraðið (við ongum c, q, w, x) eru eisini illa fyri! Sostatt man vera longst sum best, at skúlabørn alt fyri eitt læra eitt føroyskt­ vesturlendskt stavrað. Bók­ stavirnir verða sjálvandi nevndir á móðurmálinum (A [ea], Á [oa]/[a], H [há], K [ká], Y [i] ) – sjálvljóðini her sum aðrastaðni nevnd sambært tí langa ljóðvirðin­ um í móðurmálinum: Hetta føroyska stavraðið ber til at syngja við lagn­ um til »Vilt tú, vilt tú ...,« meðan so hvørt verður peikað barninum á bókstavirnar. – Danska å og íslendska “thorn” verða eftir tørvi sett aftast í raðnum. Vanliga eigur í rættskriv­ ing at verða undirskilt, at tað bert er neyðugt at tilskila »seinna (æ, y, ý).« Verður einki tilskilað í møguligum ivamálum, er tað rímiliga tað nógv vanligara »fyrra (a, i, í)« á líkan hátt, sum tað vanliga bert er neyðugt at skila til, nær tað er við »stórum« ­ annars er undirskilt, at tað man vera við »lítlum.« Í lesing ger tað ongan lesimun, bert merkingar­ mun, um vit nýta »fyrra« ella »seinna.« JEFFREI HENRIKSEN A Á B C D Ð E F G H I Í J K L M N O Ó P Q R S T U Ú V W X Y Ý Z Æ Ø Stavraðið Innsent tilfar Av tí at vit fáa rættuliga nógv innsent tilfar sendandi – meira enn vit fáa í blaðið – he­ vur blaðleiðslan verið noydd at gjørt nakrar avmarkingar. Enn sum áður skal fult navn skal vera undir øllum innsendum greinum – annars verða tær ikki prentaðar. Harnæst tilskila vit okkum rætt til at ikki at taka við tilfar, sum eisini er sent øðrum bløðum ella hevur verið prentað aðrastaðni. Drúgvar greinar – greinar sum eru longri enn áleið 5.500 tekn, verða raðfestar lægri, og koma bert í blaðið, um pláss er fyri teimum. Tað er ein fyrimunur um vit fáa tilfarið umvegis teldupost ella á diskli.