mikudagur 14. november 2001síða 6

10 Nr. 220 - 14. november 2001 Nr. 220 - 14. november 2001 11 Heðin Mortensen ÍSF-forseti Vanligt er, tá fólk vera óvæntað álopin, at taka til orðini: eisini tú, sonur mín Brutus. Í seinastuni hevur ment- unarblaðið Fregnir skrivað eina greinarøð ímóti før- oyskari olympiskari viður- kenning. Søgan um føroyska olympiska viðurkenning er í stuttum henda. Miðskeiðis í 80’unum tekur ÍSF stig til at arbeiða fram ímóti før- yskari luttøku á olympisku leikunum. Tað er olympiska rørslan, ið skipar fyri olympisku leikunum. Olympiska rørsl- an er ein óheftur felags- skapur, óheftur av politisk- um stjórnum og øllum øðrum almennum, privat- um og átrúnaðarligum áhugamálum. Ovasti myndugleiki hjá olympisku rørsluni er IOC, International Olympic Council, tað olympiska ráðið. Limirnir í IOC eru einstaklingar, sum IOC sjálvt velur. Limirnir um- boða ikki heimlond síni í ráðnum. Olympiska ráðið viður- kennir síðani altjóða ser- sambond, herímillum t.d. FIFA, atljóða fótbóltsam- bandið. Ráðið viðurkennir fleirítróttarsambond, t.d. altjóða ítróttarsambandið fyri brekað International Paralympic Organisation. Loksins viðurkennir IOC eitt ítróttarsamband úr hvørji landi, sum lýkur treytirnar fyri viðurkenn- ing. Fremstu treytirnar fyri viðurkenning eru, at ítróttarsambandið umboðar sersambond og fleirítróttar- sambond, ið hava vunnið sær viðurkenning frá al- tjóða sersambondunum. Men, sjálvsagt er ein spurningur, hvat er eitt land í olympiskum høpi? Av teimum um 200 v i ð u r k e n d u ítróttarsambondunum eru 12 úr londum, hvørs ríkis- rættarliga støða minnir um støðuna hjá Føroyum. Har- afturat hevur ÍSF fullan stuðul frá danska ítróttar- sambandinum, so ongin ivi er um, hvør umboðar Før- oyar í olympiskum høpi. Men fremsta treytin er viðurkenningin, sum før- oysku sersambondini hava fingið. Tað er tann viður- kenningin, sum ger, at FSF kann senda lið at umboða Føroyar í fótbóltskapp- ingum, at ÍSB svimjarar fáa heiðursmerki handaði, meðan merkið veitrar og tjóðsangurin ljóðmar. Politiska eindin Føroyar og føroysku stjórnarstovn- arnir, løgting og landsstýri, fáa ikki olympiska viður- kenning, men ítróttarsam- bandið, sum í umveldi er samanfallandi við landið Føroyar. Tá Heri Simonsen á Fregnum sigur, at vit ístaðin áttu at spælt "Hon er omma mín" er tað púra burturvið. Somuleiðis er tað fullkomiliga misskilt at rokna frástøðuna millum USA og Guam sum avger- andi ella at leggja inn treyt um viðurkenning frá teim- um europeisku londunum. Føroyingar halda fast um tjóðsangin og merkið, og teir sleppa av kappast í olympisku leikunum vegna Føroyar, um ÍSF fær viðurkenning frá olympiska ráðnum. Tað nyttar ikki at halda fram við hesum kjaki, sum tí endar her. Í mun til Fregnir ger ÍSF heimaar- beiðið til lýtar og fær tí væntandi olympiska viður- kenning. Eftir situr lesarin hjá Fregnum og spyr seg sjálvan, um alt tilfarið í blaðnum er líka ófyrireikað og tendensiøst. VIÐMERKINGAR Eisini tit, Fregnir? Eftirlønirnar hjá landsstýrismonnum verða ikki broyttar... Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Tíðindaleiðari: Jústinus Eidesgaard justinus@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Finnbjørg Nattestad finnbjorg@sosialurin.fo Anja Weihe anja@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Edvard Joensen edvard@sosialurin.fo Turið Kjølbro turid@sosialurin.fo Stefan í Skorini stefan@sosialurin.fo Heri á Rógvi heri@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Uppseting/prent: Uppseting: Hestprent Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Argjavegur 26, Tel. 311820, Fax 314720 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Hóast fólkatingsval og løgtingsval eru tvey ymisk val, bendir nógv á, at fólkatingsvalið í stóran mun er ein upphiting til eitt løgtingsval. Hetta hevur ikki altíð verið so, og kanska serstakliga er hetta gald- andi fyri valini hesaferð. Eitt nú tí spurningarnir, sum verða tiknir fram til hetta fólkatingsvalið eru og verða teir somu, sum man fer at viðgera til komandi løgtingsval. Her ikki minst spurningar, sum snúgva seg um sjálvstýristilgongdina og vælferðina. Hvat vit so enn halda um týdningin av hesum fólkatingsvalinum, so verður tað áhugavert at síggja úrslitið, tí tað fer at geva eina ábending um, hvussu eitt møguligt løgtingsval fer at laga seg. Tað er rætt sum samfelagsfrøðingurin sigur við blaðið í gjár, at val til fólkatingið hevur verið meira ein spurningur um persónar, tó at tað hesaferð er broytt í og við at tjóðskaparspurningurin er vorðin so sentralur. Men nettup tí hesin spurningurin er vorðin so týðandi fyri allar flokkar longu til fólkatingsvalið kunnu vit eisini rokna við, at ein útmelding frá veljarunum um nettup tjóðskapar- ella sjálvstýrisspurningin fer at geva eina týðuliga mynd av, hvussu eitt komandi løgting fer at síggja út. Vit mugu so heldur ikki gloyma, at umframt sjálvstýrisspurningin fara bæði valini uttan iva at snúgva seg um vælferðina. Tað hava í hvussu er báðir stóru andstøðuflokkarnir meldað út við. Meðan Javnaðarflokkurin tosar um fólkið hevur Sambandsflokkurin lagt út við at tosa um tey eldru. Hesir báðir andstøðuflokkarnir vilja við hesum vísa á, at verandi samgonga hevur fokuserað so nógv uppá fullveldistilgongdina, at onnur gerandismál eru burturgloymd ella eru raðfest ov aftarliga. NÚ nevndi løgmaður í sjónvarpinum, hvussu nógvan pening hetta landsstýrið hevur játtað til eitt nú almannamál. Neyvan sigur løgmaður ósætt um hetta, men hetta er so bara ikki allur sannleikin. Tí veruleikin er tann, at ongantíð hevur samfelagið verið so ríkt sum nú, ongantíð hevur fíggjarlógin verið so væl fyri sum nú og ongantíð eru so nógvir pengar lagdir til síðis sum nú. Alt gott um tað. Men samtíðis er tað ein sannroynd, at vit hava eitt heilsuverk, sum koyrir uppá pumpurnar, t.d. er ikki meira til raksturin av sjúkrahúsinum í dag enn tað var fyri nógvum árum síðani, so pengarnir eru farnir til lønarhækkingar aleina. Starvsfólkini eru fram- vegis ovbyrjað eftir at náttúrligi vøksturin í rakstr- inum varð steðgaður frá politiskari síðu og kunnu stovnarnir ikki veita ta optimalu tænasturnar, sum áttu at verið ein sjálvfylgja í einum vælferðar- samfelag sum okkara. Skúlaverkið er niðurslitið og soleiðis kundi verið hildið fram. So spurningarnir til fólkatingsvalið og løgtingsvalini verða hesir somu: sjálvstýristilgongdin og vælferðin. DAGSINS MEINING Sosialurin Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blaðleiðsl- an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Fólkatingsval – løgtingsval Eivind Jacobsen Olav Enomoto Michael Jensen Finnur Jensen Eingin hevur enn gjørt nakað við eftirlønirnar, sum skuldu virka við aftur- virkandi kraft. Landsstýris- menn játtaðu sær sjálvum hægri eftirløn uttan hóva- sták fyrr í ár. 1. januar verður lógin sett í gildið. Í Mai samtykti løgtingið pensjónir til Landsstýris- menn. Sambandsposturin gjørdi beinan veg vart við, at lógin var púra burturvið. 14 juli gjørdu vit vart við hetta í fjølmiðunum. Hetta fekk alt landið upp úr stólunum. Næstu vikuna kundi tú hvørki gloppa eitt blað ella tendra loftmiðil, uttan at málið var á skránni. Meðan onkur arbeiðara- vinur royndi at verja lógina, royndu tveir samgongu- flokkar seg við tíðinda- skrivi og reklamuherferð, fyri at bjarga tí, sum bjarg- ast kundi. Hægsti maður royndi at slætta sjógv sum altíð, hóast klárt sást, at hann ongan hug hevði at broyta lógina. Nú 3 mánar eru farnir er einki hent. Hendan skila- leysa lóg er framvegis gald- andi og hendur einki kemur hon í gildi á nýggjárinum. Tit lovaðu at málið skuldi avgreiðast skjótt og væl. Hvar er trúvirðið. Hetta eru teir menn, sum fyri borgum ráða. Hesir bjóða seg í dag fram fyri veljaranum. Onkur sigur, at uppskot er klárt. Løgmaður sigur, at einki uppskot verður lagt fram, fyrr enn semja er í samgonguni. Tað nyttar lítið at hava uppskot klár, sum ikki fáa undir- tøku. Tí ivast vit í um teir meintu nakað av tí teir søgdu í juli Vælsignaðir menn. Tað er val í hondum. Tá plaga sjálvt teir dovnastu politik- ararnir at fáa okkurt av skafti. Hvat bíða til eftir? Er tað so livandi galið, at tit ikki vilja broyta lógina? Er tað so galið, at tit ikki hava ráð at frásiga tykkum tað, sum tit enn ikki hava fingið? P.S. Hetta er ikki meint at verða partapolitiskt, men partar av samgonguni ella øll samgongan váttaðu í juli at lógin bleiv broytt skjótast gjørligt. Um lógin skal broytast áðrenn 1. januar, má hon leggjast fram beinan veg. Tað tekur langa tíð at fáa eina lóg samtykta. Starvsfólkið á Dagstovninum í Hoyvík Tórshavnar Kommuna hevur fyri kortum broytt upptøkureglurnar um ans- ingarpláss. Í staðin fyri at hyggja eftir kyni og aldri á barninum, verður nú fyrst og fremst hugt eftir, hvat nummar barnið er á bíði- listanum, og so kemur alt annað í aðru røð. Foreldrini eru sjálvandi fegin um, at barn teirra fær eitt stovns- pláss, tá tað stendur nr. 1 á listanum, og at ikki eitt barn, sum kanska stendur nr. 5 á listanum sleppur fram um, men vit sum starvsfólk á einum stovni síggja nakrar aðrar trupulleikar, sum ikki vísa seg fyrr enn barnið hevur fingið eitt pláss. Tað kann t.d. vera, at barnið hevur fingið eitt pláss á einum øðrum stovni enn systkin síni, at ongir javnaldrar eru, ella at barnið noyðist at ganga í vøggustovu inntil tað er 4 ella 5 ár. Um vit skulu sleppa undan hesum, halda vit at tað er neyðugt at hyggja at tørvinum hjá tí einstøku familjuni í sam- starvi við stovnunum, og tá kann tað gerast neyðugt at taka okkurt barn fram um tí, sum stendur nr. 1 á list- anum. Nú vil onkur kanska siga, at tað er órættvíst, at nøkur børn skulu sleppa fram um onnur, bara tí at teirra barn ikki hevur rætta kyni ella aldur, men tað sum vit síggja er, at tá ið nú børnini hava fingið eitt pláss, byrja foreldrini at seta spurningar og krøv til stovnin og starvsfólkini (tað skulu tey eisini). Tað, sum hendir er, at hugburðurin hjá for- eldrunum broytist, tá tey hava fingið eitt pláss. Nú fara tey at hugsa um kvali- tetin á stovninum - hevur barnið tað gott, fær tað nóg nógvar avbjóðingar, eru nakrir javnaldrar o.s.fr. Í Dagstovninum í Hoyvík eru 3 vøggustovur og 3 barnagarðar við íalt 72 børnum. Longu nú síggja vit, at børnini í vøggustov- unum um fá ár verða bæði 4 og 5 ár, áðrenn tey sleppa yvirum í barnagarð. Sum eitt konkret dømi kann sigast, at í einari vøggu- stovu, har tað ganga 10 børn í aldrinum 0-3 ár, verða í 2004 tvey 5 ára gomul børn og fýra 4 ára gomul børn. Hesi 6 børnini áttu at verið farin í barna- garð í ávíkavist 2002 og 2003, men sleppa ikki, av tí at onki pláss er í barna- garðinum fyrr enn ár 2004. Tað ber við sær, at vøggu- stovurnar í ár 2004 fáa alt ov nógv nýggj børn ísenn, sum skulu integrerast, og tað er sera ónøktandi, bæði fyri børn, foreldur og starvsfólk. Børnini í barna- gørðunum verða tískil eisini eldri og eldri, og kann tað eisini enda við, at bert 5-6 ára gomul børn ganga í barnagarðinum. Familjupolitikkur Vanligt hevur verið, at systkin sleppa á sama stovn, men um bert verður gingið eftir nummarinum á listanum, verður ikki tikið hædd fyri hesum. Hetta halda vit er stórt spell, av tí at systkini kunnu njóta nógv gott av hvørjum øðrum, umframt at hetta er ein tryggleiki hjá børnun- um, tí tey síggja ikki for- eldrini aftur fyrr enn 7, 8 ella 9 tímar seinni. Familjan í okkara sam- felagi í dag er so spjadd frammanundan, og hetta ger tað bara verri, so vit seta tí spurning við, hvønn familjupolitik, býráðið rek- ur - ella hava teir yvirhøvur nakran familjupolitik? Hvussu vil býráðið, at børn okkara, sum jú er okkara framtíð, skulu mennast til at gerast ábyrgdarfullir borgarar her í høvuðsstað- num? 5 ára gomul í vøggustovu Ein onnur avleiðing er sum sagt, at børnini, sum ganga í vøggustovu, ikki sleppa í barnagarð, tá tey verða 3 ár, men koma at bíða eitt ella tvey ár. Tí seta vit nakrar spurningar til býráðið. Hvat hendir við hesum børnun- um? Skulu tey ganga í vøggustovu til tey eru 5 ár? Og hvør skal gjalda fyri tann eyka kostnaðin, sum tað kostar fyri eitt vøggu- stovupláss? Ella ynskir bý- ráðið at niðurleggja vøggu- stovurnar? Í dag er prísurin fyri eitt vøggustovupláss uml. 2.100 kr. og eitt barna- garðspláss uml. 1.400 kr., so um eini foreldur hava eitt 4 ára gamalt "vøggu- stovubarn", sum ikki slepp- ur í barnagarð, fáa tey eina meirútreiðslu uppá 700 kr. um mánaðin, tvs. 7.700 kr um árið fyri eitt barn! Foreldrini royna kanska at finna aðrar loysnir, men spurningurin er bara, hvussu nógv skift skal man bjóða einum menniskja, tá man veit, at børn allarmest hava brúk fyri tryggleika í teirra uppvøkstri? Ein triðja avleiðingin er tann, at kynsbýtið kann blíva óregluligt, og tað er sera óheppið fyri trivnaðin á einari stovu, sum kann risikera, at tað út av 14 børnum kanska verða 10 dreingir og 4 gentur ella øvugt. Í øllum førum kann tað gera tað, at tað domi- nerandi kynið fer at kúga hitt, soleiðis at tað ikki fær sín tørv nøktaðan, tí gentur og dreingir hava ikki sama tørv og mennast heldur ikki á sama hátt. Børnini sum agn hjá politikarunum Pedagogar sum heild eru sera lítillátnir og siga alt ov sjáldan sína meining al- ment (eisini undirritaðu), men vit halda, at tað, sum býráðið hevur valt at gera, ikki er nøktandi, og vilja vit tí siga okkara hugsan. Tað versta er kanska, at býráðs- politikarnir hava spurt okkum um ráð, men hvat teir hava brúkt tað til, vita vit ikki! Eru spurningarnir bert eitt eiti? Fyri okkum sær tað út sum um, at nakrir politik- arar bert hugsa um at fáa atkvøður frá okkum for- eldrum (vit eru jú eisini foreldur!), og so kunnu avleiðingarnar bara koma seinni. Vit vilja tí fegin hava at vita, hvørjar stutttíðar- og langtíðarætlanir býráðið hevur viðvíkjandi umsit- ingini av ansingarplássun- um. Eisini vilja vit hava grundgeving fyri hví. Harumframt vilja vit eisini vita, hvussu býráðið raðfestir kvalitet á stovn- unum, ella um tað bert er umráðandi, at foreldrini (stuttsikta) gerast nøgd, við tað at tey fáa eitt stovns- pláss? Neyðugt at gera undantøk Fyri at venda aftur til bíði- listan, eru vit klár yvir, at hetta er ein trupul uppgáva at umsita, men samstundis halda vit, at tað er neyðugt at gera undantøk, soleiðis at stovnarnir alla tíðina hava børn býtt sundur í ymiskum aldursbólkum, og at familjan er samlað. Tað kann sjálvandi vera sera trupult at skilja, at onkur annar fær eitt stovnspláss, sjálvt um tú stendur nr. 1 á listanum, men tað er neyð- ugt, um tú skalt taka hædd fyri tíni medmenniskju, og hetta er nakað, vit læra líka frá barnsbeini av. Verðin er sera komplisera - nær er hon rættvís fyri okkum øll? Ein spurningur ein kann seta sær sjálvum er tí: "Fái eg bestu loysnina, tá eg standi nr. 1, ella kann tað løna seg at bíða?" Tí er ein sera góður eginleiki at gleðast vegna onnur, sjálvt um tú ynskir tær tað sama! Vit halda tó, at tað er positivt, at fleiri nýggir stovnar eru í gerð, sjálvt um byggiavtalan kann vera diskutabul, men tað koma vit ikki nærri inn á her. Vit vóna sjálvandi, at hetta fer at gera tað, at bíðilistin minkar, men tað fer óivað at taka nógv ár, tí enn er tilflytingin stór til høv- uðsstaðarøkið. Tað kann tó eisini vera ein vansi við at byggja ov nógvar stovnar, um nú barnatali lækkar einaferð í framtíðini. Tí vilja vit ráða til at byggja stovnar, sum eisini kunnu brúkast til onnur endamál - t.d. ungdómsíbúðir, vardar íbúðir, eldrasambýli o.s.fr. Við hesum vísa tit á býráðnum ábyrgd, við tað, at tit hava eina langtíðar- ætlan, og vit vóna eisini, at tit taka ábyrgd við at endurskoða upptøkuregl- urnar, soleiðis at tær gerast nøktandi fyri allar partar við framtíðini í huga. VIÐMERKINGAR Børnini og bíðilistin Karin Kjølbro stillari tjóðveldisfloksins Valstríðið til fólkatingsval- ið verður stutt. Tað er ikki bert ein fyrimunur fyri tey, ið stríðast fyri sessunum, men eisini okkum veljarar. Tjóðveldisflokkurin kunn- gjørdi sum hin fyrsti lista og valskrá. Úrslitið gjørd- ist, at hinir flokkarnir løgdu eina valskrá, ið í nógvar mátar er eitt aftursvar til tjóðveldisflokkin. Til seinasta løgtingsval gjørdist flokkurin hin størsti í landinum, og í hesum valskeiði fekk flokkurin nýggjan for- mann. Hóast miklan ágang frá øllum síðum er tað eyðnast tjóðveldisflokkin- um alsamt at vera hin størsti flokkurin til allar veljarakanningar síðani. Høgni Hoydal hevur megnað at byggja brúgv millum tey, ið stovnaðu flokkin fyri stívliga hálvt- hundrað árum síðani og annað og triðja ættarlið. Øll, ið vilja framat í poli- tikki munnu hugsa um, hvussu tað letur seg gera at fremja slík avrik Svarið er: Altíð væl fyrireikaður, skilagóður, siðiligur og høviskur - hann letur seg ikki øsa, dugur at stýra sær. Nú er so fyrsta veljara- kanning kunngjørd eftir at valið er útskrivað. Okkurt bendir á, at fjáltur er á onkrum flokki. Slíkt kann lætt føra við sær hart val- stríð, har onkur ella fleiri av valevnum floksins fara at kenna seg provokeraðan. Væl verið tykkum valevn- um floksins; missið ikki tamarhaldið á tykkum, mong hava verið noydd at ásanna, at forrent er ikki at kunna tiga við afturvirk- andi kraft. Umráðandi er við virði- ligum hampafólki á fólka- tingi, men tað er eisini alneyðugt at øll umboð floksins duga at liva og virka í løgtinginum og allastaðni í Føroyum. Í mong ár hava nógv kent andstygd og vaml fyri tí, ið oyra má hoyra úr Føroya Løgtingi. Tí eru mong, ið ikki vita, hvat tey skulu eins og bólkur teirra, ið ætla at sita heima - helst av somu grund - er alt ov stórur. Kæru tit 18, ið eru á lista tjóðveldisfloksins til fólka- tingsvalið. Tit hava eina góða søk. Setið ljóskastar- an á hana og bert hana. Fylgja tit atburðarlagi for- mansins kunnu tit með- virka í, at flokkurin ikki bert er størsti flokkur, men gerst ein fólkafylking. Eg vóni, at tit, ið stilla upp fyri fyrstu ferð kenna tykkum væl í Tjóðveldis- flokkinum. Latið børn tykkara og okkum, ið undan hava gingið, og sum nú ganga aftaná tykkum kunna rætta ryggin og verða errin av tykkum og latið okkum liva tann dag, tá tjóðveldið Føroyar fær pláss millum heimsins tjóðir. Gott val! Lættari at stýra einum landi - enn at stýra sær sjálvum Savnsmynd C M Y K 11 10