hósdagur 15. november 2001síða 6

10 Nr. 221 - 15. november 2001 Nr. 221 - 15. november 2001 11 Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Tíðindaleiðari: Jústinus Eidesgaard justinus@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Finnbjørg Nattestad finnbjorg@sosialurin.fo Anja Weihe anja@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Edvard Joensen edvard@sosialurin.fo Turið Kjølbro turid@sosialurin.fo Stefan í Skorini stefan@sosialurin.fo Heri á Rógvi heri@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Uppseting/prent: Uppseting: Hestprent Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Argjavegur 26, Tel. 311820, Fax 314720 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Mitt í øllum valmeldrinum melur borurin hjá Sover- eign Explorer við fullari ferð longur og longur niður í føroysku undirgrundina. Føroyingar standa spentir og spyrjandi, nú tvey týðandi úrslit skjótt verða avdúkað, tvey úrslit, sum kunnu fáa avgerandi týdning fyri framtíðina hjá okkum øllum. Hóast hesi kanska einki beinleiðis hava við hvørt annað at gera, so hava tey tað kortini óbeinleiðis. Tí eitt oljufund við Føroyar kann fáa stóra ávirkan á fram- tíðina hjá hesi tjóð. Og verður olja funnin nú, so er givið, at hon fer at verða ein týðandi partur av orðaskiftinum undan komandi løgtingsvali. Men neyvan fæst nakað at vita um úrslitið av leitingini fyrr enn í næstu viku og tvs. eftir fólkatingsvalið. Tí vil fólkatingsvalið neyvan fara at snúgva seg um oljuna. Mong spyrja, hvussu gongst við boringini. Tey eins og fjølmiðlarnir hava mestsum bara gitingar og óváttaðar keldur at ganga eftir. Tó so - nógvar av hesum keldum megu roknast sum rættiliga neyvar. “Okkurt áhuga- vert” er í undirgrundini, har Amerada Hess borar, er tað, sum blaðið hevur kunnað fingið burtur úr. Tosað verður um gass, møguliga olju eisini, men spurning- urin er, um talan kann blíva um lønandi fund. Haraftrat hevur boringin nú fingið eina aðra dimensión. Mett verður at Hess hevur valt at forlongja boringina fyri at fáa nýggja vitan, ið skal koma teimum til góðar, tá farið verður at bora eftir tí sama strukturinum hinumegin markið næsta ár. Vit hava tí her eina sera áhugaverda støðu, har tað kanska longu eru ítøkilig prógv um, at Partnership samtakið, ið 2000 føroyskir partaeigarar eru við í, kann hava fatur í einum “felti”, sum liggur báðumegin markið. Hetta er ein spennandi tíð fyri øll oljufeløgini, sum eru við í leitingini í hesum partinum av heiminum og ikki minst fyri tey samfeløgini, sum fáa og kunnu fáa ógóðan av møguligum fundum. Eitt fund á føroyskum øki og eitt ella fleiri aftrat á breskari síðu fara at merkja eina heilt nýggja avbjóðing fyri okkum og grannar okkara. Tey kunnu vera byrjanin til eina menning, sum uppá longri sikt kann koma at hava við sær stórar broytingar við sær her hjá okkum. Um tvær vikur verður stór ráðstevna í Norðurlanda- húsinum um tær fyrstu boringarnar við Føroyar og um møguligar avleiðingar av eini oljuvinnu. Uttan mun til um olja verður funnin nú ella ikki, so hevur ein slík ráðstevna stóran týdning, tí hon loysir upp fyri ivamálum, hon fær fólk at seta teir røttu spurningarnar og hon fær fólk í hesi nýggju vinnu at koma á tal hvør við annan. Eitt fund áðrenn ráðstevnuna vil sjálvandi seta gongd á orðaskiftið um spurningar so sum, um oljan skal í land í Føroyum, hvussu vit kunnu geva fólki tak yvir høvdið osfr. Tað fer so eisini at seta sín dám á eitt komandi løgtingsval. Í øllum hesum er umráðandi at halda høvdið kalt og hvørki undirmeta ella yvirmeta støðuna, hvør hon enn verður. DAGSINS MEINING Sosialurin Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blaðleiðsl- an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Vegamót á Atlantsmóti VIÐMERKINGAR Heri Simonsen proletarur við nøkrum hjáputrum! Tað er ótrúligt at ein neyð- ars postmaður og free-lance blaðmaður kann øsa ÍSF- forsetan so nógv. Men tá ein situr í 18 nevndum og álitissessum, og er nógv uttanlands, er uttan iva torført at skilja vanligar føroyskar prole- tarar, sovorðnar sum neyð- ars meg. Helst man tað vera skemtið í B36-veitsl- uni, og baksíðugreinin um vespurnar, sum fær Heðin at "stinga" meg. Hevði tó ynskt at blivið "stungin" við meira broddi! Eingin á "Fregnum" er "ímóti føroyskari olymp- iskari viðurkenning!". Vit eru bæði persónliga, ítrótt- arliga og politiskt fyri før- oyskari olympiskari viður- kenning, meðan onnur eru bara persónliga og ítróttar- liga fyri olympiskari viður- kenning. At hesi fólk ikki hava eina politiska stevnu, ið vinnur Føroyum altjóða viðurkenning í mongum alheims felagsskapum, tað verður teirra trupuleiki eina og aleina. Vit endaðu ann- ars næstseinast við orðun- um: "Vit ynska privat- manninum og ÍSF-forset- anum, Heðini Mortensen hjartaliga góða eydnu við at vinna Føroyum olymp- iska viðurkenning!" Men tá ein fjøltáttaður nevndarlim- ur er so út"lúgv"aður sum Heðin, gevst ikki altíð tíð at lesa alt. Nevndi onkur klon- ingð At Heðin tekur vend- ingina um "Hon er omma mín!" í fullum álvara, ger tað bara enn meira stuttligt fyri okkara viðkomandi. Tó fegnast vit mest um orðini hjá Heðini: "Tað hevði sjálvandi verið lætt- ari at vunnið ÍSF olympiska viðurkenning, um Føroyar høvdu fullveldi!" Tað eru also løtur har Heðin hevði ynskt.... Annars gav eg Heðini rætt ríkisrættarliga um Amer. Samoa, Guam og Karibisku oyggjarnar, jú tær hava ein paralell við núverandi ríkisrættarligu støðu Føroya. Men hesar oyggjar hava fingið viður- kenning frá teimum ocean- isku og pan-amerikansku I.O.C.-limunum. Men Taiwan, Cook Islands, Hong Kong og Palestina er also framvegis ikki sam- bærilig. ÍSF hevur fingið játtað stuðul frá 8 evro- peiskum I.O.C.-limum (Norður- og baltalond!), men enn eru 38 eftir. Vit ynska Heðini hjartaliga góða eydnu at yvirtala hesar 38 I.O.C.-limirnar. Men um Spania, Frakland og Stórabretland nokta ÍSF olympiskari viðurkenning, so er orsøkin ríkisrættarlig, um vit vilja tað ella ikki! Skuldi annars undirhalda í eini jólaveitslu har Heðin verður hjástaddur. Frægast man vera at avlýsa, tí Heðin skilur hvørki mín humor, tíans- heldur tað eg skrivi! Ringt er at hava yvirblikk við 18 nevndum! Jákup Lindenskov Í longdini loysir tað seg illa at fara so lætt um sann- leikan, Óli Breckmann! Í framløgusendingini í Útvarpinum sunnukvøldið førdi Óli Breckmann fram millum mál, hann hevði framt sum fólkatings- maður, krígspensjón til føroyskar fiskimenn. Skal rætt vera rætt, krevur hetta eina við- merking, tí Óli Breckmann er ikki sannur í hesum máli. Óli Breckmann slepti hesum máli púrasta, tá hann hevði fingið bræv frá Esther Winter Andersen, táverandi sosialministara (V). Tað var aftan á, at vit høvdu havt ein fund við socialministaran, 10. apríl 1991. Tað frættist einki aftur frá hesum fundi. Men so sigur hon frá í brævi til Óla Breckmann. dagfest 23. juli 1991 m. a.: "De færøske fiskere kan ikke generelt henføres und- er loven. Det ville være i strid med loven. Hvis det skal ændres, er det nød- vendigt med lovændring. Jeg synes ikke, at der er fremkommet noget nyt, der giver grundlag for en sådan ændring, og jeg ville også finde det meget uheldigt med en lovændring, der på dette sene tidspunkt hen- førte en ny persongruppe under loven. Det håber jeg, du har forståelse for." Eg frætti einki um boðini, Óli hevði fingið, men tá eg so fekk frænir av, at einki meira fór at vera gjørt við málið, hvørki av stjórnini ella Óla Breck- mann. setti eg meg bein- leiðis í samband við sam- starvsmenn mínar í Javnaðarflokkinum á Fólkatingi. Eg fekk undirtøku frá flokssnevndini um krígs- pensjón fyri føroyskar fiskimenn, Tað varð sett á listan hjá Socialdemokrat- unum fyri at ganga inn fyri fíggjarlóg Fólkatingsins 1992. Í skjalinum um "Aftale om finansloven for 1992 mellem Socialdemokratiet, Det konservative Folke- parti, Venstre, Centrum Demokraterne, Det Radi- kale Vestre og Kristeligt Folkeparti, er der indgået aftale om finansloven for 1992 - 9. punkt í avtaluni: Socialministeriet - stendur m.a.: "Tilskudsordningen ved- rørende erstatning til be- sættelsestidens ofre ud- strækkes til også at gælde for færøske søfolk." - og eftir hetta varð ríkisstjórnin noydd at seta fram lógar- uppskot í tinginum. Tað er ikki tí, at Óli Breckmann. er tornæmur, at hann ferð eftir ferð kem- ur við ósonnu framførsluni um Krígspensjónina. Eingin krígspensjón varð fyri føroyskar fiskimenn, varð málið ikki hálað ígjøg- num av Javnaðarflokkinum á Fólkatingi. Tá føroyski javnaðarmaðurin á Fólka- tingi tók málið uppaftur, aftan á at borgarliga stjórn- in hevði lagt málið til viks. Málið varð síðan samtykt av samdum Fólkatingi, flokkarnir høvdu gjørt semju um málið.. Eg skilji ikki framferð Óla Breckmans - at fara so lætt um sannleikan. Við hesi framferð verður tú bart út sagt brendur upp inn- anifrá. Javnaðarflokkurin hálaði krígspensjónina ígjøgnum Frits Johannesen Tá ið tíðindi berast frá víg- vøllunum, kann verða spurt: Hvussu stórur partur av hesum eru sonn tíðindi, og hvussu stórur partur er lygn? Vit kunnu leita aftur til innrásina t. d. á Grenada 1983, hvar bert 110.000 fólk búgva. Ronald Reagan skuldi finna sær eina ímynd av sær sjálvum og Amerika. Tann amerikanska sálin bar vond sár eftir Vietnam- kríggið, og nú skuldi risa- veldið hava ta amerikansku sálina í aftur kroppin, og tey skuldu vera eitt. Ein sál - eitt likam Nú skuldi tann skurssjónin, sum heimurin hevði av risaveldinum, broytast Reagan visti hvat hann gjørdi. Hann legði doyðin á: Vís miðlafólki durafjórð- ingin, meðan innrásin er so leingi sum til ber! Hetta eydnaðist. Eingi óheft tíðindi og ongar myndir eru frá krígnum tríggjar teir fyrstu dagarnar. Bert tað, sum herurin vildi hava í ljósmála var loyvt. Hetta sást og hoyrdist. Vit hoyra dag og dagliga, hvussu tann breski og amerikanski herurin bumb- ar í Afghanistan. Eisini hoyra vit um bumbur, sum fara av haga og raka óskild- ug fólk, hús, almennar bygningar sjúkrahús við meira o. s. fr. Frá Grenada kundi stað- festast aftan á kríggið, at eitt sjúkrahús við sálarlig- um veikum fólki varð bumbað í sor og 30 fólk doyðu. Ikki ein mynd finst frá hesum tilburi. Ongar myndir vórðu avmyndaðar, tá ið amerikanskir soldatar mistu lívið og vóru særdir í "friendly fire"- í einum " mammukríggj ", sum onkur málbar seg. Eg meini so við, at átti tú ein í familjuni her, sum var við í hesi herferð, so vildi tú havt at vita, at tíðindini, sum komu tær fyri oyrað, vóru sonn. Men mangan kemur hetta ikki fram fyrr en leikur er liðugur. Frá søguni kenna vit hetta eiisni t. d. frá Krimkrígnum, har bretar ansaðu væl eftir, at tíð- indini um ræðuleikaranar ikki bórust víða um. Josef Metcalf, varaadmi- ralur segði eftir hesa her- ferð: Søgan fer at siga okkum, at Grenada var eitt pinkukríggj, men tá ið tað kemur til tíðindaflutningin - var hetta eitt kríggj, sum kundi bera heitið: Eitt mammukríggj. Eitt kríggj, sum vit kunnu siga fór lætt um sannleikan. Tá ið so miðlafólk komu til oynna, var hetta sum at fara á eina útferð. Ikki vóru tey søkin og gingu at tinnuni, settu ikki hakan í svørðin - loystu og fingu tað í ljósmála, sum fjalt var fyri manna eygum av teimum ræðuleikum, sum her vóru teir dagar, ið kríggið vardi. Metcalf, varaadmerialur rósti tíðindafólkunum fyri teirra ágrýtni og sjálvstøð- uga arbeiðið. Hetta var skammrós. Teimum dámdu at vera her, hugnaðu sær og lítið og einki kom burtur úr teirra yrki, sum fjølmiðla- fólk. Ronald Reagan hevði vunnið á fjølmilatíðind- unum. Mammukríggið var eitt heraklapp til hansara. Amerikasnka fólkið kundi aftur sóla sær í tí amerikanska dreyminum. Hann hevði bundið niður sannan tíðindaflutning frá hermótinum, og hava vit sæð t. d. frá Flógvakríg- num, at fólkið heldur vildu síggja tíðindi frá CNN enn frá samvitskufullum tíðindafólki, sum vóru ágangandi, og royndu at koma so tætt at tí, sum fyrifert sum gjørligt. Reag- an tók av av fjøllmiðlabul- inum, og var hetta til hans- ara besta. Mong fólk hildu tíðindafólk vera keðilig og áttu ikki at sluppu so tætt at tí amerikonsku krígs- maskinuni. Tað skaðar jú krígsførsluna. Frá innrásini á Grenada høvdu óheft tíðindafólk tikið seg upp á oynna. Tey vóru tikin, bundin niður og førd aftur til Amerika í hondjørnum. Hetta sá ódámligt út. Hevði tann amerikanski herurin nakað at krógva? Var nú hansara mammuti verumáti bert kávalótir? Frá hesum degi hevur tann amerikanski herurin flutt tíðindafólkið til her- móti í hópum. Generalar- nir trongdu ta fríu "press- una" upp í ein krók, og fingu tíðindafólk at bera tey tíðindi, sum teir vildu hava. Pentagon fekk tíð- indafólk at skriva og tala soleiðis, at tað var Penta- gon eftir munninum. Blaðið, Washington Post , sum í fyrstuni stillaði nær- gangandi spurningar til krígsførsluna, gav seinri hugsan Reagans størri pláss í blaðnum. Undir innrásini í Panama 1989 kendu tíðindafólk tort og sviða av framferð amerikumanna av mátan- um, ið brúktur varð, fyri at hindra sonnum tíðinda- flutningi. Persónliga haldi eg, hetta vera ein framferð, sum undirmetir teg sum eitt sjálvstøðugt, hugsandi menniskja. Aftur til innrásina í Panama 1989. Geniralurin Manuel Noriega var ein gamal kenningur hjá George Bush tí Eldra. Tá ið george Bush var CIA- "høvdingi" var Noriega honum ein góður viðhalds- maður. Ikki so sjaldan hittust teir á máli, og so til endans sótu teir báðir sum forsetar í hvør sínum ríki. Noreiga fór at føra sín egna politikk, sum ikki hóvaði George Bush. Nevna kunnu vit, at Noreiga var í so linur, tá ið narkoevni vórðu flutt millum Suður - og Norðuramerika um Pana- ma. Hetta gjørdi eisini, at George Bush Eldri setti knyklar í brýr og gjørdi innrás í Panama 1989. Innrásin kom at standa í skugganum av tí, ið frættist frá Romania, tá ið upp- reisturin var móti Ceauses- cu. Aftur brúkti USA tað snildisligu bólkaskipanina, hvar hesin tíðindamanna- hópur fekk ein móðbita av tíðindum av og á frá víg- vøllinum. Hesi tíðindi og myndir fóru um tann víða heim, men var hetta t. d. bert glastrimyndir av kríg- num- "mammumyndir frá einum mammukríggi." Bert tey tíðindi og myndir skuldu flytast, sum her- leiðslan segði gott fyri. Eini 300 tíðindafólk komu til Panama fyri at siga sína søgu um kríggið, men vóru tey hildin aftur í eini tvey døgn í militer- barrakum, og einans fýra telefonir vóru til taks hjá hesum tíðindafólkum, so tey kundu brúka og ringja heim til sjónvarp, bløð og tíðindastovnar. Teimum varð sítt at koma til her- mótið og vendu flestu teirra heimaftur. Tað vóru mong hør orð, ið fullu um hesa framferð- ina hjá Pentagon, men hendan prísin vildi her- leiðslan gjalda fyri hesa søk. Tíðindi vórðu borin hvønn tann einasta dag um Noreiga og teir rúsandi løgirnar av narkotika, hann sendi víðari til Amerika. Hetta var satt, men tá ið Noreiga ikki vildi føra politikkin, sum ameriku- menn vildu, helt Pentagon hann ikki vera nóg góðan, at stýra hesum landi. Her- málsliga hevði Panama- veitin sera stóran týdning, tí skuldi eingin gera tað vatn skitið fyri ameriku- menn, sum teir vildu hava reint . Tey almennu tølini yvir tey, sum lótu lív í krígnum vóru 516, men The Inde- pendent Commision of Inquiry við fyrrverandi løg- málaráð-harranum, Rams- ey Clark á odda segði at talið av teimum, sum lótu lív lá millum 4000 - 5000 fólk og flestu teirra, vóru úr fátækra býarpartinum El Chorillu. Hesi fólk vóru ímóti tí korruptu stjórnini hjá Noeriega og tí ameri- kansku innrásini. Mong, sum royndu at koma undan hesi bumbing úr hesum alt oyðandi bálbrandi, vóru skotin av amerikanskum soldatum, sum høvdu vápn, sum vórðu nýtt fyri fyrstu ferð í bardaga. Tað ljóðar, sum um tað er lygn, men amerikasnkir soldatar brendu lík og gróvu fólk í hópgrøvir, sum ikki vóru navnfunnin og eyðmerkt, tóku ræði á sjúkrahúsum, kirkjugørð- um og burturgoymdu (oyddu) skjalasavnini. Tann skerdi tíðindatæn- astan var ikki før fyri at flyta sonn, nágreinlig tíð- indi frá hesum sorgarleiki, sum fór fram í býnum Panama. Teir stovnar í Panama, sum royndu at siga frá gongdini í kríg- num, vórðu oyðilagdir. Radio National varð bumb- að av einum amerikanskum helikoptara. Avísin La Republica varð álopin og tikin av amerikanskum soldatum. Stjórin á hesi avís varð hildin aftur í einar seks vikur uttan lóg og dóm. Tvær aðrar avísur vórðu stongdar, og 150 blaðfólk fingu durafjórð- ingin. Landið, sum rópar upp um demokrati og stendur sum varðhundur fyri tann fría heimin, setti tíðinda- tænastuna fleiri týggjunda ár aftur í tíðina. Myndir frá køkinum hjá Noreiga fóru um allan knøttin, har ein spann full av blóði og hvítt pulvur stóð skart á sjónvarps- skíggjanum frá køkinum hjá Noreiga. Hetta skuldi vísa, at Noreiga var narko- manur og dyrkaði woodoo. Barnapornugrafi og mynd av Hitler varð eisini funnið í heimi hansara. Blóðið var djórablóð, og pulvurið var mjøl, sum skuldi brúkast í einum panamanskum verði. Barnapornubløðini vóru tann spanska útgávan av Playboy, og myndin av Hitl- er var ein Time-life frásøgn frá seinra heimsbardaga. Woodoo-lutirnir vóru harmleysir indianskir træ- skurðir. Lygnin fer um allar geilar, áðrenn sannleikin hevur fingið klossur upp á beinini. Hesar myndir fóru í næstan hvønn krók í heim- inum, og tá ið sannleikin um myndirnar var stað- festur, var ov seint. Aftur til upproysturin í Romania, sum varð eyg- leiddur av tíðinda-stovnum tíðliga og seint. Tíðindi, sum bórust um hvussu mong, ið lótu lív, var týggju ferðir størri enn í veru- leikanum, meðan talið í Panama var týggju ferðir minni. Hetta varð gjørt við tí eina fyri eyga, at sann- leikin skuldi dyljast og herferð amerikumanna skuldi vera rættvís, so fólk fingu ta fatan, at herurin vísti rættan og sømuligan atburð. Eftir henda leik, siga tíðindafólk, at tey rodna við, tá ið tey síggja og hoyra tíðindi borin frá hes- um hermótum, hvussu tíð- indaflutninginum er fæls- aður og lítið sigandi, og hetta fær aldri nakrar av- leiðingar. Fólk hildu, at tíðindi, sum borin vórðu, vóru sonn og álítandi, men var hetta gigl. Hervaldið umskrivaði tíðindini hjá tíðindafólk- unum og sum sagt, bert tað, sum tænti herinum skuldi latast tíl bløð, radio og sjónvørp. "Tíðindabólking- in" var so væl eydnað, ja, betur enn væntað, so hetta hugtakið var tað rætta fyri herin og Ronald Reagan Ramsy Clark, fyrrver- andi løgmálaráðharrin kall- aði hetta fyri eina: Frið- arliga ráðagerð. So kunnu vit spyrja móti hvørjum? Jú ímóti tí fríu, frælsu tíðinda- tænastuni. Ja, skilji tað, hvør, ið skilja vil!!!!!!!! Kelda: Roy Krøvel - Ryggsekkjournalister og digitale informasjonskrigere VIÐMERKINGAR Hvussu sonn eru tíðindi frá vígvøllunum? C M Y K 11 10