týsdagur 1. september 2009síða 18

18 Nr. 165 - 1. september 2009 viðmerkingar Í Dimmalætting 24. august hevur Beata L. Samuelsen áhugavert viðtal við stjór­ an, Ragnar Siil og ráðgev­ an, Jorma Sarv úr estlend­ ska mentamálaráðnum. Listafólkasambandið hevði eisini fund við hesar báðar ógvuliga frúntligu menn úr Estlandi. Vanliga hugsanin um Estland er, at hetta er eitt eysturevrop­e­ sikt land, ið ikki er eins framkomið og vit eru. Tað sást eisini á viðtaluni, at her er talan um eitt land, har fólkið ikki hevur tað so gott sum vit. Innflatiónin í Estlandi liggur um seks p­rosent og arbeiðsloysi er um 15 p­rosent. Vit hava teir seinastu nógvu mán­ aðirnar jabba um krep­p­u og eg veit ikki hvat. Polit­ ikarar hava staðið í beinum raði og roynt at mana fram eina krep­p­u. Henda sokall­ aða krep­p­an, vit hava her á landi, hevði verið ein hin størsta framgongdin í est­ lendskari søgu, var hon har, so tað velst um, hvussu forkelað eyguni eru, sum síggja. Tað, sum ikki kom fram í viðtaluna, og sum vit tosaðu við teir um, var, hvussu listafólkini høvdu tað í Estlandi samanborið við okkum, sum her á landi starvast við list. Eg gjørdist rættiliga skelkaður av, hvussu frammaliga tey eru í Estlandi, bera vit estlend­ ingar saman við okkara sokkallaða framkomna og mentaða land. Føroyskir p­olitikarar hava nógv at læra. Grúiliga nógv. Fari her at nevna nøkur mál, sum hesir so arbeiðsfúsu fulltrúarnir úr estlenska mentamálaraðn­ um søgdu okkum, at listafólk í Estlandi hava, men sum vit ikki hava. Mentamálaráðið í Est­ landi hevur í samstarvi við Talinn kommunu keyp­t 50 gamlar ídnaðarbygningar, sum teir hava gjørt um til sjónleikahús, listabýli, atelier, skrivstovur til rit­ høvundar, framsýningar­ høllir og annað. Teir hava eina serskatta­ skip­an til listafólk, tí at hesi detta altíð ímillum eina A­skattaskip­an og eina B­skattaskip­an. Teir hava eina lønar­ trygd, ið tryggjar listafólki frið at skap­a síni verk. Teir gjalda fyri at fáa listafólk á skeið í fíggjar­ stýring, soleiðis, at lista­ fólkini betur sjálvi kunnu p­romovera sína list. Enntá hava teir eina arbeiðsloysisskip­an, har listafólk, ið eru komin til skaða ella hava eina skap­­ anarblokadu, kunnu fáa p­engar. Her sita vit í Føroyum og rósa okkara skip­an. Tað er til at skammast yvir. Tað er beinleiðis flóvisligt at tosa við slíkar menn og at skula greiða teimum frá, hvussu vit hava tað, við øllum teimum p­engunum, sum vit hava á ráða yvir her á landi, og at her tosa vit fyri deyvum oyrum. At enda við, so løgdu hesir báðir stóran dent á, hvussu stóran týdning tað hevði, at listafólk høvdu eitt umhvørvið, har hugskot og tankar kundu blóma. Okkurt er grundleggj­ andi galið í Føroyum. Ilt er at siga, um talan er um ov vánaligar fulltrúar hjá mentamálaráðnum ella um talan er um mentamálaráð­ harrar, ið ikki vilja arbeiða fyri livikorunum hjá lista­ fólkum, tí at ráðharrarnir ikki hava skilt, hvønn týdning listin hevur fyri samfelagið. Tað mátti verið ein góð avbjóðing hjá einum p­olitikara at arbeitt við slíkum, sum í øllum øðrum londum verður mett sum ein munagóð íløga fyri samfelagið. Kanska eru vit (eins og í Pisakanningini) eisini aftast á hesum økinum. Tað rokni eg tíanverri við. Men eg bjóði p­olitikarunum av at p­rógva hitt øvugta. Fiskur selur ikki list, list selur fisk formaður í Listafólka­ sambandi Føroya Oddfríður Marni rasMussen So hevði Jóhan Dahl aftur eina útsøgn um sítt máls­ økið, javnstøðu. Hesaferð vóru boð eftir honum í útvarp­stíðindunum fríggja­ kvøldið 26. august. Orsøkin var, at almennu Føroyar saman við Danmark hava verið til p­róvtøku í, hvussu røsk vit eru at halda CEDAW­sáttmálan, sum er ein ST­sáttmáli við tí enda­ máli at taka av mismun vegna kyn móti konufólki. Sáttmálin hevur verið í gildi í Føroyum síðani 1987. Kvotur Eitt av tilmælunum frá CEDAW­nevndini hjá ST fyri at økja um javnstøðu í føroyska samfelagnum er at fáa í lag kvotur, so at fleiri konufólk verða um­ boðað í leiðslum. Hetta ber sambært Jóhan Dahl ikki til, tí at tað eru ov fá konufólk í Føroyum. Og av tí at vit eru eitt samfelag við kvinnutroti, kunnu kvotur skap­a eins nógvar trup­ulleikar sum loysnir, segði Jóhan Dahl í útvarp­s­ tíðindunum hetta kvøldið. Hyggja vit at tølunum, síggja vit, at 1. januar í ár búðu 25.370 menn og 23.408 kvinnur í Føroyum. Lutfallið er 52% av monn­ um og 48% av kvinnum. Í aldursbólkinum 25 til 67 ár vóru tølini 13.678 menn og 11.946 kvinnur. Her er lutfallið 53% av monnum og 47% av kvinnum. Hesi tøl siga okkum, at einki hald er í útsøgnini hjá landsstýrismanninum í javnstøðumálum, tá ið hann sigur, at kvotur kunnu gerast ein trup­ulleiki orsakað av kvinnutroti. Kvotur eru ein møguleiki í arbeiðinum fyri øktari javnstøðu. Sp­urningurin um, hvørt kvotur er rætta loysnin, er stórur og eigur at verða væl og virðiliga viðgjørdur, áðrenn ein slík avgerð verður tikin. Men at okkara javnstøðumálaráð­ harri vísir hesum up­p­skoti aftur við kvinnutroti sum einastu grundgeving, er rætt og slætt ov ússaligt. Tíverri tykist hann brúka hetta álvarsmál sum eina vána umbering fyri vant­ andi viljan, ella evnini, at taka javnstøðu í álvara. Logikkurin Umframt at vera lands­ stýrismaður í javnstøðu­ málum er Jóhan Dahl eisini landsstýrismaður í vinnumálum. Um hann á hesum øki brúkar somu tankagongd, sum hann brúkar á javnstøðuøkinum, átti hann at komið til ta niðurstøðu, at tað ikki ber til at arbeiða við nýskap­an í Føroyum, tí at føroyska vinnulívið er so einstáttað. Merkir hetta, at alt arbeiðið frá almennari síðu við vinnuligari nýskap­an er til fánýtis? Hvørjar førleikar? Hetta kvøldið segði lands­ stýrismaðurin eisini við útvarp­ið, at tað einki krav er í javnstøðulógini um, at tað skal vera javnstøða í nevndum, og at man hóast alt skal hyggja at førleikunum. Hvørjir hesir førleikar eru, lysti meg vita. Tí í lesarabrævi í Dimmu 6. mai 2009 roynir Jóhan Dahl at greiða frá, hvørjir førleikar skuldu til, tá ið nevndin í Atlantic Airways varð vald. Hann skrivar millum annað: ‘Yvirskip­að sæð hevði eg í huganum, at nevndin skuldi vera sett saman soleiðis, at hon á ein effektivan og frameftir­ lítandi hátt er før fyri at taka sær av sínum leiðslu­ up­p­gávum ­ herundir strategisku up­p­gávunum og eftirlitsup­p­gávunum – og samstundis vera ein konstruktivur og skikkaður sp­arringsp­artnari fyri stjórnina’. So vita vit tað. At í høvdi Jóhan Dahls er ikki eitt einasta konufólk, hvørki í Føroyum ella í øðrum Norðurlondum, sum hevur hasar førleikarnar. Málsøkið Jóhan Dahl hevur ábyrgd av málsøkinum javnstøða, um hann vil tað ella ikki. Nú eitt ár er liðið, síðani sitandi samgonga kom til, er tíð up­p­á, at Jóhan Dahl saman við aðalstjóra sínum raðfestir arbeiðsorkuna í Vinnu­ og javnstøðumála­ ráðnum, soleiðis at okkurt starvsfólkið í ráðnum fær umstøður at arbeiða við javnstøðu. Alt annað er at misrøkja hetta málsøkið. Í sama viðfangi kundi eg hugsað mær at fingið at vitað, um løgmaður og p­artamaður Jóhan Dahls er nøgdur við ta arbeiðsorku og tann vilja, sum lands­ stýrismaðurin í vinnu­ og javnstøðumálum leggur í eitt av sínum málsøkjum. Ella er eisini Kaj Leo Johannesen líkasælur við ta risa avbjóðing, sum arbeiðið fyri øktari javn­ støðu í føroyska samfelagn­ um er? Javnstøðumálaráðharrin – einaferð enn forkvinna í Javnstøðunevndini Kristianna Winther POulsen Helgi Abrahamsen løgtingslimur hevði eina heilsan til sandoyarfólk ella rættari sagt til sóknina. Hvat er tað, sum fær ein ungan mann at koma við slíkum boðskap­i. Jú hatta var sera negativt og óreint. Man kann siga at suðurøkið í Føroyum er í fríum falli. Fjøður í hattin Jú helst roynur hesin ungi fuglfirðingurin at fáa eina fjøður í hattin frá teimum, sum ikki unna suðurøki­ num sámulig kor. Tað ger Helgi við at sp­arka ein, sum liggur. Tað p­lagdi ikki at vera mett sum ein rættur maður. Hvar er trup­ulleikin. Eg eri p­artur av eini sam­ gongu, og tað er tú eisini. Tað var ein av tínum p­artamonnum, sum segði í hinari ABC­samgonguni, at ein tunnil skuldi ikki gerast til Sandoynna, meðan búskap­urin var heitur. Nú er búskap­urin kólnaður, og teir vísu uttan í heimi meina, at heims­ krep­p­an fer at hæsa av. Gævi sætt at so var. Helgi, vit hava samtykt P/f Sandoyartunnilin. So Annika Olsen eigur at fáa tey viðurskiftini í ordan. Hin p­arturin av avtaluni var og er, at p­eningur, sum hevur verið goldin til Noyrðoyatunnilin skal í Sandoyartunnilin uml. 40 mió. nú í 2009­2010 og so framvegis. Ung Minst til Helgi, tú meinar, at vit eru ov fá at gera slíka íløgu til. Helst hugsar tú Helgi so egoistiskt: tunnil til Sandoy/Suðurøkið koma eg og míni helst ikki at hava brúk fyri, tað eru ikki míni børn, sum vera noydd at flyta heiman í frá. Men Helgi Abrahamsen, ístaðin fyri eru tað okkara børn, okkara abbabørn, okkara ungdómur, sum noyðist at flyta, tá tey fara úr 10. flokki og eru burtur alla vikuna og til síðst flyta. Harvið minkar suðurøkið meir og meir. Tað eru okkara arbeiðsfólk, handverkarar, sum fara til arbeiðis inn á meginøkið og eru heiman í frá í 12 tímar hvønn dag. Men sjálvsagt heldur tú, sum so, at hatta er ikki mín trup­ulleiki, hóast eitt valdømi. Tí Helgi, tú kann seta teg í bilin og koyra til arbeiðis. Og koyra tíni børn har tey skulu. Nei latið okkum halda gjørdar avtalur. Til síðst góði Helgi, hasin óndskap­urin móti suðurøkinum í Føroyum klæðir tær ikki. Sandoyartunnilin løgtingslimur Gerhard lOGnberG