mikudagur 2. september 2009síða 12

12 Nr. 166 - 2. september 2009 Sosialurin Føroyanevnd á ferð SAMBAND eirikur liNDeNSkov eirikur@SoSiAluriN.fo tlf 341800 viðmerkingar Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Marknaðarleiðari: Gudny Langgaard gudny@sosialurin.fo Finnbjørg Nattestad finnbjorg@sosialurin.fo Høgni Thomsen hogni@sosialurin.fo Elin Vatnhamar Olsen evo@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Eilen Anthoniussen eilen@sosialurin.fo Magnus Gunnarsson maggi@sosialurin.fo Rigmor Dam rigmor@sosialurin.fo Leo Poulsen leo@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Árni Joensen arni@sosialurin.fo Anna V. Ellingsgaard anna@sosialurin.fo Rógvi Nybo rogvi@sosialurin.fo Eirikur í Jákupsstovu eij@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Mánadagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Týsdagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Mikudagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Hósdagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Frí. kl. 09 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39 mm og rúmið millum teigarnar er 4 mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blað leiðsl­ an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Kykmyndir: Alvin Elleby Andersen alvin@ras2.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e­post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 228814 e­post: aki@sosialurin.fo e­post: dagfinn@sosialurin.fo !!! Haldarar sum ikki hava fingið blaðið, kunnu ringja til 341818 frá kl. 8.00­20.00 og boða frá Uppseting/prent: Uppseting: Sosialurin Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.­frí. 8­16 Tórsgøta 1, 100 Tórshavn Tel. 341800, Fax 341801 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo varp@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag­fríggjadag klokkan 1330 Tað er ikki sørt áhugavert, at meðan sambandið millum Danmark og Føroyar var nógv fastari og tættari, enn tað er í dag, var eingin Føroyanevnd á Fólkatingi. Men so hvørt, sum vit fremja fleiri og fleiri yvirtøkur, tykist áhugin á Fólkatingi fyri Føroyum at vera vaksandi. Stovnsetingin av eini serstakari Føroyanevnd á Fólkatingi má metast sum eitt prógv um hendan vaksandi áhuga. Tað kann so ikki vera arbeiðsbyrðan av málum Føroyum viðvíkjandi, sum hevur elvt til hesa nevnd, tí mál viðvíkjandi Føroyum á Fólkatingi gerast alt færri og færri. Afturat hesum kemur, at nógvir føroyingar og ikki minst nógvir danir halda, at føroyska umboðanin á Fólkatingi eigur at verða tikin av, tí hon ikki longur er hóskandi til ta frælsu støðu, ið vit hóast alt nú hava í ríkisfelagskapinum, men hetta er ein onnur søga. Ein kundi farið eitt stig víðari og spurt, hví eingin Danmarkarnevnd er á Føroya løgtingi. Kanska er orsøkin hon, at har er áhugin fyri ríkisfelagskapinum ikki eins stórur og áhugin á Fólkatingi. Sama ger – vit velja at taka stovnsetingina av eini Føroyanevnd sum eitt ynski hjá Fólkatinginum um at verða betur kunnað um føroysk viðurskifti og sostatt betur at kunna viðgera tey fáu men týdningarmiklu mál Føroyum viðvíkjandi, sum koma upp á Fólkatingi. Vitan og kunning kunnu bert vera at gagni, og tí kunnu vit staðfesta, at so leingi, sum Føroyar eru í ríkisfelagskapinum, so er tað bara gott, at Fólkatingið hevur eina Føroyanevnd, og henda nevnd skal altíð vera vækomin til land okkara. Ein spurningurin er annars, hvat ið Føroyanevndin fær av kunning um føroysk viðurskifti. Fara vit eftir ferðaskránni, so eru møguleikarnir fyri, at fólkatingslimirnir fara klókari av stað aftur, sera góðir. Skráin er drúgv og fjølbroytt og gestirnir hava eitt gott høvi til at kunna seg um land, náttúru, búskap, mentan og vinnulív. Um hetta er bert alt gott at siga og vónandi nýta bæði gestir og vertir hetta frálíka høvið til at kunna og til at knýta bond. Altjóða samstarv fer alt meira fram umvegis persónlig netverk, og skal ein slík vitjan tískil ikki undirmetast. Tað er ikki heilt lætt at meta um politiska týdningin av slíkari vitjan. Men tað er vanlig semja um, at samstarv millum parlamentarikarar úr ymsum londum hevur vaksandi týdning. Slíkt samstarv er ein viðurkenning av, at altjóða politiskt samstarv ikki skal verða latið yvir til ráðharrar og embætisfók eina, men at lóggevararnir eisini eiga at taka lut í hesum samstarvi og at ávirka samstarvið. Vitan, kunning og góð persónlig sambond eru mennandi fyri gott og gagnligt samstarv landa millum. Samstarvið millum Danmark og Føroyar á alt fleiri økjum minnir hóast ríkisfelagskapin alt meira um eitt samstarv millum tvey suveren lond. Eitt gott samband millum tingfólk úr báðum londum kann tí bert gagna báðum pørtum og kann vitjanin hjá Føroyanevndini tí bert metast sum eitt gott tiltak. Í greinastubba spyr Jan Asbjørnson Joensen, hví eg atkvøddi fyri fíggjarlógini, tá tað samstundis vóru viður­ skifti í henni, sum eg ikki var nøgdur við. Havi serliga víst ónøgd við stóru almennu fyri­ sitingina, í mun til tað vit fáa burturúr, og tað okkara av­ markaði búskapur orkar at bera. Tók nýggja Uttanríkis­ ráðið, sum gott dømi í so máta. Súrt og søtt Sjálvstýrisflokkurin at­ kvøddi als ikki fyri fíggjar­ lógini, tí okkurt var, sum flokkurin ikki kundu taka undir við. Gjørdu allir flokk­ ar tað sama, høvdu vit onga fíggjarlóg, og alt samfelagið hevði ligið lamið. Fíggjarlógin er grundar­ lagið undir øllum játtanum í samfelagnum. Við ongari fíggjarlóg, eru eingi sjúkra­ hús, eingir skúlar, eingin strandfarasigling, ongar pensiónir o.s.fr. Tað er tí ábyrgdarleyst ikki at at­ kvøða fyri fíggjarlógini. Tað kann av somu orsøk vera neyðugt í politiskari telving at atkvøða fyri eini heild, sum fíggjarlógini, sjálvt um okkurt er, ein kundi hugsað sær øðrvísi. Sum orðafellið sigur: “Tað er neyðugt at taka tað súra við tí søta”. Haldi kortini ikki tað vera rætt at lata seg múlabinda av teirri orsøk. Tvørturímóti er neyðugt áhaldandi at geva sína hugs­ an til kennar, vísa á, hvussu peningurin kundi verið nýttur betur og arbeiða fyri at fáa viðurskifti broytt. Tað súra við tí søta BjørN KALSø Ómetaliga undrunarvert er tað framhaldandi at hoyra fljølmiðlarnar siga frá, at uppskot er lagt fyri tingið um at lækka pen­ sjónirnar, og at Javnaðar­ flokkurin skal eiga hetta uppskot. Enn hevur ongin kunnað svarað mær, hvat hetta er fyri uppskot, og nær tað er komið í tingið Mikrofonhaldarí og undir­ hald. Tað er í besta føri tað, ið sigast kann um journali­ stikkin um pensjónsviður­ skiftini. Ein andstøða saman við Bjørn Kalsø er sloppin at definera absolutta veru­ leikan, sum síðani er borin víðari til allar føroyingar, uttan at veruligu viður­ skiftini yvirhøvur eru lýst. Eftir stendur, at nú eru pensjónirnar skerdar mund­ andi, og at tað er Javnaðar­ flokkurin, sum hevur staðið fyri hesi skerjing. Veruleikin er ein annar. Pensjónirnar eru ikki skorn­ ar eitt oyra, síðani tingið kom saman aftur á ólav­ søku, og heldur ikki hevur nakað lógaruppskot verið lagt fram ella viðgjørt, har pensjónirnar verða skerdar. Ólavsøkupakkin Rætt er tó, at í so nevnda ólavsøkupakkanum eru óhepnar orðingar kring pensjónsviðurskiftini. Tað kunnu vit ikki renna undan. Men ólavsøkupakkin er ongin lóg, sum kann reglul­ era pensjónirnar. Ólavsøku­ pakkin er ein ætlan fyri útreiðslukarmin á fíggjar­ lógini fyri næsta ár. Júst fyri at sleppa undan millum øðrum óhepnu orð­ ingunum um pensjónsviður­ skiftini, gjørdi samgongu­ meirilutin í fíggjarnevndini í samráð við landsstýrismann­ in í fíggjarmálum av at broyta orðaljóðið í uppskoti­ num, áðrenn tað varð sam­ tykt. Hetta hevði við sær, at man bant seg til ein fastan útreiðslukarm fyri samlaðu fíggjarlógina 2010, men ikki til at halda fast við øll nevndu tiltøkini í pakkanum. Pensjónir Tað einasta ítøkiliga, sum higartil er hent við nógv umrødda pensjónsreform­ inum, er at tað er komið eitt álit frá nøkrum búskap­ arfrøðingum, at tað hevur verið ein tíðindafundur um hetta álit og at tað síðani er settur ein bólkur av politik­ arum úr øllum politisku flokkunum at finna fram til eina felags semju um pensjónsreformin. Í tí arbeiðinum hevur Javnaðarflokkurin boðað frá, at hann ikki tekur undir við at hækka pensjónsald­ urin, men vil heldur hava eina lagaliga skipan, har summi kunni velja at vera longri á arbeiðsmarknaðin­ um, meðan onnur sum fyrr eru niðurslitin kunnu fara fyrr av arbeiðsmarknaðinum við pensjón, enn tey í dag hava møguleika til. Vit hava somuleiðis víst á, at tað ikki er haldbært at mótrokna frá fyrstu tjentu krónu. Men at tað finnast aðrir skilagóðir mótrokn­ ingarmøguleikar, ið venda sosialt rætt. Undrist tí, hvørja ferð ið politikarar uttan nakran mótspurning sleppa fram á skíggjan og í ávísirnar at siga, at Javnaðarflokkurin hevur skorið pensjónirnar. Tí tað er einfalt ikki rætt. Tingmál 135/2008 Mest konkreta málið kring alt kjakið um pensjóns­ viðurskiftini var á tingi í apríl í ár. Tað var tingmál nr. 135/2008. Tjóðveldi átti hetta uppskotið. Í tí uppskotinum mælir Tjóðveldi millum annað til (beinleiðis endurgivið): »Almennu pensjónirnar – fólkapensjón og gjøld úr Arbeiðsmarknaðareftir­ lønargrunninum – verða útgoldnar við vaksandi mótrokning í arbeiðs­ marknaðareftirløn, soleiðis at tað almenna í mestan mun fíggjar tey, ið ikki hava aðra pensjón« »Pensjónsaldur og skatta­ frádráttir av pensjónsupp­ sparing verða endurskoðað.« Undir orðaskiftinum av hesum uppskotinum í vár boðaði Javnaðarflokkurin frá, at vit ikki ynsktu at pen­ sjónsaldurin varð hækkaður, at vit ikki ynsktu, at man fór at mótrokna í Samhaldsfasta, og at vit ikki ynsktu, at man fór at mótrokna pensjónina frá fyrstu krónu. Hetta var eitt ógvuliga áhugavert orðaskifti. Tí mill­ um annað fingu vit tá ágang frá andstøðuni, fyri at vit ikki vildu mótrokna pensjónirnar nóg nógv og taka samhalds­ fasta við. Men serliga legði framsøgukvinnan hjá Tjóð­ veldi áherðslu á, at pensjóns­ aldurin mátti hækka. Hetta orðaskifti finst á bandasavn­ inum hjá løgtinginum, um nakar hevur áhuga fyri tí. Samanumtikið undrar tað stórliga, at man dag eftir dag sleppur at lasta Javnaðar­ flokkinum fyri at hava lækk­ að pensjónirnar, uttan at vit hava gjørt hetta. Og stórliga er tað at undrast á, at sami flokkur, sum helt, at vit vóru ov smæðin í mótrokning, nú enntá kritiserar okkum fyri at hava mótroknað, hóast vit ikki hava gjørt tað. Tá Public Service gerst propaganda joHN joHANNESSEN