fríggjadagur 4. september 2009síða 26

Nr. 168 • 4. september 2009 Vikuskifti 26 Tað man gerast alt sjónligari fyri bæði leik og lærd, at til veru­ grundar lag føroyinga er í vanda. Fiski vinnan og tað almenna kann helst effektiviserast munandi, men hvat skulu vit brúka leys giv­ nu orkuna til? Í løtuni er tað javnaðar flokk ur­ in, sum politiskt fær toyggið – í morgin verður tað onkur av hinum flokkunum. Tí trupulleikin er ikki í einum einstøkum flokki. Trupul­ leik in er, at tað er ikki ser liga einfalt at víðka um til veru grund­ ar lagið fyri føroysku tjóðini, sum helst er væl minsta serstaka tjóð við einum av heimsins hægsta livi støði. Kann vera, at stuðulin úr Dan mark kann linna búskaparligu pínu na eitt sindur eina løtu, men skal ein slíkur stuðul gerast okkara tilverugrundarlag fram eft ir, skulu heilt aðrar upphæddir til – og spurningurin er tá, hvussu nógv okkara hava eitt slíkt ynski. Veruleikin í dag er, at argu­ ment ini til frama fyri at velja Før oy ar í ungum árum gerast alt færri, og argumentini gerast alt fleiri at velja Føroyar frá hjá fólki, sum veruliga kunnu dugna Før oy um. Spurningurin fyri fólk, sum kunnu dugna Føroyum, er, hví skulu tey tað? Hvat skal fáa tey at velja Føroyar? Og vit kunnu bert hyggja eftir tí, vit bjóða onkrum av teimum, sum hava lagt lív sítt í hetta, at dugna landi og fólki. Nógv verður tosað um, at fáa út lendsk an kapital, útlendsk skip, útlendsk ferðafólk. Hetta er tos um slíkt, sum viðkemur út lendsk­ um initiativi. Slíkt hevur ong an strategiskan áhuga fyri til veru­ grund ar lag Føroya. Uppgávan liggur fyrst og fremst í Føroyum, millum teirra, sum hava valt “prosjektið Føroyar”. Gerandisdagurin og “Møsnará” Sæð við strategiskum eygum er føroyska tjóðin í dag kloyvd í smá ar oyggjar, sum allar liggja úti í “Møsnará”, har ein stríður streym ur av møsni ger tað ómøgu ligt at kalla at samskifta um nakað líkinda strategiskt átak, tíansheldur at samskipa eitt slíkt og fáa tað til høldar. Vit kunnu eisini brúka myndina eitt “strategiskt kyksendi”. Tess meira vit sparka, tess djúpari søkka vit. Leiðslutekniskt hava vit ein setning, sum sigur: “Et ledelses­ problem har man, når der er ubalance mellem mål og midler og/eller mang el på kendskab til deres sammen hæng.” (E. Johnsen, 1992). Full veldis lands­ stýrið 1998­2004 setti tjóð ini kós, men tjóðin gjørdist bert minni sjálv bjargin. ABC samgongan fyrra 2004­8 setti kós ímóti “Vi sión 2015”, men tjóðin hevur neyv an verið meira “visiónsleys” enn tað sama í nýggjari tíð. At eing in javnvág er millum stevnu og politiskan vilja, kunnu vit helst semj ast um. Nógv bendir á, at kunn lei k in um eina slíka javnvág eisi ni er smáligur. Í gerandisdegnum kann ein og hvør okkara tí dugna prosjektinum Før oyar við at leggja løðarsteinar út í “Møsnará”. Sjálvur at vanda sær um orðini. At siga frá, tá ið ein av okkara politikarum ella em bætis fólkum møsnar. Endiliga kunnu vit við atkvøðuseðli okkara royna at frávelja tey, sum møs na, hóast tingskipanin við kravi­ num um, at landsstýrisfólk ikki kunnu sita á Tingi ger, at nær um triðingurin av Tinginum er mann­ að við fólki, sum bjóðaðu seg fram, men sum vit júst frávaldu. Viðkomandi stevnumið Næsti spurningurin er so, um tjóðini er eini framtíð lag að í nýggja heiminum. Al tjóða gerð, vitanarsamfelag, upp liv ing ar sam­ felag o g onnur heiti verða sett á hendan heim. Ella eru eing ir menningarmøguleikar? Telist føroyska tjóðin millum tær mongu, sum í tíðarinnar havi máttu lúta? Mær tykir, at tað gerst fleiri og fleiri fólkum greiðari og greiðari, hvør kósin frameftir er. Trupul leikin er, at samstundis sum myndin gerst klárari hjá alt fleiri fólkum, gerast sam skiftis­ møguleikarnir eisini tað tru p lari. Eg kenni meg rættiliga sann­ førdan um, at millum teirra, sum hava valt “prosjektið Føroyar” ligg ur neyðuga vitanin um eina fram tíðar kós. Samstundis søkka vit djúpari og djúpari í kyksendi – og vit megna ikki at savna hesa vitan saman í eina tjóðarvitan. Tann einstaki ynskir at dugna landi og fólki, men tann einstaki fær ikki tjóðina í talu. Sagt eitt sind ur øðrvísi: Ongantíð fyrr hevur gjógv in millum tað, føroyingar vita, og tað, føroyska tjóðin veit, ver ið djúpari. Høvuðsorsøkin til hesa støðu er “Møsnará”. Tí einki skilatos stend ur seg í eini kapping, har vinnar in verður kosin eftir, hvussu hart ein rópar, ella hvussu nógv ein tosar. Ynskir ein at dugna pro sjekt­ inum Føroyar, er ein háttur at dug na skili og royndunum at geva eitt íkast til felags stevnu í pro sjekt inum Føroyar. Ein og hvør okkara hevur møguleika til at dug na prosjektinum Føroyar við at skapa rúm fyri felags samskifti um felags stevnumið. Viðkomandi arbeiðshættir Triði spurningurin er so, hvørt tað er møguligt at fáa ítøkilig prosjekt til høldar, sum saman við øðrum pro sjekt um tilsamans flyta okkara til ver u grundarlagi frá verandi gongd inn í ein vøkstur, har lærd­ ur og leikur aftur fær mangar grund gev ingar fyri at velja pro­ sjekt ið Føroyar á síni lívsleið. Hetta er brennandi spurn ing ur­ in. Tí í fyrsta lagi eru vit einans 50.000 sálir, harav vit bert kunnu rokna við at nøkur fá tíggjutals fólk yvirhøvur hava verkliga møgu leikan at gerast stigtakarar í nøkr um líkinda prosjekti. Verkligu møgu leik arnir eru tengdir at tí tæri, viðkomandi persónur hev ur. Initiativ er tann eini fløsku hál s­ ur in, og útbúgving, skil, málsligur før leiki, royndir o.a. er hin fløsku­ hálsurin. Spurningurin er, um viðkomandi megnar at skapa eitt arbeiðsumhvørvi, har fólk í felag røkka settum málum, hóast óviss­ an er stór. Í øðrum lagi gerst uppgávan alt størri, tess djúpari vit søkka í stra teg iska kyksendi. “Møsnará” økir um samskiftisuppgávuna inn­ lendis. At vit nú í tvey áratíggju ikki hava ment okkara samskifti við útheimin kann samanberast við støðuna fyri hálvari øld síðani, tá ið nýggjur tunnil skuldi gerast til onkra fjarskotna bygd. Am­ boð ini skulu flytast í smáum og byggj ast upp aftur av nýggjum fyri hvørja einastu lítla uppgávu. Í hesum høpi er veruleikin, at stórur partur av tí almenna er “krígsherjað øki”, sum tann ein staka ætlanin ger klókt í at halda seg so óhefta av, sum yvir høv ur til ber. Í nógvum førum er tað almenna rætt og slætt ikki ein verdugur samstarvspartur, sam stund is sum tað er skjótt hjá einum og hvørjum at gerast part ur av einum óviðkomandi skot bardaga. Í triðja lagi eru eisini tær funktiónirnar, sum vit hildu virka eftir ætlan, svikaligar. Tað merkir, at har eitt prosjekt í sínum ætlanum hevði gjørt nakrar metingar við støði í, at hetta og hitt virkaði heima á klettunum, bæði skal átaka sær váðan við tí, sum ikki virkar kortini, og venda sær útum landoddarnar. Í fjórða lagi hevur heimurin sjálvur eisini flutt seg í so máta. Tað gerst alt truplari at skera eitt prosjekt soleiðis til, at tað – serliga í fyrstuni – kann handfarast við føroyskari fíggjarorku eina, givið tann váða, sum liggur í einum og hvørjum slíkum prosjekti. Tí er tað avgerandi, at vit brúka tíð og orku til at læra okkum sjálvt høvuðsamboðið: leiðslulæruna. Tað vera hvørki útlendskar íløgur í sjálvum sær, tunnlar, gransking í sjálvum sær, flogvallir, svimjihylar ella stavrøð, sum verður mest avgerandi liðurin í prosjektinum Føroyar. Tann avgerandi spurningurin verður, hvørt vit vilja og evna at leggja okkara felags orku væl til rættis. Hitt kemur aftaná. Tann, sum ynskir at dugna Prosjekt Føroyar - tilve