hósdagur 22. november 2001síða 3

Sambandsflokkurin setti akvøðumet á fólkatingsvalinum týsdagin. Tað hevur heldur ongantíð áður verið so stórur áhugi fyri nøkrum fólka- tingsvali áður. Enda- liga úrslitið vísir, at yvir trítusund fólk fleiri vóru á valið hesaferð enn seinast, og veljarakanning- arnar fingu eisini eitt skot fyri bógvin FÓLKATINGSVAL Heri á Rógvi Á fólkatingsvalinum týs- dagin vóru heili 26.334 fólk á vali. Hetta gevur eina valluttøku upp á 79,5%. Hyggja vit eftir hagtølun- um, so hevur valluttøkan ongantíð verið so stór áður, heldur ikki hava so nógvir føroyingar verið á fólka- tingsvali áður. 33.106 fólk høvdu valrætt, og hetta er góð 1.800 fólk fleiri enn við valið í 1998. Við valið 10. mai 1988 vóru 70,3% ella 22.912 fólk á vali. Við valið 8. september 1987 vóru 22.228 fólk á vali, og tað er ein valluttøkan áljóðandi 68,9%. Tað var samstundis eisini við hetta valið, at Fólkaflokkurin setti met 6.411 atkvøðum. Hetta met var sligið týskvøldið, tá ið Sambandsflokkurin fekk 7.196 atkvøður, men so skal tað eisini við, at yvir 4.000 fólk fleiri vóru á val týsdagin enn í 1987. Sam- stundis sigur hetta okkum, at tað eru komnir 2.688 sambandsveljarar afturat síðani seinasta val. At áhugin var so stórur fyri fólkatingsvalinum í ár er kanska tað mest merkis- verda. Við valið í 1990 var valluttøkan 54,1%, og við seinasta val í 1998 var val- lutøkan 66,1%. Hagtølini siga okkum, at áhugin van- liga hevur verið ógvuliga vánaligur fyri fólkatings- val. Við flestu valini hevur valluttøkan ligið um tey 55%, men tað hevur eisini verið bæði betri og verri. Við valini í fimmtiárunum var áhugin at kalla eingin, og valluttøkan lá í miðal um tey tríati prosentini. Veljarakanningar Hóast tað kom sum eitt sindur av einum hvøkki, tá ið danski forsætisráðharrin kunngjørdi, at val skuldi vera 20. november, bert fáar vikur áðrenn henda góða dag, so hevur hetta ikki merkt, at tað hevur skortað við veljarakanning- um. Tríggjar ymsar veljara- kanningar eru gjørdar við stuttum millumbili. Kann- ingarnar vístu allar, at Tjóð- veldisflokkurin og Sam- bandsflokkurin kunna vænta sær hvør sítt sæti á fólkatingi, og hetta vísti seg eisini at gerast soleiðis. Frá teirra fyrstu veljar- arakanningini til tað síðstu, var tað tó ein ávísur munur at hóma. Eftir øllum at døma, skuldu kanningarnar siga okkum, at Tjóðveldis- flokkurin gekk frá hinum flokkunum, og Sambands- flokkurin kom alsamt tætt- ari at forfylgjarunum úr Javnaðarflokkinum. Fólka- flokkurin lá alla tíðina til eitt fjórða pláss, men tann so kendi endaspurturin hjá fólkafloksmonnum varð eisini spáddur at fáa stóra ávirkan. Nú tá ið úrslitið fyriligg- ur, og vit øll eru øll vorðin tað klókari, so sigur tað okkum so mikið sum, at Veljarakanningarnar vóru skeivar á summum økjum. Sambandsflokkurin gjørdist stóri og tryggi sig- ursharrin á fólkatingsval- inum, tá ið flokkurin tryggjaði sær 7.196 atkvøð- ur ella 27,3% av atkvøðum. Tjóðveldisflokkurin fór aft- ur á eitt annað pláss, men fekk framvegis umboðan á fólkatingi. Javnaðarflokk- urin gjørdist 400 atkvøður ov stuttur hesaferð, og úr- slitið hesaferð var faktiskt betri enn við valið seinast við einari lítlari framgongd. Hinvegin so kláraði Fólka- flokkurin og Óli Breck- mann ikki at venda rákini, sum tað so dúgliga var spáa um frammanunfan valin- um. Hóast teir gjørdu eitt lítið kvink uppeftir í mun til veljarakanningarnar, so gjørdist úrsltið framvegis ein afturgong uppá 6,4%. Sjálv afturgongdin í at- kvøðutalinum var ikki so meira enn 162 atkvøður, men greitt er, at Fólka- flokkurin, eftir at hava verið umboðaður á fólka- tingi í longri tíð, datt heilt niðurímillum við valið hesaferð. Teir báðir smærru flokk- arnir, Miðflokkurin og Sjálvstýrisflokkurin, fingu ikki nógv í veljarakanning- unum fyri valið, og valúrsl- itið gav teimum heldur ikki tær nógvu atkvøðurnar. Miðflokkurin gjørdist størri av teimum báðu smærru. Endaúrslitið má mestir geva teimum ovar- liga í Sjálvstýrisflokkinum nakað at hugsa um. Løgtingsvalið Fólkatingsval og løgtings- val eru hvør sítt - so er tað sagt. Um vit nú hyggja eitt sindur eftir teimum helling- um, sum eru at hóma í val- úrslitinum, so sæst, at eina- mest Sambandslflokkurin hevur gjørt risa framstig á fleiri valstøðum, har tað vanliga ikki plagar at liggja so væl fyri hjá flokkinum. Eitt nú í Fuglafirði og í Vági var Sambandsflokkur- in beint við at vera størstur flokkur, og har hevur fyrr gingið illa hjá Sambands- flokkinum – í øllum førum í seinastu valini. Eisini aðrar gamlar »sambands- bygdir«, eitt nú Vestmanna góvu Sambandsflokkinum rættiliga nógvar atkvøður. Tað, sum kanska er mest áhugavert, er úrslitið í Vág- oynni. Úrslitið sigur okk- um, at eftir at nógvar sam- bandsatkvøður fóru til Sjálvstýrisflokkin seinast, so komu tær so ruddiliga aftur, og Sambandsflokkur- in hevði tvær ferðir so nógvar atkvøður sum tann næsti á listanum, og hetta gevur tveir tingmenn til eitt løgtingsval. Polarisering Mest nýtta orðið til hetta valstríðið, uttan nakran líka, hevur verið polariser- ing. Sambært teimum kønu og minnu kønu, so skyldast úrsltið av valinum týsdagin, at føroyski veljaraskarin er tvíbýttur yvir teir báðar polarnar á lodrætta ásanum í føroyskum politikki. Samstundis sum bæði Tjóðveldis- og Sambands- flokkurin hava nýtt gott av hesum, so hava Javnaðar- og Fólkaflokkurin dúgliga roynt at selja seg sum flokkar í miðjuni, men skal mann trúgva tí, sum er sagt, so hevur hetta ikki eydnast. Tølini tala fyri Sambandsflokkinum Sambandsflokkurin gjørdist stóri vinnarin á fólkatingsvalinum týsdagin. Flokkurin stillaði heili 26 valevni upp, og hetta gav úrslit. Floksformaðurin, Lisbeth L. Petersen, fekk sjálv 2286 atkvøður Mynd: Jens Kristian Vang Ongantíð áður hava tað verið so nógv fólk og valt til eitt fólkatingsval sum týsdagin Mynd: Álvur Haraldsen 4 Nr. 226 - 22. november 2001 Nr. 226 - 22. november 2001 5 Men eftir eitt sann- førandi úrslit á fólka- tingsvalinum, er ongin ivi um, at Johan Dahl í Porkeri eisini verður biðin um at stilla upp til løgtingsvalið, sum verður longu í vár. FÓLKATINGSVALIÐ Áki Bertholdsen Sambandsflokkurin í Suð- uroy hevur fingið ein nýggjan profil. Líka til týskvøldið, var Johan Dahl í Porkeri eitt púra óskrivað blað í før- oyskum politikki. Men eftir fólkatingsvalið, er tað púra greitt, at nú stendur tað til hann sjálvan at gera av, um hann eisini skal stilla upp til løgtings- tingsvalið, sum verður longu í vár. Og tað er somuleiðis púra greitt, at stillar hann upp, er tað alt sum bendir á, at hann eisini verður løgtingsmaður tað næsta valskeiðið. Tá ið atkvøðurnar vórðu taldar upp, lógu ikki færri enn 169 atkvøður í tí per- sónligu rúgvuni hjá Johan Dahl. Tað ger hann til nummar fimm hjá sambandsflokk- inum í øllum landinum. Bara Lisbeth Petersen, Alfred Olsen, Edmund Joensen og Marjus Dam, fingu fleiri atkvøður enn hann. Tað gevur honum eisini hálva triðju ferðir so nógvar atkvøður borgarstjórin á Tvøroyri, Finnleif Gutte- sen, sum hevur verið upp- stillaður fleiri ferðir, fekk. Og tað gevur honum næst- an sjey ferðir so nógvar atkvøður, sum Jákup Joensen í Lopra, sum sat á tingi fyri sambandsflokkin frá 1994- 1998, og sum annars eisini hevur verið uppstillaður nakrar ferðir, fekk – Tað er heilt vist, at hetta er nógv meiri, enn eg hevði væntað. Eg havi ongantíð verið uppi í politikki áður og eg havi ongantíð havt við politikk at gera. Tí eri eg ómetaliga væl nøgdur við at fáa eitt so gott úrslit. Men yvirhøvur fekk eis- ini sambandsflokkurin nógv meiri, enn hann hevði væntað. Hann sigur, at sam- bandsflokkurin gekk fram allastaðni og eisini í Suðuroy, fekk hann hesu- ferð 300 atkvøður fleiri enn seinast. – Sambandsflokkurin er nú størsti flokkur í land- inum. Var løgtingsval nú, hevði hann kunna skipa samgongu saman við javn- aðarflokkinum einsamøll- um. Johan Dahl sigur, at nú hevur fólkið talað. Tað, sum fólkið ikki slapp at siga í mei, tá ið fólkaatkvøðan varð avlýst, hevur fólkið sagt nú, nevniliga kortanei til full- veldisætlanina. Johan Dahl heldur, at sambandsflokkurin hevur fingið nógvar atkvøður frá fólkaflokkinum, sum hava verið misnøgdir við støðu- loysi hjá fólkaflokkinum í fullveldismálinum, har vongurin hjá Óla Breck- mann hevur hálað ein veg ímóti fullveldisgongdini og vongurin hjá Anfinni Kalls- berg hevur hála øvugtan veg, ímóti fullveldi, sum hann málber seg. Ikki ætlanin Johan Dahl sigur, at hann hevur ongantíð ætlað at stilla upp til væl. Men tá ið heitt varð á hann um at stilla upp til fólkatings- valið, játtaði hann. At hann stillaði upp fyri sambandsflokkin, tá ið tað endiliga skuldi vera, tað var ikki óvæntað, tí hann sigur, at hann hevur verið sam- bandsmaður allar sínar dagar. – Tá ið eg játtaði at stilla upp, var tað av fleiri or- søkum. Eg vildi fegin sleppa sambandsflokkinum undan teirri misvísandi mytuni, at tað er einki uttan ein flokkur, av gomlum, konservativum monnum. Fólkaflokkurin skal heldur ikki hava patent upp á vinnulívið, tí sambands- flokkurin er ein frælslyntur og modernaður flokkur, sum hevur ein politikk, sum avgjørt gagnar vinnulív- inum og sostatt samfelag- num sum heild. Men hann heldur eisini, at tað hevur ómetaligan týdning at øll gera tað, tey kunnu at vísa á, hvussu vandamikil fullveldis- gongdin er. – Tað hevur alstóran týdning at vit varðveita ríkisfelagsskapin, tí hann gevur okkum nógvar fyri- munir, bæði sosialar, út- búgvingarligar, men eisini vinnuliga eru møguleikar í ríkisfelagsskapinum, sum vit brúka ov lítið, eitt nú vinnuframaskipanir og al- ternativir íløgu- og fígging- armøguleikar, umframt at so fáa vit vit brúkt eina uttanríkistænastu, sum vit annars ikki hava atgongd til. Roknar við tí Johan Dahl sigur, at eftir fólkatingsvalið, er ongin ivi um, at hann fer allarhelst at taka av, verður heitt á hann um at stilla upp til løg- tingsvalið eisini. – Hetta er ikki ein spurningur eg havi hugsað um áðrenn, men eftir góða úrslitið týsdagin, hevði eg helst tikið av. Men fái eg eina áheitan, fari eg sjálvsagt at ráðføra meg við húski og næstr- ingarnir, tí tann avgerðin er so stór, at hana kann eg ikki taka einsamallur. Johan Dahl er eisini vinnulívsmaður við nógv- um virksemi í Vági og skal hann stilla upp til løg- tingsval, verður tað eisini ein spurningur um rað- festing. – Eg royni at gera mítt besta hvønn dag í tí virk- semi, vit hava í Vági. Og endi eg uppi í politikki, vil eg eisini fegin gera mítt besta har. Spurningurin er so, hvussu tað kann sam- einast og tað ber hvørki til at ríða á tveimum hestum ella at tæna fleiri harrum, sigur Johan Dahl. – Annars vil eg fegin takka teimum, sum stuðl- aðu sambandsflokkin og meg persónliga á fólka- tingsvalinum, Vónandi verða teir misnøgdu fólka- floksveljararnir, sum hesu- ferð vístu okkum álit, ver- andi í sambandsflokkinum, sigur Johan Dahl. Nú skal eitt hol typpast í skattalógini, sum higartil hevur givið vinnulívs- monnum møguleikan at stinga stórar upphæddir í lumman, skattafrítt SPEKULATIÓN Áki Bertholdsen Nú er aftur eitt hol typt í skattalógini. Tað er eitt hol, sum hig- artil hevur givið vinnu- lívsmonnum møguleika til at stinga stórar upphæddir í lumman, púra skattafrítt. Karsten Hansen, lands- stýrismaður í fíggjarmál- um, hevur lagt uppskot fyri tingið um at broyta vinnu- skattalógina. Hetta er ein lóg, sum hevur til endamáls at tryggja, at skattur altíð verður latin av tí vinningi, sum vinnulívsfólk hava. Sum er, ber tað nevniliga í ávísum førum til at stinga stórar, skattafríar upphædd- ir í lumman, men hetta skal nú forðast. Tað er, tá ið partabrøv verða seld, at tað í ávísum førum ber til at stinga allan vinningin í lumman, skatta- frítt – Tá ið ein vinnulívs- maður hevur átt eitt parta- bræv í 10 ár, ber kann hann selja tað og stinga vinn- ingin í lumman, skattafrítt, sigur Karsten Hansen Hesin møguleikin er brúktur fleiri ferðir, eitt nú tá ið skip verða seld. Eigarar, sum hava átt skip í meiri enn 10 ár, hava higartil kunnað selt parta- felagið við skipinum og fingið vinningin í lumman skattafrían. Dømi eru um skip, sum fyri meiri enn 10 árum síð- ani, vórðu keypt fyri nakrar hundrað túsund krónur. Nú er alt partafelagið, við skipi og fiskiloyvi selt aftur fyri fleiri milliónir. Men vinnulívsmaðurin, sum seldi, kundi stinga allan vinningin uppá fleiri milliónir í lumman, uttan at betala eitt oyra í skatti. Er fyritøkan trý ára gom- ul, verða 25% goldin í skatti av vinninginum. Eftir uppskotinum, sum nú er lagt fyri tingið, skulu 35% altíð latast í skatti av tí vinningi ein hevur. – So leingi peningurin er í fyritøkuni, verður hann viðfarin, sum higartil. Men í somu løtu, hann pening- urin verður tikin úr fyri- tøkuni í egnan lumma, skal hann skattast og so ger tað tað sama, hvussu gomul fyritøkan er, sigur Karsten Hansen. – Tað verður sami skattur av vinninginum frá fyrsta degi til tann síðsta. Kunnu saktans spekulera Hann sigur, at hann hevur als onki ímóti, at fólk spekulera í pengum. – Men so skal tað spekulerast í at vinna pen- ing. Meiri vinning, vinnu- lívið gevur, betri er tað fyri samfelagið og landskassan. – Tey, sum hinvegin spekulera í skattalógini, spekulera í veruleikanum við pengum hjá øðrum og tað er hetta, vit nú hava steðgað. Karsten Hansen ivast ikki í, at vinnulívið fer sum heild at taka væl undir við hesum, tí allarflestu vinnu- lívsmenn arbeiða í fullum álvara, men tað eru altíð nakrir fáir, sum liva av at misbrúka skattalógina og tær skipanir, sum eru, og tað er hesum misbrúkinum, vit steðga nú. Og fyri at forða skatta- spekulatión í evstu løtu, áðrenn lógin verður kunn- gjørd, stendur í lógini, at hon kemur í gildi frá tí degi, hon er løgd fyri tingið, og tasð varð hon fríggjadagin. Hetta hevði eg ikki væntað Endi eg uppi í politikki, vil eg fegin gera mítt besta. Men tað verður ein spurningur um raðfesting og tað ber hvørki til at ríða á tveimum hestum ella at tæna fleiri harrum, sigur nýggi profilurin hjá sambandsflokkinum í Suðuroy, Johan Dahl Sleppa ikki longur undan at betala skatt Fríggjadagin legði Karsten Hansen, landsstýrismaður uppskot fyri tingið, sum typpir eitt stórt hol í skattalógini sum hevur gjørt tað møguligt hjá vinnulívsfólkum at sleppa undan at betala skatt í fleiri førum C M Y K 5 4