fríggjadagur 23. november 2001síða 6

10 Nr. 227 - 23. november 2001 Nr. 227 - 23. november 2001 11 Allur peningurin, sum kemur inn, fer til nýggja bussin, sum Suðuroyar Ellis- og Røktarheim hevur keypt til búfólkið VÆLGERÐANDI ENDAMÁL Áki Bertholdsen Leygardagin verður stórur marknaðardagur í skúlan- um í Trongisvági. Tað er Ellis- og Røktarheimið í Suðuroy, sum skipar fyri. Marknaðurin byrjar klokk- an 15 og hildið verður so á, til alt er uppi. Samstundis verður eydnuhjól, har vinningarnir eru jólagæs, krov og annað gott. Á marknaðinum fara tey at selja nissur og alskyns annað jólapynt, umframt ymiskt annað. Tað allar- mesta er slíkt, sum starvs- fólk og búfólk á Suðuroyar Ellis- og Røktarheimi, av- varandi hjá teimum, og onnur, hava gjørt sjálvi. Hetta er aðru ferð, at Ellis- og røktarheimið hev- ur marknaðardag. Fyrru ferðina var í fjør, tá var dagurin á ellisheiminum sjálvum, men undirtøkan var so ovurhonds stór, at tað varð nakað trongligt hjá fólki. Tí er tiltakið hesuferð flutt inn í skúlan í Trongis- vági, har tað verður í stóru skúlahøllini og har um- støðurnar eru nógv betri. Savna til buss Allur peningurin, sum kemur inn, skal brúkast til ein buss, sum Ellis- og røktarheimið hevur keypt til búfólkið. Bussurin kom seint í summar, og tey hava longu verið onkrar útferðir við honum, eitt nú hava tey vitjað á sambýlinum í Hvalba og í Vági. Talan er um ein lítlan buss, sum tekur átta fólk og tey eru ómetaliga fegin um at hava fingið hann. Sigast kann ikki annað, enn at tað hevur gingið gott at sava pening saman til bussin, tí tey byrjaðu ikki fyrrenn í fjør. Men enn manglar í og tað er hetta, tey vóna at kunna útvegað leygardagin. Umframt at tey sjálvi hava savnað pening saman, er gávur, sum er lætnar Ellisheiminum í sambandi við andlát, brúktar til buss- in, og harafturat hevur Lions Klubburin í Suðuroy eisini latið eina munandi upphædd. Í Havn eru eini 10 børn, sum eru so illa brekað, at tey hava bráfeingis tørv á stovni til umlætting. Eftir at hava roynt til fánýtis at fáa mynd- ugleikarnar at gera ein stovn, taka for- eldur nú málið í egn- ar hendur og taka stig til at byggja ein slíkan stovn PRIVAT FYRITAKSSEMI Áki Bertholdsen Ofta verður tikið til, at har tað privata ikki røkkur, má tað almenna trakka til. Men tað er sanniliga eis- ini oftani øvugt, at har tað almenna ikki røkkur, má tað privata trakka til. Tað er Tórhallur Áslaks- son í Havn eitt dømi um. Hann hevur roynt at fáa almennu myndugleikarnar at ásanna tørvin á einum umlættingarstovni til fjøl- brekað børn. Sjálvur eigur Áslakkur tveir brekaðar drongir, so hann hevur meiri enn nakar annar, merkt tørvin á einum slíkum stovni á sínum egna kroppi. Men hann er ikki einsamallur. Bara í Havnini eru eini 10 børn, sum eru so illa fyri, at tey hava bráfeingistørv á einum slík- um stovni. –Einasta tilboð, vit hava fingið, er at senda børnini norður til Klasvíkar á Dáan. men vit hava ikki hug til at brúka ein triðing av umlættingartíðini til at ferðast í, sigur Tórhallur Áslaksson. Málið í egnar hendur Hann heldur avgjørt, at ein slíkur stovnur skuldi verið í Havnini eisini. Men tá ið onki røkist fyri, at almennu myndugleik- arnir fara í holt við at byggja ein slíkan stovn, hevur hann ikki gjørt mætari enn at taka málið í egnar hendur. Hann er nú farin ígongd av sínum eintingum og hev- ur sjálvur tikið stig til at byggja eina slíkan stovn. Herfyri søkti hann Tórs- havnar Kommunu um grundstykki til ein slíkan stovn. Málið varð fyri á bý- ráðsfundi seinasta hósdag og har varð einmælt sam- tykt at ganga umsóknini á møti og at útvega grund- stykki. Á býráðsfundinum varð ført fram, at tað var ein landsuppgáva at byggja og reka ein slíkan stovn og at tað tí ikki verður komm- unan, sum fer at byggja hann, ella at reka hann. Tórhallur Áslaksson sig- ur, at nú verður so eftir at útvega fígging til stovnin. Hann ætlar sær fyrst at vita, um tað ikki ber til at fíggja stovnin við pengum frá føroyska almannaverk- inum. Men ber tað ikki til, ætlar hann sær ikki at gevast fyri tað. –Fái eg ikki almennu myndugleikarnar at taka undir við málinum og at byggja stovnin, fari eg at royna at útvega privata fígging til hann, og at søkja grunnar, olufeløg og hvat tað nú kann verða, um pening, sigur hann. Men hann heldur, at hetta er ein landsuppgáva og hann vil helst sleppa undan privatari fígging. – Vit hava heldur ikki tíð til at arbeiða í fleiri ár við hesum málinum. Tað skal helst vera nú, áðrenn børn- ini eru vaksin og eg havi sett mær sum mál at stovnurin skal vera liðugur um eitt ár. Umlætting og viðgerð Tórhallur Áslaksson sigur, at ætlanin er at talan skal vera um ein umlættingar- stovn, men ætlanin er eisini at talan skal vera um ein stovn, har hesi børnini kunnu fáa viðgerð. –Vit mugu royna at sannføra Almannastovuna og Almanna- og Heilsu- málastýrið um, at tann peningur, sum nú verður brúktur til stuðul til hesi børnini hvør sær, hevði ver- ið munandi betri farin, um hann allur verður brúktur til stuðul og viðgerð á einum slíkum stovni. – Hóast hesi børnini hava stuðlar, eru tilboðini ikki nøktandi. Eg haldi eisini, at tilboðið og tænastan hevði verið nógv betri, um hesi børnini høvdu eitt ávíst stað at vera í og at tær viðgerðir og venjingar, tey høvdu tørv á, vórðu givnar har. – Tað átti eisini at verið lættari hjá fysio- og ergo- terapeutum, og øðrum. t komið á eitt stað at við- gerða børnini, heldur enn at flyta øll 10 børnini til við- gerðarstovurnar, sum vit nú gera.Tað er lættari at flyta eitt fólk, heldur enn 10 fólk, heldur Tórhallur Áslaksson. Tekur málið í egnar hendur Privatfólk hava nú tikið stig til at byggja umlættingarstovn til fjølbrekað børn í Havnini, tí onki røkist fyri at tað almenna kemur so langt. Grundstykkið er útvegað, so nú er eftir at finna fíggingina Stórur marknaðardagur í skúlanum í Trongisvági Her fara tær við einum vogni eftir gongini á Ellis- og røktarehiminum, fullum av dukkum, nissum, og øðrum jólapynti, sum skal seljast á marknaðardegnum í skúlanum í Trongisvági leygardagin Tórshavnar Býráð hevur samtykt at gera eina gongu- gøtu frá Oyggjar- vegnum, oman á Norðasta Horn TRIVNAÐUR Áki Bertholdsen Tórshavnar Býráð hevur nú samtykt at gera ein gøtu frá Oyggjarveg- num oman á Norðasta Horn. Umleið 960 metrar av gøtu vóru gjørdar, tá ið SEV legði kaðal frá Húsareyni til støðina við Krossin á Velbastað- vegnum. Gøtan endaði oman fyri húsini hjá H. Rubeksen. Hiðani varð ætlan at fara víðari fram móti Norðasta Horni til ríðiøkið í Havnardali og runt um Vesturvarða. Eisini at fáa samband við Krossin á Velba- staðvegnum. Málið byrjaði í 1998 tá ið Spastikarafelag- num søkti um gøtu til tey rørslutarnaðu at ríða á. Síðani tá hava bæði Byggi- og býarskipan- arnevndin, Fìggjar- nevndin og tekniska nevnd samtykt at mæla býráðnum til at taka undir við umsóknini. – Gøtan verður nógv brúkt til gongutúrar, og vakurt útsýni er yvir býin og Nólsoyarfjørð, sigur Býráðið Framhald av gøtuni er uml. 1550 m við teym- um oman til Krossin og til býlingin á Norðasta Horni. Tað arbeiðið er mett at kosta 775.000 krónur. Á Býráðsfundi sein- asta hósdag varð sam- tykt at játta 200.000 krónur í ár so at ar- beiðið kann bjóðast út og byrja í ár. Gera gøtu frá Oyggjarvegnum til Norðasta Horn Hvannasund er stongt Landsdjóralæknin hevur boðað frá, at Hvannasund norðanfyri byrgingina er stongd fyri allari ferðslu vegna ILA smittuna ILA Stefan í Skorini Av tí at ILA er staðfest í einum aliringi hjá Faroe Salmon á Hvannasundi setir landsdjóralæknin fleiri forboð í økinum. Tað er bannað at fiska í Hvannasundi norðan- fyri byrgingina. Tað er somuleiðis bannað at landa fisk, ið er fiskaður í Hvannasundi norðan- fyri byrgingina.. Har- afturat er forboð hjá óviðkomandi at sigla nærri enn 500 metrar frá aliringunum hjá Faroe Salmon í Hvannasundi. Hetta skrivar lands- djóralæknin í tíðinda- skrivi. Forboðið er sett í gildi við heimild í lógini um djórasjúkur, um fyri- byrging og niðurberjing av sjúkum hjá djórum. Bjørn Harlou, lands- djóralækni, sigur, at hesi forboð eru sett í gildi í øðrum økjum har ILA er staðfest. Hann hevur frætt, at menn hava fiskað norð- anfyri byrgingina, og tað er ein av orsøkunum til, at landsdjóralæknin setir hesi forboðini. VIÐMERKINGAR Fólkatingsvalið – ein veljarakanning! Fullveldissamgongan á løgtingi hevur mist meirilutan í fólkinum! Birgir Mohr Sandi Tað var harmuligt, at Javn- aðarflokkurin misti sítt um- boð á Fólkatingi – og tað var ikki uppiborið, men angistin fyri loysingarpoli- tikkinum í Føroyum gav Sambandsflokkinum nógv størstu framgongdina – og tað er kanska at skilja eisini, meðan ríkisrættar- liga støðan, sum er so aktu- ell, nú gav polarisering til Tjóðveldisflokkin og Sam- bandsflokkin. Veljarin hevur altíð rætt, sjálvt um vit í Javnaðar- flokkinum meta, at Sam- bandsflokkurin og Tjóð- veldisflokkurin ikki fara at greiða ta loysn, sum Før- oyar og Føroya fólk bíða eftir í sjálvstýrismálinum. Men tað fer tíðin so at vísa. Vit frykta fyri berari kon- frontatión á danatingi við hesi umboðanini, tí Tjóð- veldið og Samband hava næstan aldri kunnað sam- starvað um praktiskan poli- tikk. Men ríkisrættarmálið skal tó í fyrsta og størsta mun loysast her heima á klettunum – í Føroya Løg- tingi og í Føroya Landsstýri – við einum dyggum meiri- luta av føroyska fólkinum aftan fyri loysnina. Meta vit fólkatingsvalið sum eina veljarakanning, so hevur fullveldissam- gongan á Løgtingi mist sín meiriluta í føroyska fólk- inum. Teir tríggir sam- gonguflokkarnir fingu um- leið 47% av atkvøðunum, meðan teir tríggir and- støðuflokkarnir fingu um- leið 53% av atkvøðunum, harav teir báðir stóru flokk- arnir, Sambandsflokkurin og Javnaðarflokkurin, fingu umleið 51%. Hetta merkir, at Føroya fólk tekur ikki undir við loysingarpolitikkinum hjá sitandi samgongu. Tjóð- veldisflokkurin, sum gekk fram í mun til seinasta fólkatingsval, fekk als ikki ta undirtøku, sum veljara- kanningarnar hava spátt og er ikki longur størsti flokk- ur í atkvøðum. Fólkaflokk- urin og Sjálvstýrisflokkurin gingu báðir markant aftur. Hetta má í praktiskum politikki viðføra, at ein meira hóvligur sjálvstýris- politikkur eigur at verða loysnin á ríkisrættarmálin- um, tí tað er vilji fólksins. Vit hóma væl ynski um eina broyting. Tað er at vóna og vænta, at henda hóming verður enn greiðari til eitt kom- andi løgtingsval, hvar loys- ingarflokkarnir missa sín meiriluta, so skipast kann eitt annað og betri lands- stýri við einum fyri Føroyar tryggari og munadyggari politikki. Tjóðskaparromantikkur, ynskitankar, reyp og ovur- kæti kann vera gott til eitt- hvørt høvi, men ikki í tí harða gerandisdegnum, tí slíkt kann ikki nýtast til at gjalda rokningar við. Væl- ferðin hjá okkum øllum í Føroyum, hon kostar pen- ing, nógvan pening, tað er tann kaldi veruleiki, sum politikarar eiga at liva upp til. Hetta er krav fólksins. Frælsi – verulig persón- ligt frælsi – býr í øllum før- oyskum hjørtum. Og fólk- sins frælsi eigur at koma fyrst – frælsi hins einstaka. Fátækt og armóð fjøtra hitt persónliga frælsið, tí siga vit: Vælferð Føroya fólks eigur at vera fremsta málið fyri øllum politikki – ikki bjørt, romantisk hugtøk ella loysing her og nú. TÍÐINDASKRIV Ferðsla í myrkri er 2-3 ferðir so hættislig, sum ferðsla í dagslýsi. Serliga eru tað fólk til gongu, ið eru í vanda - í vanda at verða ákoyrd av bilum, sigur Ráðið fyri ferðslu- trygd. Ein vanlig misskiljing er, at fólk halda, at tey altíð verða sædd av bilførarum. Ljósini á bilunum tykjast jú so sterk, tú kennir teg rætt og slætt »baðaðan« í teimum, og tað er ein sann- roynd, at tað ber til at lesa í bók í glæmuni frá einum bili, sum er 2-300 m. burturi. Men hjá bilføraranum er støðan hin øvuta. Á myrkum vegi, har eingi gøtuljós eru, sær bilførarin í mesta lagi tað, sum fjar- ljósini hjá bilinum megna at lýsa upp, tað er 100 m - við nærljósunum er tað 30 m. Men ljósini á bilum eru í veruleikanum ikki sterkari enn so, enn at einans tað, sum er ljóst á liti, verður sjónligt fyri bilføraran. Tí er sera avgerðandi, hvønn lit klæði okkara hava. Eitt fólk í ljósum klæðum kastar uml. 80% av ljósinum aftur, meðan eitt fólk í dimmum klæðum einans kastar eini 5% av ljósinum aftur til bilin. Endurskin harafturímóti, er gjørt úr tilfari, sum megnar at kasta næstan 100% av ljósinum, sum lýsir á tað, aftur til ljóskelduna. (Kannið hetta okkurt vetrarkvøldið - ella vetrar- morgun, tá ið myrkt er!) Bestu ráðini eru tí at vera í ljósum klæðum, tá ið tú skal út at ganga í myrkri. Hetta eiga foreldur at hugsa um, tá ið klæði verða keypt. Um so skuldi verið, at bara myrk klæði eru til taks, so minst í øllum førum til endurskin. Við átakinum »Vit síggj- ast« hava næmingarnir í 1.- 2.-3. og 4. flokki enn eitt endurskin til at taka! Stutt um endurskin - Jú ljósari klæði vit hava, jú betri síggjast vit, keyp tí ljós vetrarklæði. - Nýt altíð endurskin,tá ið tú skalt út at ganga í myrkri. Nógv sløg av endurskini eru, umframt tey sum nú verða givin út til næming- arnar í 1.-2.-3. og 4. flokki. Niðanfyri eru nevnd nøkur dømi: - Bleyt endurskin at seyma ella at líma á jakkar, buksur, venjingarbúnar o.s.fr. - Endurskin at líma á skógvar og stúlvar, sum, hóast lítil, síggjast sera væl. - Endurskinsspjøldur at hanga í klæðini, ella at festa í ein lumma, so tey kunnu goymast, tá ið tey ikki verða brúkt. Eisini er gott er at seta endurskin á barnavognar, sletur, súkklur o.t. Og sjálv- sagt skulu vit seta endur- skin á tey fýrføttu, tað verið seg hund, kettu, hest og ikki minst seyð. Um ferðslu og myrkur C M Y K 10