mánadagur 12. oktober 2009síða 7

7 Nr. 194 - 12. oktober 2009 Fiskaaling fer nú und­ ir eina nýggja PhD­ verkætlan, sum skal kannað umhvørvið í aliringum á sjónum. Verk ætlanin, sum ber heiti ”Vatn góðska innan aling á sjónum”, er skipað sum eitt sam starv millum Fiskaaling, Náttúru­ vísinda deildina, SINTEF í Noregi og føroysku alivinnuna TÍÐINDASKRIV Aliútgerðin, serliga nótir­ nar, og fiskurin í nótunum ávirka rákið í og kring nót­ irnar, sum verða brúkar í aling á sjónum. Um illa vil til, kann hetta verða við­ virkandi orsøk til vánaligan trivnað hjá fiskinum, sum sæst aftur sum slakari vøkst ur og verri sjúku mót­ støðuføri. Málið við hesi PhD­verkætlan er at fáa neyvan kunnleika um hvussu útgerð og fiskur ávirk ar aliumhvørvi í nót­ unum í einum alibrúki á bæði vardum økjum inni á firðum og á meira harð­ baldum økjum longri úti. Heini Rasmussen, sum í løtuni starvast hjá Haldor Topsøe A/S í Danmark við FEA­modellering, er settur í starv til PhD­verkætlanina. Hann er útbúgvin civil­ verkfrøðingur á maskinlinju frá DTU í Danmark og byrjar í nýggja starvinum á Fiskaaling um ársskifti 2009/2010. PhD­verkætlanin verður liðug í 2013 og úrslitini verða kunngjørd í altjóða granskingartíðarritum og á ráðstevnum. PhD­verkætl­ anin verður fíggjað av Fiska aling, Granskingar­ ráð num og SINTEF. Týdningarmikil úrslit Tað er vælkent, at aliútgerð á sjónum, serliga nótirnar, ávirka rákið í og kring nót­ irnar. Øystein Patursson, ið nú starvast sum granskari á Fiskaaling, hevur í eini PhD­verkætlan frá 2008 ment eitt model til at modellera rákið í og kring eina alinót. Í nýggju verkætlanini verður arbeitt víðari við hes um modellinum við denti á at fáa vitan um eitt heilt alibrúk við fleiri nót­ um. Harumframt er ætlanin at kanna ávirkanina frá fisk inum á rákið og súr­ evnisnøgdina í sjónum. Úrslitini frá verkætlanini vera týdningarmikil fyri fram tíðaraling, bæði á inn­ aru aliøkjum og á meiri út ­ settum aliøkjum. Á vardum økjum við lítl­ um ráki, kann útskiftingin av sjógvi í nótunum vera í minna lagi, serliga í ali­ brúk um við nógvum ring­ um. Mátingar vísa, at súr­ evnisinnihaldið í sjónum í slíkum førum vanliga fer niður. Hetta hevur við sær at trivnaðurin hjá fiskinum vesnar og um hetta hendir ofta, kann hetta elva til strongd, vánaligan vøkstur og møguliga eisini niðursett mótstøðuføri mótu sjúku. Við betur kunnleika til hesi fyribrigdi, kann alarin ar ­ beiða fyribyrgjandi og taka hædd fyri tíðum við lágum súrevnisinnihaldi í ali nót­ unum. Á útsettum aliøkjum er størsti trupulleikin stóru hydrodynamisku kreftirnar ið virka á aliútgerðina. Avbjóðingin á hesum økjum er at menna aliútgerð, sum megnar at standa ímóti náttúrukreftum, og sam­ stundis varðveita eitt um ­ hvørvi í alinótum, sum gevur best møguligan trivn­ að hjá fiskinum í nótunum. Betri vitan um hesi viður­ skifti er avgerandi, um aling á opnum havi skal gerast veruleiki. Tvær verkætlanir Á Fiskaaling eru tvær aðrar vinnuligar PhD­verkætlanir í gongd: Verkætlanin “Fitisýran TTA í eini dynamiskari framleiðslu av atlantiskum laksi” skal kanna, hvussu ein dynamisk samanseting av fóðri kann lagast til ym isk fysiologisk og um ­ hvørvislig viðurskifti fyri at tryggja eina optimala framleiðslu av alilaksi. Verkætlanin er ein partur av eini størri strategiskari verk ætlan um optimering av laksaaling, og er fíggjað av Norges Forskningsråd. Luttakararnir eru Nofima í Noregi, IFREMER í Franka ríki og Fiskaaling. Regin Arge, granskari á Fiskaaling, tekur hesa PhD­ verkætlan og hann er innskrivaður við Univeristet for Miljø­ og Biovitenskap í Ås, Noreg. Verkætlanin “Ílegukann­ ingar av toski av Føroya­ banka og landgrunninum” skal lýsa genetiska struk­ turin í teimum báðum før­ oysku toskastovnunum, og skal varpa ljós á viðurskifti í sambandi við aling av før­ oyskum toski. Tað er Petra Petersen, granskari á Fiska­ aling, sum tekur hesa PhD­ verkætlan og hon er inn­ skrivað við Institute of Aquaculture á University of Stirling í Skotlandi. Verk ætlanin, í er fíggjað av Fiskaaling og Gransk ingar­ ráðnum er eitt samstarv mill um Fiskaaling, Hav­ forsk ningsinstuttet i Berg­ en, Náttúruvísindadeildina, Havstovuna og Nofima í Noregi. Nýggj PhD-verkætlan innan aling á sjónum Óvæntað uppsøgn Tað var einki minni enn ein bumba, tá danski samráðingarleiðarin upp undir veðurlagsráðstevnuna í Keypmannhavn, Thomas Becker, brádliga segði seg úr starvinum fríggjadagin, nú bara tveir mánaðir eru eftir, til ráðstevnan verður í Keypmannahavn. Alment varð sagt, at hann hevði sagt upp orsakað av óskili í roknskapinum frá einari samráðingarferð, men sambært kringvarpinum DR var tað bara ein partur av sannleikanum. Í tíðindunum í gjárkvøldið kom fram, at talan var eisini um eina innanhýsis uppgerð í veðurlagsmálaráðnum og um kapping millum veðurlagsmálaráðið og forsætismálaráðið. Íslendingar kanna makrel Íslendingar leggja stóran dent á at fáa staðfest, hvussu makrelurin ferðast í íslendskum sjógvi, hvussu nógvur makrelur er har, og hvussu leingi hann er innan fyri íslendska markið. Teir seinastu dagarnar hava fýra skip leitað eftir makreli úti fyri Eysturlandinum og suðureftir. Vísir skrivar frá einum av skipunum, at teir sóu makrel og eisini nakað av sild. Sambært skiparanum var hetta íslendsk summarsild og norðhavssild. Ísland var fyri hvøssum atfinningum, tá landið ásetti sær stóra makrelkvotu fyri árið í ár. ST-dagur í NorðurlaNdahúSiNum Tiltakið byrjar klokkan 15 og endar klokkan 17. Skráin fyri tiltakið er hendan: ST – SáTTmálar – gera Teir nakran mun? elin mortensen, stjórnmálafrøðingur og forkvinna í Amnesty International Føroya Deild Føroyar á javnSTøðuleið – niðurSTøður Frá CeDaW nevnDini Pól egholm, cand.merc., málsviðgeri á Sendistovu Føroya í Keypmannahavn, Uttanríkisráðið reThinking emPoWermenT – CeDaW aS a Tool Prof. Dr. jur. herdís Thorgeirsdóttir, sakførari og lektari við Bifrost, lærustovn í Íslandi. Forseti í European Women Lawyers’ Association, sí www.ewla.org OrðSTýrArI vErðUr DOrIT HAnSEn, cAnD.mAg. Tiltakið er alment og ókeypis. Javnstøðunevndin og demokratia skipa á st degnum 24. oktober fyri tiltaki um CedaW, sum er kvinnurættindasáttmálin hJá st