mánadagur 19. oktober 2009síða 8

8 tíðindi Nr. 199 19. oktober 2009 Tiltak nummar 100 á 100 ára degnum fyri Tórshavn sum fólka­ vald kommuna er ein bóklingur yvir allar teir 130 býráðs limir­ nar, sum hava sitið hesi 100 árini 100ÁRA HALD Leo Poulsen leo@sosialurin.fo Tórshavnar kommuna hev­ ur gjørt nógv burtur úr, at tað í ár eru liðin 100 ár, síðan høvuðsstaðurin gjørd­ ist ein fólkavald kommuna. Í morgn varð so tiltak numma r 100 avdúkað í hes­ um sambandi. Talan er um ein bókling, eitt hagtalsyvirlit yvir allar teir 130 býráðslimir nar, sum hava sitið hesi 100 ár ­ ini. Yvirlit er yvir hvørt býráð sær hesar 26 seturnar, síða­ ni fyrsta fólkavalda býráðið 190912, sitandi býráð írokn að. Eisini eru myndir av hvørjum einstøkum bý ­ ráðs limi fyri hvørt árið at fin na í bóklinginum. Gjølla er greitt frá hag­ tals liga hvørjir listar hava still að upp, og hvussu nógv­ ar atkvøður teir hava fingið og eisini, hvussu nógvar lim ir hvør listi hevur fing­ ið. Áhugavert er at síggja, hvørj ir listar hava stillað upp, og tað hevur ikki altíð ver ið politiskt eina. Byrjað verður heilt frá byrj an. Í fororðunum sigur Heð in Mortensen, borgar­ stjóri, at »Tað var við danskari ríkisdagslóg frá 1866, at Havnin gjørdist fyrsta kommunan í Før oy­ um. Millum teir seks stýris­ limir nar var fútin, ið hevði fast an sess«. Nevndir eru teir 23, sum vóru »borger re præs en t ant­ er« í býráðnum árini 1866 til 1908. Eisini verður nevnt, at í borgara umboðnum sótu fimm limir. Tá býráðið varð valt fyrstu ferð vóru sjey bý ráðs limir, men til valið í 1924 var talið hækkað til níggju. Til valið í 1952 varð talið aftur hækkað, hesaferð upp í 11, og seinast, við nýgg ju kommunulógini frá 29. juni 1972, hækkaði talið upp í 13 býráðslimir, sum tað er í dag. Sambært kommunulógini skal talið á býráðslimum í einari kommunu av teirri stødd, sum Havnin er, hava mill um 13 og 17 bý ráðs­ limir. Sera upplýsandi Allar 36 síðurnar í bók ling­ i num eru á tremur við áhuga vedrum og upplýs­ andi til fari. 26 av síðunum eru sum longu nevnt halg­ að ar teim um 26 býráðunum, sum hava sitið síðani 1909, við navni og mynd av býráðs limunum. Listabókstavur var tey fyrs tu nógvu árini ikki fast­ ur, men fekk tann listin, ið fyrst varð latin inn bókstavin A, tann næsti fekk B og so framvegis. Fyrsta býráðsvalið í 1908 vóru fýra listar, Fram burðs­ felagið (A), Føroya Væl (B) og síðani tveir ónevndir list ar, C og D. Hetta hava eyð vitað verið borgaralistar av einumhvørjum slag. Hes ir fingu tó ikki umboðan í býráðnum. Til valið 22. desember 1916 vóru umframt Fram­ burðs felagið og Føroya Væl eisini Arbeiðaralistin, og hes in fekk tvey av teimum níggju umboðunum. Valini eftir hetta vóru ein og tveir borgaralistar til hvørt býráðsval fram til 1948, tá veruliga politiska upp stillingin fór fram – tó sam an við nógvum privatum list um. Hetta var so uppstillingin heilt fram til 1972, tá upp­ still ingin gjørdist politisk burtur av, tó við undantaki av Borgaralistanum – seinni Utta n flokkalistin – sum í fleiri val á rað var størsti flokk ur í býráðnum. Ikki fyrr enn til valið í 1984 fingu politisku flokk­ ar nir teir føstu bók stav ir, ið vit kenna í dag. Bóklingurin er sera upp­ lýsandi, og hevur bæði yvir lit yvir allar 18 borgar­ stjór ar nar, sum hava sitið hesi 100 árini, og ein áhuga­ verdan lista yvir ára mál ini, teir 130 býráðs limir nir hava sitið. Millum ann að sæst, at tá hetta val skeiðið er av, hevur Heðin Mortensen, sitandi borgar stjóri, um boð­ að havnar borg ar ar í samfull 40 ár. Tað er Heðin Mortensen sjálv ur, sum hevur sam­ skipað arbeiðið við bók­ lingi num, Birgar Johanne­ sen hevur funnið fram mynd ir, Viggo Christiansen hev ur havt søguliga yvirlitið um hendi, gamalt yvirlit hev ur Gunnar Mikkelsen tik ið sær av, rættlesturin og dag føringina hava Tórgerð Hentze og Hanna Simonsen fyrgt fyri. Birgir Kruse hev­ ur verið við fyri 100 ára hald ið, Guðrun H. Morten­ sen hevur sett bóklingin upp, meðan Prenta hevur stað ið fyri prentinum. Bóklingurin verður borin í hvørt hús í kommununi koman di vikuna. Útflutn­ ing urin minkar Hóast alivinnan útflytir meiri fisk, so er samlaði út flutn ingurin av fiski minkaður 4% Seinasta árið er tða ser­ liga alivinnan, sum hev­ ur útflutt meir enn árini framman undan, meðan tað hjá øðrum vinnum hev ur gingið verri. Fiskivinnan hevur havt bæði fallandi veiði­ nøgd og prísir. Hetta hevur ført við sær, at út flutn ingsvirðið er mink að. Hjá alivinnuni hevur verið øvugt, tí nøgd in hevur verið vaks an di, samstundis sum prísirnir hava verið góð ir. Samlaða út flutn ings­ virð ið til og við august mán að er minkað 7%. Um bert hugt verður at útflutninginum av fiska­ vørum, síggja vit eina mink ing uppá 4% í virði og 27% í nøgd. Í yvirlitinum hjá Hag­ stovuni sæst, at vøkst ur­ in á útflutninginjum av ali fiski er heili 45%. Eisini í uppisjóvarfiski er ein lítil vøkstur á 2%, og í bólkinum Aðrar vør ur er vøksturin 31%. Minking er tó í bólku­ num Botnfiskur (22%), flundru fiskur (17%), Skelja fiskur (23%) og Annar fiskur og fiska­ úrd táttir (40%). Eisini í bólkinum Skip er ein aftur gongd (36%). Samlað minkaði út flutn ing urin 7%, fiska vøru útflutningurin átti 4% avhesum, skrivar Hag stovan á heimasíðu síni. Hagtalsført býráðslimir í Havn Birgir Kruse, ið skipar fyri 100 ára haldinum hjá Tórshavnar kommunu, Birgar Johannesen, ið hevur funnið myndirnar fram, og Heðin Mortensen, borgarstjóri, ið hevur samskipað arbeiðið Mynd: Jens Kristian Vang Sjálfstæðisflokkurin stóra framgongd Hevði altingsval verið í Íslandi nú, hevði stjórnin fingið tann minst møguliga meirilutran við 32 av teimum 63 tinglimunum. Samfylkingin hevði varðveitt sínar 20 tingmenn, men VinstriGrøn høvdu mist tveir av sínum 14 tinglimum. Tann stóri vinnarin hevði verið Sjálfstæðisflokkurin. Á seinasta vali fekk flokkurin 23,7 prosent, og í einari meiningakanning síðst í juli fekk hann 30,4 prosent. Men var val til Altingið nú, hevði Sjálfstæðisflokkurin fingið 34,7 prosent. Tað hevði givið honum 22 tinglimir ella seks fleiri, enn hann hevur í Altinginum nú. Kann enda úrslitaleyst Tað er als ikki óhugsandi, at STveðurlagsráðstevnan í Keypmannahavn seinni í ár fer at enda úrslitaleys. Hesum stúra fleiri fyri aftan á eina samrøðu, sum sjónvarpið Channel Four hevur havt við amerikanska samráðingarmannin á veðurlagsøkinum, Todd Stern. Í samrøðuni viðgekk hann, at tað er væl hugsandi, at eingin verulig avtala fæst á ráðstevnuni í Keypmannahavn. Summir eygleiðarar halda tó, at orðini skuldu leggja trýst á amerikonsku Kongressina fyri at fáa hana at samtykkja eitt veðurlagsuppskot hjá stjórnini.