fríggjadagur 23. oktober 2009síða 12

nr. 203 · 23 oktober 2009 12 VIKUSKIFTI NorðurleNdska krimisøgaN steNdur sterkari eNN NakraNtíð, meN tað koma alt ov Nógvar krimibøkur út, heldur krimi-serfrøðiNguriN Peter KirKegaard. haNN vóNar, at markNaðuriN fer at fiNNa eiNa meira hóskaNdi legu, so tað verður lættari at síggja, hvat er gott, og hvat er miNNi gott. Peter kirkegaard viðmælir eisiNi tær bestu NorðurleNdsku krimibøkurNar Vit súpa krimi søgur Keldur: Anna Ellingsgaard - »Eina góða krimi at pína seg við« (greið í Sosialinum, mai 2009) Eyðun Klakstein - Samrøða við Peter Kirkegaard (Rás2, mai 2009) Krimi eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Norðurlendska krimi-søgan stendur sterkari enn nakrantíð. Alt fleiri krimi- bøkur verða seldar, alt fleiri bøk ur verða givnar út, og alt fleiri rithøv- undar bjóða seg fram. Nøvn sum Sjöwall-Wahlöö, Liza Marklund, Jo Nesbø, Håkan Nesser, Steig Larsson, Gunnar Staalesen, Anna Holt, Arne Dahl og fleiri selja túsund tals – og aftur túsundtals – av sínum krimi søgum. Lesararnir súpa krimisøgurnar, og seinastu árini hevur rákið verið, at fólk kunnu næstan ikki fáa nóg mikið av spenningssøgum. – Ein orsøk til, at vit lesa fleiri krimi bøkur er, at bókamarknaðurin er á trem ur við krimi bókum, og forløgini hava funnið út av, at tað er góð søla í spenn ings søgum, og tí verða hesar søgur nar oystar út á marknaðin, sigur Peter Kirkegaard, sum er danskur krimi- ser frøð ing ur. Hann hevur granskað í krimi-bókmentum, og hann hevur í nógv ár eisini verið ummælari í blað- num Informatión. – Tað koma alt ov nógvar krimibøkur út, og marknaðurin er við at verða mett aður. Eg vóni, at vit fara at finna eina meira hóskandi legu, so vit betur síggja, hvat er gott, og hvat er minni gott. Nógv av tí, sum kemur út nú á døg um, er ikki nóg gott. Norðurlendsk traditión Norðurlendska krimisøgan verður roknað sum ein serligur stílur ímillum altjóða spenningssøgurnar, og byrjanin var miðskeiðis í sekstiárunum í Svøríki. – Tá vit tosa um norðurlendskar krimi bókmentir, tosa vit í grundini um tradi tióinina, sum byrjaði við Sjöwall- Wahlöö í 1965. Vit tosa um sam felags- kritiskar spenningssøgur, har brots gerð- in víst er ræðulig, men hon kann eisini forklárast við sosialum misforholdum, sigur Peter Kirkegaard. – Tað er greiður munur á norður- lendsk um krimi-søgum og eitt nú teimum amerikansku, serliga tá vit tosa um, hvør er høvuðspersónur. Í USA er ein sterk traditión við tí einsa malla detektivunum, meðan tær norður- lendsku søgurnar ofta hava eitt koll- ektiv í spæli. Amerikanska krimisøgan verður ofta mett sum tann hartkókaða, tann enska sum tann uppklárandi, og hóast tað eru element av hesum báðum í norðurlendsku krimisøguni, hevur hon meira rót í einum samfelagsligum engagementi. Vilja pínast Peter Kirkegaard heldur, at tað at fólk tíma so væl at lesa krimisøgur, snýr seg grundleggjandi um, at fólk vilja á ein hátt fara ígjøgnum líðingar saman við einum skaldsligum persóni og so uppliva grøðing at enda. – Krimilesarar fara sjálvbodnir inn í alskyns svínari og ræðuleikar, har teir í loyndum njóta at vera 'samsekir' í brotsverkunum. Men eg trúgvi ikki, at krimi-fasinatiónin bara snýr seg um kitlandi fragdina við kanska, kanska ikki at verða avdúkaður. Tað er heldur tankin um stóru grøðingina, sum hug tekur og sum vit øll nokk leingjast eftir – og jú størri sárini eru, tess størri er grøðingin. Og størsta sárið av teim um øllum má í okkara mentan vera morðið á eitt menniskja, sigur Peter Kirkegaard og leggur afturat, at hetta eisini forklárar, hví krimibøkur eru eitt serstakt mentanarkristið fyribrigdi. – Í eini kristn- ari mentan, har ein staka menn iskja lívið verð ur fatað sum heilagt og friðhalgað, verður drápið jú tann ulti mativa vanæran av lívinum. Tí mugu allar kreftir setast inn fyri at endurreisa trúnna á livið, so vit fáa frið í sálina aftur.