mikudagur 28. oktober 2009síða 6

6 tíðindi Nr. 206 - 28. oktober 2009 Í ár fingu Føroyar heiðurin at handa Bókmentavirðisløn Norðurlandaráðsins, sum hesuferð var latin norska skald­ inum Per Petterson Handan Anna V. Ellingsgaard anna@sosialurin.fo Tað gjørdist Bergur Djur­ huus Hansen, sum vegna dómsnevndina í ár fekk heiðurin at handa størstu norð urlendsku virðislønina í bókmentum, Bók menta­ virðisløn Norðurlanda ráð­ sins á 350.000 krónur Fyrr í ár samdist dóms­ nevndin um at lata norska stórskaldinum Per Petterson virðislønina fyri 2009, og sjálv handanin fór fram á stórum hátíðarhaldi í Stokk­ holm í gjárkvøldið. Gløgg og vøkur prosa Per Petterson fær virðis­ lønina fyri skaldsøguna Jeg forbanner tidens elv og í røð uni til handanina, læt Bergur D. Hansen ongan iva vera um, at talan er um eina heilt sermerkta frá­ søgn, sum longu sæst í heit­ inum. – Tað krevur dirvi at skriva eina skaldsøgu við heitinum "Jeg forbanner tidens elv". Heitið bendir á eina vónleysa og alt ov menniskjaliga trongd at seta seg út um tíð og stað. Og heitið er tvíbundið, øðrumegin er tað stórsligið, næstan mytiskt og á tremur við veldugum treiskni, hinu megin avdúkar tað im potent ráðaloysi og resignatión, staðfesti Berg­ ur D. Hansen í røðini. Hann legið afturat, at tað er tankavekjandi at heitið stavar frá eini yrking hjá Mao, har uppreistrarsinnaði politiski leiðarin vísir seg sjálvan sum eitt menniskja uttan makt yvir grund leggj­ andi treytunum í tilveruni. Í røðuni vísti Bergur D. Hansen á, at sermerkta styrkin hjá Petterson í hesi skaldsøguni er hansara sjáldsama vakra og gløgga prosa. Grundleggjandi snýr skaldsøgan segi um tørvin hjá menniskjanum á nær­ leika, lívssamanhangi og endurloysn, og hon verður til stóra list í sínum máli. – Tí sjálvt um frásøgnin um Arvid Jansen býr í søgu gongdini, so kemur henn ara søk fram í sjálvum málinum ­ í fínu, stillisligu prosaini hjá Pettersen, har orðini leggja seg kring tøgn ina, sum tað ongantíð eydnast persónunum at bróta, segði Bergur D. Han­ sen, sum við hesum orðum handaði Per Petterson Bók­ mentavirðisløn Norður­ landa ráðsins 2009 »Kult gjort« Kanska ikki heilt óvæntað takkaði Petterson við eini frá søgn, ið næstan kundi verið tikin beint úr onkrari av hansara bókum. Frá pallinum mintist Petter son pápa sín, sum arbeiddi á skógvafabrikkini, sum elskaði cowboybøkur, men lat heimsklassikaranar standa til pynt í síni út ­ skornu reol. Og mammu sína, sum arbeiddi á sjoku­ látafabrikkini, sum las alt, men ikki átti eina einastu bók. – Høvdu tey sæð meg nú, høvdu tey svímað av smædni, men tað má vera harvið. Eg takki teimum allíkavæl, segði Petterson í tí hann eisini takkaðu dóms nevndini fyri at hann slapp at uppliva hetta »Det var kult gjort«, segði Per Petterson Øll við Í stuttari viðmerking sigur Bergur D. Hansen, at tað var stuttligt at sleppa at handa Per Petterson heið­ urslønina. Sjálvur heldur hann Petterson vera ein framúr góðan stílist, hvørs prosa má metast at vera heilt einastandandi í máta­ num, hon bæði er klók, vøkur og grúsom í senn. – Tað mest sermerkta er kanska, at hann megnar at skriva bøkur á sera høgum málsliga listarligum støði, sum øll kortini lættliga kunnu lesa, sigur Bergur D. Hannsen. Hetta er aðru ferð før­ oyska umboðið handar Bók mentavirðisløn Norður­ landaráðsins. Seinast var í 2003, tá Turið Sigurðadóttir handaði Evu Strøm virðis­ lønina. Jólabók til tey minstu Nýggj jólabók er komin til børn undir skúla­ aldur. Bókin Tey allar­ fyrstu jólini sigur søg­ una um, tá boðini komu um at Jesus skuldi føð­ ast, ferðina hjá Mariu og Jósef til Betlehem, hiðravitjanina og ann­ að. Í bókini eru sera vakr ar myndir og har­ afturat eru meir enn 130 klistrimerki, sum børnini kunnu líma inn í bókina. Tað er Heima missi­ ónsforlagið sum gevur út Tey allar fyrstu jólini, sum fæst hjá forlagnum og í bókabúðum kring landið. Føroyar handað bókmentavirðisløn »Det var kult gjort«, segði Per Petterson, tá hann í gjárkvøldið takkaði fyri Bókmentavirðisløn Norðurlandráðsins Mynd: Magnus Fröderberg/norden.org Turkur í Kina Varandi turkur í Suður­, Mið­ og Eysturkina hevur havt við sær, at áirnar eru minkaðar óvanliga nógv. Eitt nú vísa mátingar, at áin Zhujiang hevur ikki verið so lítil síðani 1941. Avfallið í august og september var nógv minni enn vanligt, og tað hevur millum annað havt við sær, at tann størsta áin í Kina, Yangtze, hevur ikki verið so lítil tey seinastu 23 árini. Yangtze og hinar stóru áirnar hava sera stóran týdning sum samferðsluæðrar, men nú eru áirnar so grunnar nógvastaðni, at tað kann órógva skipaferðsluna. Sóu risastóran háv Fólk, sum stuttleika sær við at surfa úti fyri strondini í Queensland í Avstralia, eru vorðin meiri varin, nú tað er komið fram, at ein ovurstórur hvíthávur heldur til har um vegir. Eingin hevur sæð tann stóra hávin, men tá menn um vikuskiftið fóru aftir einum hávi, sum var komin á eina hávalínu, vísti tað seg, at ein ovurstórur hávur hevði bitið hann so illa í tveimum bitum, at hann var næstan farin tvørturav. Hávurin á línuni var tríggjar metrar langur, og serfrøðingar meta tí, at tann, sum beit hann, man hava verið minst sjey metrar til longdar, skrivar Reuters.