mikudagur 28. oktober 2009síða 12

12 Nr. 206 - 28. oktober 2009 Sosialurin Sjálvandi lond og ikki øki SAMBAND eirikur liNDeNSkov eirikur@SoSiAluriN.fo tlf 341800 viðmerkingar Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Marknaðarleiðari: Gudny Langgaard gudny@sosialurin.fo Finnbjørg Nattestad finnbjorg@sosialurin.fo Høgni Thomsen hogni@sosialurin.fo Elin Vatnhamar Olsen evo@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Inna Törnroos inna@sosialurin.fo Magnus Gunnarsson maggi@sosialurin.fo Rigmor Dam rigmor@sosialurin.fo Leo Poulsen leo@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Árni Joensen arni@sosialurin.fo Anna V. Ellingsgaard anna@sosialurin.fo Rógvi Nybo rogvi@sosialurin.fo Eirikur í Jákupsstovu eij@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Mánadagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Týsdagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Mikudagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Hósdagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Frí. kl. 09 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39 mm og rúmið millum teigarnar er 4 mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blað leiðsl­ an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Kykmyndir: Alvin Elleby Andersen alvin@ras2.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e­post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 228814 e­post: aki@sosialurin.fo e­post: dagfinn@sosialurin.fo !!! Haldarar sum ikki hava fingið blaðið, kunnu ringja til 341818 frá kl. 8.00­20.00 og boða frá Uppseting/prent: Uppseting: Sosialurin Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.­frí. 8­16 Tórsgøta 1, 100 Tórshavn Tel. 341800, Fax 341801 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo varp@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag­fríggjadag klokkan 1330 Í hesum døgum hevur Norðurlandaráðið fund í Svøríki. Hetta er árligi ráðsfundurin, har allar tjóðirnar, londini og økini í Norðurlondum luttaka. Í hesum sambandi hevur Útnorðurráðið við grøn- lendska formanninum Josef Motzfeldt á odda heitt á Norðurlandaráðið og Ráðharraráðið um at strika orðingina ØKI, tá henda verður brúkt um fleiri av londunum í Norðurlondum. Vit hava aftur og aftur hoyrt og sæð á skrift vend- ingina “sjálvstýrandi økini” brúkta um serstakliga Føroyar og Grønland. Útnorðurráðið sigur í síni áheitan, at heldur enn at brúka orðingina “lond og sjálvstýrandi øki” eiga vendingarnar “ríki og lond” ella “statir og sjálv- stýrandi lond” at verða nýtt, soleiðis at orðið lond ikki verður brúkt í einum týdningi, sum útilokar Føroyar og Grønland. Vit kunnu bara taka fult og heilt undir við hesi áheit- an. Orðið øki er bæði niðurgerandi og er ikki sørt eyðmerkt av hjálandaveldi. Grønland og Føroyar eru sjálvandi sjálvstýrandi lond og ikki øki. Latið tað vera sagt einaferð med alla. Við okkara serstøku mentanum, máli, søgu og geografi er als eingin ivi um, at talan er um lond. Ein spurningur, sum eisini hevur verið reistur, eitt nú í svensku miðlunum í sambandi við Norðurlanda ráðsfundin er týdningurin, sum Norðurlond kunnu hava, um tey standa meira saman. M.a. verður víst á í blaðgrein, at Norðurlond eiga at standa so mikið nógv saman, at tey einaferð í framtíðini eiga at skipa seg sum eitt samveldi. Tá vilja tey sum ein felags eind standa nógv sterkari, ja entá verða tann felags eindin í heiminum, sum stendur nógv sterkast. Her er sjálvandi ikki talan um vápn ella slíkt vald. Norðurlond eru kend fyri sínar sosialu- og heilsuligu skipanir og fyri eitt sera dynamiskt vinnulív. Fyri at ganga á odda í mannarættindaspurningum á nærum øllum økjum í samfelagnum. Eisini tá tað snýr seg um javnrættindi. Og ikki minst eiga Norðurlond ella rættari umsita tey nøkur av heimsins størstu virðum í havinum. Spurningurin um eitt samveldi í Norðuratlantshavi hevur fyrr verið reistur. Eingin ivi um, at londini her eiga at menna samvinnuna, men um talan skal blíva um eitt samveldi er so nakað, sum má viðgerast í fólkavaldu tingunum. Málið verður so enn meira breitt og áhugavert, tá spurningurin um øll Norðurlond saman kunnu gerast til eitt samveldi. Ein gamal tanki, sum uttan iva er mongum norð- búgva nærliggjandi. Um ES hevur forkomið hesum møguleika er so ein annar spurningur. Men hví ikki taka hesar spurningar til umrøðu. Hvat uppskotin- um um at strika øki og brúka orðingina land ístaðin, har er als einki at umrøða. Tað er ein sjálvfylgja. Vit hava stórar trupulleikar í okkara samfelag í løtuni. Skógvarnir eru ov smáir. Føturnir hava sár og bløðr­ ur. Tað ber illa til at ganga sum er. Vit mugu hava einar størri skógvar. Einar skógv­ ar, ið klára at ganga og bera kroppin. Uttan at fáa sár. Vanliga plagar ein saman­ hangur at vera ímillum stødd av fóti og likami. Men í Føroyum er eingin samanhangur. Tað hevur tað ikki verið seinastu árini. Orsøkin er politisk og harav fíggjarlig. Politiskt varð avgerð tikin um at skerja ríkisveit­ ingina í 2002. Fíggjarliga avleiðingin av hesum er, at vit hava mist 4 milliardir krónur at gjalda vælferð fyri. Tann skerjing, ið nátúr­ liga átti at verið gjørd inn­ an allan tann almenna geiran frá skúlum til sosial og heilsumálaøki sum fylgja av at ríkisveitingin varð skerd, varð ongantíð gjørd av loysingarflokkun­ um. Tvørturímóti vórðu fleiri krónur nýttar til hesi økir. Tí teir væntaðu at finna olju. Men oljan er ikki funnin enn. So ei undur í, at skógvar­ nir eru ov smáir. Tjóðveldisflokkurin, ið tosaði um rúseitur í smb við blokk, má nú konstatera, saman við sínum veljarum, at hall er á fíggjarlógini, fyrst og fremst orsakað av einum politiskum loysingarrúsi, ið teir stóðu á odda fyri. Vit sita nú eftir við loysingarhallinum. Vit kunnu bert fegnast um, at 2/3 eru eftir av ríkisveiting­ ini. So hava vit tað at gjalda heilsuverk, pensionistar, skúlar o.s.fr. við. Stóra avbjóðingin ídag er, hvussu vit skulu loysa tann ovurhonds stóra trupulleika, ið Tjóðveldis­ flokkurin, fyrst og fremst, hevur skapt føroyska samfelagnum. Um vit vilja tað ella ei, so verður neyðugt at hækka ríkisveitingina aftur. Tí annars er vandi fyri, at fólk aftur í stríðum streym­ um flytur úr Føroyum. Tí vinnan klárar ikki sum er at gjalda fyri tær tænastur, vit øll krevja skulu verða her á landi. Skógvarnir eru ov smáir. – og teir mugu vaksast. Skógvarnir eru ov smáir løgtingsmaður MArjUS DAM Tá loysingarmenn ongi argument vita sær mótvegis heildarveitingini úr Danmark, nýta teir ofta ”tað er so synd í vaskikonuni á Vestur­ brúgv”­syndromið sum argument móti blokkin­ um. Men er tað nú so synd í henni? Kann búskapurin í Føroyum yvirhøvur samanberast við búskapin í Danmark? Í eini roynd at vísa á, at vit føringar ikki eiga at taka móti heildarveitingini úr Danmark, nýtir Sigmundur Poulsen argumentið, at dan­ ir eru so illa fyri búskap­ arliga, og at vit tí ikki eiga at vera við til at leggja størri skattabyrðar á teir. Hetta sigur hann sum viðmerking til stutta grein, har eg samanbar førisku loysingarrørsluna við íslendsku, nú íslendskur bókmentagranskari gevur íslendsku sjálvprísandi nationalromantisku frælsis­ hugsjónini ábyrgdina fyri, at Ísland,og serliga at nógvir íslendingar eru komnir so illa fyri. Íslendingar mist pensjónsuppsparing og sita eftir við ovurhonds stórum lánum At Ísland hevur goldið limagjald til ST hjálpir lítið øllum teimum íslend­ ingum, sum hava mist alla sína pensjónsuppsparing ella sita við lánum, sum knappliga gjørdust ovur­ honds stór, orsakað av at tey vóru upptikin í fremm­ andum valuta og íslendska krónan endaði í fríum falli. Men tað er nú sárt hjá loysingarmonnum, sum í nógv, nógv Harrans ár hava havt íslendska undurið sum fyrimynd, at tað vísti seg bert at vera ein sápubløðra. Tí flytur Sigmundur Poul­ sen fokus frá Íslandi til Danmarkar og sigur, hvussu synd tað er í døn­ um, tí teir skulu vera eins illa fyri sum vit føringar. Men passar tað? Loysingarflokkarnir skóru inn á bein í bestu tíðum Sigmundur hevur helst rætt, tá hann nýtir tøl frá Børsen, sum sigur, at hallið í danska búskapinum í 2009, 2010 og 2011 verður 179 mia. kr tilsamans, tí danska fíggjarlógarupp­ skotið bara fyri 2010 vísir eitt hall upp á 86 mia. kr. Hetta svarar upp á seg júst til hallið í føriska fíggja­ lógaruppskotinum. Men síðan heldur øll saman­ bering uppat. Danska fíggjarkreppan stavar frá tí globalu krepp­ uni og er tann ringasta í Danmark seinastu 80 árini, meðan føriska í lika so stóran mun er orsakað av blokkniðurskurðinum, har loysingarflokkarnir skóru inn á bein í bestu tíðum. Kreppan er tann ringasta í Førjum seinastu 15 árini! Danska fíggjarlógarhall­ ið er blást upp, tí danir vilja pumpa nakað av upp­ sparda peninginum út í samfelagið fyri á tann hátt at fáa samfelagshjólini at mala skjótari aftur. Teir hava goldið út við banka­ pakka 1 og bankapakka 2 (kenna vit hetta aftur?), exportfígging, gera nýggj­ an sjúkrahúsreform við nógvum nýggjum super­ sjúkrahúsum osfr. osfr. Blokkurin hevði givið okkum balansa í fíggjar­ lógina Føriska fíggjalógarhallið er kroyst niður við sparingum innan øll málsøki, snøgt sagt tí vit mangla blokk­ niðurskurðin, sum saman við fastfrystingini er upp á yvir 400 mió. kr. um árið. Við sokallaðu multiplika­ toreffektini hevði hetta givið okkum balansa í fíggjarlógina. Henda pening vilja danir heldur enn fegnir lata okkum, men vit siga nei­takk, so heldur lata tey sjúku, tey gomlu og tey veiku vera við sviðið soð. Men Sigmundur, tak ikki synd í dønum, teir hava ein grundleggjandi sunnan búskap, men tak heldur synd í íslendingum, og so eisini í okkum føringum. Vit eru sterkt á veg at gera sama brølara. Vaskikonan á Vesturbrúgv joHAN PEtErSEN