fríggjadagur 30. oktober 2009síða 12

nr. 208 · 30. oktober 2009 12 VIKUSKIFTI Er lívið Eitt vælsignilsi? Ella Eitt forbannilsi? Ella Eitt sindur av hvørjum? Jóanes nielsen Er í hornatøkum við sjálvan EksistEnsin í øllum sínum grimlEika í mEistaraliga lEikinum »aftan á undrið«, sum tjóðpallur Føroya í hEsum døgum FramFørir á mEiarínum. MilluM vælsignilsi og forbannilsi Ummæli Heini í skorini heini_skorini@yahoo.com Lítla trædukkan Pinocchio gjørdist menn iskja. Og so endaði søgan. Men tað er tá, at søgan veruliga byrjar. Tað er í hurðagapinum inn til lívið, at søgan hjá okkum mannabørnum fer í gongd. Uttan mun til, um vit hava hug til ferðina ella ikki, so er eingin vegur uttan um. Uttan sjálvmorðið, sjálv andi. Hetta fær Pinocchio at vita í eini sam talu við tann grima Heggen prest tíðliga í leikinum: »Menniskjan stendur á gáttini til lívið, og (...) tað ber ikki til at bakka. Tað finst bara ein gongd leið«. »Hvør er hon?«, spyr tann forvitni Pinocchio. »Tað er tín egna leið«, teskar Heggen prestur. Stórfingið Jóanes Nielsen er í hornatøkum við stórar og svárar spurningar í nýggja leikinum hjá Tjóðpalli Føroya, »Aftan á undrið«, sum í hesum døgum verður fram førdur á Meiarínum í Havn. Og lat tað vera sagt beinanvegin, at talan er um eitt meistaraverk. Eitt drama­ turgiskt, visuelt, tónlistarligt og eksis­ tentielt meistaraverk, sum staðfestir, hví leiklistin er ein so sterk listagrein, tá hon riggar. Bøkur hava orðini, sum eru festar á blað. Tónleikurin hevur ljóðið, sum kemur frá ljóðførunum. Men sjón leik­ urin hevur orð, ljóð og kropp ar. Og »Aftan á undrið« er av sonnum ein sansa mettandi uppliving. Ein estet isk­ ur rúsur. Ein eksplosión av leikar um, tónleiki, sangi, ljósi og dreyma kend­ um pall myndum. Ein tann størsta uppsetingin hjá Tjóðpallinum nakr­ an tíð. Og lat tað eisini vera sagt, at tað er við eyðmjúkum og bivandi hjarta, at undirritaði, sum ikki hevur leik listar­ liga útbúgving, skrivar hesar reglur. Tí »Aftan á undrið« er eitt multidimensio­ nelt listaverk, sum hevur uppiborið at verða viðgjørt á fleiri stigum og í sama klassa, sum leikurin sjálvur er í. Hesar reglur skulu tí ikki lesast sum ein full­ gjørd meting, men sum eitt ískoyti, sum vónandi kann seta orð á okkurt av tí in tensu uppliving, sum Tjóðpallur Før oya, ein føroyskur rithøvundur, ein íslendskur leikstjóri, átta heilhjartaðir leikarar, ein frálíkur tónasmiður pluss øll hini kring leikin í hesum døgum borðreiða við. Deyðin Tað er trupult og stundum ørkymlandi at hyggja at leikinum. Mørkini millum veruleika og hugflog eru kám. Og mørk ini millum fortíð og nútíð eru heldur ikki týðilig. Høvuðspersónurin Dávid, ein 12­13 ára gamal smádrongur við heilasvulli, blandar konstant dreym og veruleika, tá hann flýggjar inn í ævintýrheimin hjá Pinocchio og blandar element frá sínum egna veruleika við verðina hjá italska rithøvundanum Carlo Collodi, sum í 1880'unum skriv­ aði søguna um trædukkuna, sum bleiv livandi. Søgan flytur seg ímillum ein ítøkiligan og ein mytologiskan heim, og symbolikkurin, surrealisman og stundum eisini absurditeturin geva tí ítøkiligu tulkingini av søgugongdini konstant mótspæl. Tað er tíðum frustr­ er andi, men tað er samstundis ein intel lektuell avbjóðing, tí upplivingin skal sodna, búnast og fáa skap í huga­ heiminum hjá áskoðarunum rúma tíð eftir, at leikurin er liðugur. Søgan rúmar við øðrum orðum eina dýpd, sum allar­ helst skilir vøtnini, tá móttakarin skal gera seg klókan uppá, hvat Jóanes Nielsen í grundini vil kommunikera. Á tí ítøkiliga støðinum hevur tema­ tikkurin eisini eina breidd. Sjónleikurin snýr seg um eitt forfjónað barn við einum høgum deyðsmedviti. Um hjúna­ bands kreppur. Um konubuking. Prosti­ tutión. Alkoholismu. Ótrúskap. Sjúku. Deyðsótta. Deyðslongsul. Religión. Og óivað mangt, mangt annað. Men sum eg sat í myrkrinum á lítla Meiarínum, fekk tann reyði tráðurin rættiliga skjótt eitt eksistentielt skap. Tað snýr seg um spenningin ímillum lív og deyða. Pinocchio­dukkan hjá smá drong inum Dávidi spyr tíðliga í leik inum, um tað er vandamikið at doyggja. Og tá Dávid er flýggjaður inn í dreymaverð, bedýrar hann fyri svørtu kaninunum, at hann í øllum førum ikki ætlar sær at doyggja. Men kaninirnar svara, at man má liva, áðrenn man doyr. At tað hevur týdning at venja seg til at doyggja. Og at tann lítli og sjúki Dávid, sum í sínum dreymum er ein frískur Pinocchio, longu er eitt sindur deyður. Lívið Niðurteljingin byrjar í móðurlívi. Tíma­ glasið rennur frá fyrsta sekundi. Og spurn ingurin er so, hvussu vit menn­ iskju liva okkara lív við deyðanum sum Kristina Sørensen Ougaard í høvuðsleiklutinum sum smádrongurin Dávid við heilasvulli, sum flýggjar inn í heimin hjá trædukkuni Pinocchio. mynd: Finnur Justinussen