mánadagur 9. november 2009síða 32

32 tíðindi Nr. 214 - 9. november 2009 Borgarstjórin í Vági og á Tvøroyri eru samdir um, at skal nøkur meining vera í at leggja komm­ unurnar í Suður oy saman, má topp­ urin skerast av kommunuskuldini Samanlegging Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo – Skal nakað endamál verða við at leggja Suðuroynna saman í eina kommunu, má toppurin takast av komm­ unu skuldini. Tað eru Kirstin Strøm Bech, borgarstjóri í Vági og Kristin Michelsen, borgar­ stjóri á Tvøroyri púra samd um. – Verður toppurin ikki skorin av kommunuskuldini, kann tað gera tað sama at leggja saman tí hevur tann samanlagda kommunan onki rásarrúm yvirhøvur og fær ikki virka, siga teir báð­ ir borgarstjórarnir. Onki endamál Borgarstjórin í Vági var leingi ímóti at leggja alla Suðuroy í eina kommunu. Men beint upp undir sein­ asta kommunuval, tók hon øll á bóli, tá ið hon brádliga kunngjørdi, at hon hevði broytt hugsan og at hon nú helt, at tað einasta rætta er at savna alla Suðuroy í eina kommunu. – Men eg eri komin eftir, at skuldin hjá Vági og Tvøroyri er so stór, at verður toppurin ikki skorin av skuldini, tænir tað ong­ um endamáli at leggja sam­ an, sigur hon nú við Sosial­ in. – Tað er onki endamál í at leggja saman bara fyri at leggja saman. Hava vit onki fíggjarligt rásarrúm, fáa vit ikki virka og so er onki at leggja saman til. Frættu onki aftur Kristin Michelsen er samd­ ur og hann vísir til, at lands­ stýrismaðurin í fíggjar mál­ um hevur fleiri ferðir nevnt, at leggja kommunur saman, er hann opin fyri at viðgera spurningin um at skera topp in av kommunuskuldini fyri at geva samanløgdu kommununi eitt fíggjarligt rásarrúm at virka í. – Borgarstjórarnir í Suð­ ur oy hava fyri langari tíð síð ani biðið Jóannes Eides­ gaard um fund um hetta málið, men enn hevur hann ikki latið frætta frá sær, sig­ ur borgarstjórin á Tvøroyri. Annars heldur borgar­ stjórin á Tvøroyri, at nógvar pílar fyri Suðuroy vísa skeiva vegin í løtuni. – Fólkatalið minkar al ­ samt og barnatalið minkar alsamt. Á flakavirkinum í Vági hevur verið at kalla øskukalt í langa tíð og á øðrum fiskavirkjum hevur eisini verið avmarkað ar ­ beiði. Og samstundis sum landspolitikarar sjálvir hava ført ferðavinnuna fram sum eina sjálvsagda vinnu at menna í Suðuroy, ætla teir at skerja ferðaætlanina hjá Smyrli, so at umstøðurnar at ferðast til og úr Suðuroy og at reka ferðavinnu, versn ar munandi. Í hesum sambandi kann eisini vísast á, at í ár byrjaðu tilsamans 61 børn í fyrsta flokki í Suðuroy. Ein fram­ skriving hjá mentamála ráð­ num vísir, at longu í 2015, verða tað ikki fleiri enn 41 børn, sum byrja í fyrsta flokki í Suðuroy, ella heili 20 færri. Hetta ger Suðuroy til tað økið í landinum, har barna­ talið minkar nógv mest tey næstu árini. – Tí er tað altavgerandi at fáa ung húski at flyta í oynna, men ein fortreyt fyri tí er, at størv og onnur til­ boð eru til tey, men tað hava kommunurnar ógvuliga av ­ markaðar, fyri ikki at siga púra ongar, møguleikar til, sum fíggjarliga støðan er nú. Annars eru fíggj arætl an­ irnar hjá kommununum fyri næsta ár ikki lagdar enn, men tað lýsir væl fíggjarligu støðuna, sum kommunurnar eru í, at Hvørki Vágur, Tvør oyri ella Hvalba, hava at kalla eina krónu til íløgur næsta ár, fortelja borgar­ stjórarnir fyri Sosialinum. – Tí er tað neyðugt at fáa toppin av kommunu skuld­ ini, so at ein samanløgd kommuna kann fara undir verulig tiltøk, sum kunnu menna oynna í eini roynd at fáa fólk at flyta aftur, ikki minst fólk við útbúgving, sigur Kirstin Strøm Bech. Ongar íløgur í Vági Tað verða at kalla ongar íløgur í Vágs Kommunu næsta ár. Tað er greitt, nú Vágs Býráð á fundi miku kvøld­ ið hevði fíggjar ætl anina fyri næsta ár til við gerðar fyri fyrstu ferð. Fíggjarætlanin skal til viðgerðar í býráðnum aft­ ur, áðrenn hon verður sam tykt. Men hóast broytingar kunnu væntast, er tað kortini rættiliga greitt, at karmarnir liggja fastir og tær broytingar, sum so verða gjørdar, verða innan fyri teir. Og karmarnir eru teir, at næsta ár verður skatta­ prosentið og barna frá­ drátturin tann sami sum í ár, ella ávikavist 23,25% í skatti og 4000 krónur í barnafrádrátti. Sostatt verður skatta­ inntøkan næsta ár mett til 34,5 milliónir og tað er ein góð hálv millión meiri enn inntøkan vænt andi fer at vera í ár. Hinvegin hava spar ingar og flytingar gjørt, at næsta ár verður rakst urin 26,2 milliónir næsta ár og tað er hálvonnur millión minni enn í ár. Hetta kemst av, at keyp verður minkað, fólk eru farin úr starvi, ella farin niður í starvstíð og aðrar flytingar. Tá ið lánsgjøld eru goldin er greitt, at lítið og onki er eftir til íløgur. Tað er eitt talandi dømi um fíggjarstandin hjá Vágs kommunu, at størsta einstaka íløgan, sum ætlanin er at gera í Vági næsta ár, er, at 300.000 krónur skulu brúkast til sitipláss við fótbóltsvøllin, so at vøll urin kann verða góð kend ur til dyst í Voda­ fonedeildini, har VB/ Sumba skal spæla næsta á, men tað verður undir navninum FC Suðuroy. Men ljóspunktið er so, at nú er skuldin hjá Vágs Kommunu komin beint niður um eina álíkning. Eisini í tveimum øðrum av teimum størru komm­ un unum í Hvalba og á Tvør oyri, er tað longu nú greitt, at tað verður at kalla øskukalt við íløgum næsta ár. Borgarstjórarnir í teimum báðum størstu kommununum í Suðuroy, Kristin Michelsen og Kirstin Strøm Bech, eru púra samd um, at verður toppurin ikki saneraður av kommunuskuldini, er tað púra endamálsleyst at tosa um at kommunusamanlegging í Suðuroy Sanering ein fortreyt fyri samanlegging í Suðuroy Ódnarveður kravt 124 mannalív Ódnin Ida, sum herjaði miðamerikanska landið El Salvador um vikuskiftið, hevur kravt minst 124 mannalív. 60 onnur eru ikki komin afturíaftur. Tað segði landsins forseti við eina útvarpsstøð í morgun. Hann segði eisini, at nógv hús eru so illa farin, at umleið 7.000 fólk noyðast at vera í tjaldlegum, sum myndugleikarnir hava sett upp. Tað nógva regnið, sum ódnin hevði við sær, elvdi til vatnflóð og skriðulop, og sum skilst eru tað serliga skriðulopini, sum hava kravt mannalív. Ida hevur eisini gjørt stóran skaða í grannalandinum Nicaragua. Kina mennir Afrika Kina fer at læna londum í Afrika 10 milliardir dollarar til ymisk menningarátøk. Tað kunngjørdi kinesiski forsætisráð­ harrin, Wen Jiabao, tá hann í gjár helt røðu á tí serliga sam­ starvsfelagsskap inum, sum umsitur samstarv og handil millum Kina og Afrika. Fyri trimum árum síðani lænti Kina londum í Afrika fimm milliardir dollarar, og harumframt hevur kines­ iska stjórnin gjørt sáttmála við 31 lond í Afrika um at avskriva part av tí, sum tey skylda kinesiska ríkiskassanum. Kina hevur víst stóran áhuga fyri Afrika tey seinastu árini, og hesi árini hava kinesiskar fyritøkur gjørt stórar íløgur í eitt nú oljuvinnu í afrikonskum londum, skrivar Reuters.