týsdagur 10. november 2009síða 12

12 Nr. 215 - 10. november 2009 Sosialurin Sigur fyri Obama og USA SAMBAND eirikur liNDeNSkov eirikur@SoSiAluriN.fo tlf 341800 viðmerkingar Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Marknaðarleiðari: Finnbjørg Nattestad finnbjorg@sosialurin.fo Høgni Thomsen hogni@sosialurin.fo Elin Vatnhamar Olsen evo@sosialurin.fo Svein Rógvi Nielsen Ljósstein sveinrogvi@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Inna Törnroos inna@sosialurin.fo Magnus Gunnarsson maggi@sosialurin.fo Rigmor Dam rigmor@sosialurin.fo Leo Poulsen leo@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Árni Joensen arni@sosialurin.fo Anna V. Ellingsgaard anna@sosialurin.fo Rógvi Nybo rogvi@sosialurin.fo Eirikur í Jákupsstovu eij@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Mánadagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Týsdagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Mikudagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Hósdagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Frí. kl. 09 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39 mm og rúmið millum teigarnar er 4 mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blað leiðsl­ an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Kykmyndir: Alvin Elleby Andersen alvin@ras2.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e­post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 228814 e­post: aki@sosialurin.fo e­post: dagfinn@sosialurin.fo !!! Haldarar sum ikki hava fingið blaðið, kunnu ringja til 341818 frá kl. 8.00­20.00 og boða frá Uppseting/prent: Uppseting: Sosialurin Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.­frí. 8­16 Tórsgøta 1, 100 Tórshavn Tel. 341800, Fax 341801 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo varp@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag­fríggjadag klokkan 1330 Amerikanska Umboðsmannatingið samtykti fríggjadagin eitt tað mest umstrídda lógarupp- skotið nakrantíð í amerikanskari politiskari søgu. Uppskotið um at veita øllum amerikonskum borgarum heilsutrygd varð samtykt við 220 móti 215 atkvøðum. Ein tepur sigur, tó at hetta var eitt avgerandi vegamót í royndunum hjá fleiri amerikonskum forsetum at fáa eina heilsu- trygdarskipan samtykta. Orðaskiftið um nýggja heilsureformin hevur fylt nógv í amerikanska samfelagnum í eina tíð. Mótstøðufólkini hava brúkt allar hugsandi metodur til at forða fyri uppskotinum og eru tey mest niðursetandi ókvæmisorðini, sum finnast, brúkt móti nýggja forsetanum Barack Obama, sum tó hevur staðið rimmarfastur um hetta uppskotið. Fyrrverandi demokratiskir forsetar hava eisini havt almennu heilsutrygdina í sínum skjaldara- merki men hava verið noyddir til at gevast á hálvum gekki, tí undirtøka fekst ikki fyri einum slíkum uppskoti á tí politiska pallinum. Hesaferð hevði Obama fólksins undirtøku, hóast mótstøðan hevur verið øgilig. Allur republik- anski flokkurin í Umboðsmannatinginum við undantaki av einum tinglimi atkvøddi ímóti uppskotinum, og haraftrat vórðu 39 demokratar ímóti, men hetta var kortini ikki nóg mikið til at fella uppskotið. Allar súður eru tó ikki syftar enn. Nú skal upp- skotið fyri Senatið, har flokkarnir standa meira javnir. Men mett verður, at sigurin í Umboðs- mannatinginum er eitt so týðandi vegamót, at tað skal nógv til fyri at steðga málinum, nú tað er komið so langt. Hinvegin skal eisini gerast stórt arbeiði til tess at fáa uppskotið víðari í politisku skipanini og loksins aftur til Hvítu Húsini, har Obama kann seta sína endaligu undirskrift á. Í dag er støðan hjá milliónum av amerikanarum út av lagi vánalig, tá tað snýr seg um so grund- leggjandi rættarviðurskifti sum heilsutrygd. Hevur tú ikki eina rímuliga inntøku og harvið møguleika fyri at tryggja teg og rinda fyri sjúkrahjálp, so er tú í veruleikanum á berum. Hóast stórur munur er á heilsutrygdarskipanum í okkara parti av heiminum og tí uppskoti, sum Obama nú stendur á odda fyri, so er hetta kort- ini ein stór broyting í tí annars konservativa USA. Vit, sum eru so heppin at liva í Norðurlondum, ið hava heimsins bestu skipanir í so máta, kunnu so bara seta okkara álit á, at tað fer at eydnast Obama og hansara fólkum at bera uppskotið víðari á mál, soleiðis at vanligi amerikanarin kann kenna seg meira tryggan í gerandisdegnum. Tað eru 1000 ófaklærd um alt landið í øllum aldursbólkum, sum standa í kø fyri at sleppa inn á arbeiðsmarknaðin. Arbeiðsmarknaðurin niðurleggur hvørja viku størv, og samstundis standa Sjúrður Skaale, Bjørt Samuelsen og nakr­ ir fáir arbeiðsgevarar í einum horni og rópa í kór um at loyva evropeiskari arbeiðsmegi frítt inn til Føroyar at arbeiða Sjúrður Skaale hevði í vik­ uni eitt undarligt lesara­ bræv: »Skal proppurin aftur setast í fløskuna?«. Í hesum brævi var Føroya Arbeiðara­ felag skýrt at halda løgting­ ið til gísla, tí vit vilja hava, at løgtingið fylgir síni egnu samtykt um at støðga fyri fríum innflutningi av evropeiskari arbeiðsmegi. Støðan hjá Sjúrða Skaale og Bjørt Samuelsen er ikki annað enn poppur, ið helst ljóðar sum góður tónleikur í oyrunum á nøkrum fáum arbeiðsgevarum. Hetta er ein einføld tekst­ bóka greining, sum møgu­ liga er røtt í nøkrum sam­ feløgum, ið hesi royna at kroysta inn yvir okkara sera lítla og viðbrekna arbeiðs­ marknað. Arbeiðsloysi hetta sein­ asta árið er vaksið umleið 250% ­ úr 300 fólkum upp í 1300 fólk. Samlaða arbeiðsloysi hevur verið omanfyri 3,5% síðani juli mánaði, tí halda vit tað vera sjálvsagt, at tað ikki er fullkomiliga fríar ræsur fyri arbeiðsmegi uttan­ fyri Norðanlond at koma til Føroyar at starvast. Egin samtykt Hví Sjúrður Skaale er so óður um, at føroyski arbeiðsmarknaðurin fer frá eini skipan við fríum inn­ flutningin av evropeiskari arbeiðsmegi til eina skipan har atlit skulu takast til arbeiðsmarknaðin her heima er ófatiligt, eftirsum hann sjálvur samtykti hesa lóg í fjør summar. Um ásetingin var so vána­ lig, so átti Sjúrður Skaale havt latið vera við at at­ kvøtt fyri lógini um evrop­ eiska arbeiðsmegi! Ella er Sjúrður Skaale vanur at samtykkja lógir, sum hann ikki ordiliga meinar skulu vera fylgdar? Ikki tí, tað skal sjálvandi vera loyvt at broyta meining, men fyri okkum, sum vara av einum parti av arbeiðs­ marknaðinum, er hetta óskil­ ligt, og eg skal royna at greiða frá, hví so er. Arbeiðsloysi hjá ófaklærdum uml. 10% Tey fólk, sum koma henda­ vegin at arbeiða, fara at kalla øll at starvast innan ófaklærda økið hjá arbeið­ arafeløgunum, og nøkur fá starvast innan handverks­ vinnuna. Allar aðrar vinnur hava til allar tíðir litið á føroyska arbeiðsmarknaðin. Hvussu nógv størv eru innan ófaklærda økið er sjálvsagt trupult at meta neyvt um, men út frá lima­ tølum hjá ymiskum fak­ feløgum og tølum frá Hag­ stovu Føroya ber til at siga, at tað eru áleið 10.000 arbeiðsfólk innan tradition­ ella ófaklærda økið. Íroknað eru tey vanligu yrkini, sum sáttmálarnir hjá arbeiðarafeløgunum fevna um umframt onnur grásonu øki, har ongir sáttmálar eru, men sum kortini mugu met­ ast hoyra til ófaklærda økið. Til hesi 10.000 størv eru í løtuni beint omanfyri 1000 føroyingar sum sita heima, tí onki arbeiði er til teirra. Hesi tøl eru frá arbeiðs­ loysisskipanini og Hagstov­ uni, har nýggjastu uppgerð­ irnar vísa, at knapt 80% av teimum sum gerast arbeiðs­ leys eru ófaklærd. Uppgerð­ in byggir á, at øll tey sum ikki hava aðra skúlagongd ella yrkislæru enn fólkaskúl­ an eru mett sum ófaklærd. Av teimum 1300 fólkun­ um, sum í dag eru arbeiðs­ leys, eru beint omanfyri 1000, arbeiðsleys um alt landið í øllum aldursbólk­ um, sum kunna røkja størv innan ófaklærda økið, og sum bara hava atgongd til størv innan hetta øki. Ófaklærda økið Um hugt verður eftir, hvørji størv útlendingar, sum koma til Føroyar at arbeiða, hava, so er hetta nærum einans innan ófaklærda økið umframt nakrar handverkarar. Tað er ongin og hevur ongin eftirspurningur verið eftir nøkrum øðrum slagi av arbeiðsmegi uttanífrá. Úrslitið er tískil í løtuni, at fyri hvønn útlending, sum verður tikin inn í landi at arbeiða, so verður ein føroyingur sendur til hús. Arbeiðsmegin sum kem­ ur uttanífrá er í dag tøk um alt landið. Tað er tí okkum óskiljandi, at Sjúrður Skaale øsir seg upp um, at løgtingið fylgir egnu samtykt og sigur, at hædd má takast til arbeiðs­ marknaðarstøðuna, nú tøkar hendur eru til øll størv. Tað sum vit eisini óttast er, at fráflytingin fer at taka dik á seg, tí tilboð um størv, førleikamenning ella útbúgving eru ongi fyri tey fólk, ið eru komin nakað til árs, og sum ikki hava ráð at liva av útbúgvingarstuðli. Arbeiðsmarknaðarpolit­ ikkurin hjá Sjúrða Skaale kann tískil viðføra, at fleiri ófaklærd koma innar í landi at starvast, meðan ófaklærd­ ir arbeiðsleysir føroyingar noyðast av landinum fyri at fáa størv ella tilboð um før­ leikamenning, starvs­ venjing ella útbúgving. Eru fólk fyrst farin er trup­ ult at fáa tey aftur. Hetta er í øllum føri ein av beisku lær­ dómunum frá 1990’­unum, tá ið vit mistu fleiri túsund fólk til arbeiðsmarknaðir í hinum Norðurlondunum. Arbeiðsmarknaðurin opin Føroyski arbeiðsmarknað­ urin er heldur ikki meir afturlatin enn tað sama, at verður tørvur á fólki við serligum førleikum, so er hetta gjørligt óansæð, um tú fylgir lógini um evrop­ eiska arbeiðsmegi ella hinari lógini, ið sigur at »væsentlige beskæftig­ elsesmæssige hensyn« skulu takast, tá ið arbeiðs­ megi kemur inn í landi. Tað skal vera mín vón, at Sjúrður Skaale og onnur tingfólk gera eina ætlan um, hvussu forða vit fyri at fleiri gerast arbeiðsleys? Hvat við arbeiðsskapandi tiltøkum, og hvørji tilboð eru til tey arbeiðsleysu? Eisini kundi Sjúrður Skaale ómakað sær at kanna, hví tey fólk ­ upp­ vaksin uttanfyri norðan­ lond, men sum hava før­ oyskar hjúnaðafelaga ­ ikki kunna fáa størv innan onnur øki enn tað ófak­ lærda, hóast tey mangan hava góðar útbúgvingar? Hví eru tey einans nóg góð til vaskistørvini og flakavirkisstørv, men ikki til at starvast innan fyri­ siting ella í lærdum størv­ um í privatu vinnuni, hóast førleikarnir á pappírinum skuldu verið tilstaðar? Sjúrður Skaale skrivaði annars so nógv fjákut, sum ikki er vert at viðmerkja í lesarabrævinum »Skal proppurin aftur setast á fløskuna?« Tað skal tí vera mín áheita á teg Sjúrða Skaale um at koyra poppin í fløsk­ una og skrúva væl fyri. Koyr poppin í fløskuna! forkvinna í Føroya Arbeiðarafelag INgEBorg VINtHEr