týsdagur 10. november 2009síða 13

Nr. 215 - 10. november 2009 13 - meðan vinnulív og sjálvstýrið verður borið út á einum CO2-silvurfati? S iti í Tinginum av og á: Ofta bara eina løtu. Sum nú. Mest­ sum fyri at njóta heildina av meist­ araverki Ingálvs av Reyni á brósti­ num yvirav. Tí tað er so gott ­ og ótrúligt er tað, at Ingálvur í sínum hallandi lívskvøldi aftur dró fram hetta ljósa spektrið ­ sum kundi gjørt hann fleirfalt so óðalsríkan, men sum hann segðist undan og segði: at hetta maktaðu bara frans­ menn til fulnar, og tí helt hann seg til sínar djúptøknu komposisjónir í fløkum av heimligum grálýsis­ dimmi – har enn eingin okkara, heldur, kemur honum undir lið. Uttan fyri vindeygað stákast gøtu­røktarfrøðingar. Við trillubøru, kusti og spaka. Tolnir og trúgvir. Duga sítt starv. Hóast ættarlið skifta. Ingálvur brúkti hesar gøturøktarmenn til motiv/tema til eitt annað meistaraverk, hvørs heiti var tikið úr bókini við svartari permu: Præd. 12,5: (­ nú ið menn­ iskja fer avstað til æviga bústað sín, og »hini syrgjandi longu ganga á vegnum og bíða..« Tingfólk og CO2 Innanveggja er troðkan um talara­ stólin. Seigir kallar, har bulur og skalli økjast um bil. Og litfagrar kvinnur við orðafloymi hvørs diskantur titrar undir innanskalla. Eitt samfelt orðaherðindi um: hvat vit eiga, vilja, ynskja og mugu og skulu gera! Men er nakað ítøkiligt um: hvussu alt skal rigga? Tað kemur neyvan upp á tal ­ ­. Eri einsamallur áhoyrari í dag. Nú ið orkuskerjingarskræll landsstýrisins er komið til fyrstu viðgerð (03.11.09). Har vit skulu skerja CO2­útlátið heili 20­25% av orkutørvi okkara eftir 10 árum – í minsta lagi ­ frá í dag at rokna. Hetta er semja um frammanundan nakrari viðgerð í tinginum. Signal til heimin Er hetta av ræðslu fyri at: »Big Brother is watching you« (Orwell) úti í heimi, og tí skulu vit gleiv­ beint samtykkja hetta signalið?: • at sami CO2­formil ­ ikki verður brúktur til okkara fiskiskip ­ sum til allan hin fúla skipaflota heimsins. • at ikki verður tikið fyrilit fyri okkara ískalda havumhvørvi ­ í mun til hini heitu londini við støðugum sólarljósi og ­hita. • at onnur kunnu brúka hópin av teirra CO2­pengum til ønsk­ rilig drápsvápn til Al­Qaida og Taliban ­ meðan vit ikki skulu sleppa at brúka CO2 til harð­ vunnan fong ­ heimsins besta fisk til matna. • at fólkatalið skal verða býtis­ lykilin ­ heldur enn tann samlaða víddin av land­ og sjóøki okkara. • og at vit skulu vísa okkum sum erpnar kalar og dansa millum heimsins veldugu lond – nakað sum bara kann blíva: »En spurv i en tranedans«. Ein arbeiðsbólkur undir Innanlendisráðnum hevur evnað hetta CO2­uppskotið til. Men var har í bólkinum ­ ein tann einasti ein ­ kvenn/kallur við praktiskum royndum við ítøkiliga orkuproblemi landsins á hálsinum? Tó teoriur er góður. Men ofta lekur illa millum teori og praksis ­! Eingin ivi er um, at orka og umhvørvi eru tvær síður av somu søk. Og vit eiga vituliga at fara væl um bæði – men fyri alt í verðini – við skili! Og vit hava køn fólk, sum hava 10tals drúgvar ára roynd­ ir á økinum – á degi sum nátt. Var nakar elektrikari, maskin­ istur ella verkfrøðingar t.d. úr SEV (sum Klæmint Weihe o.a.) ella úr Orkuráðnum, IRF og Fjarhitaskip­ anini (sum Jóannes Hansen og Heini Olsen o a.) at finna í bólkinum? Nei, og aftur nei!! Onkur var tó fyri vinnulívið (Men, munnu teir hava fingið rættað kum­ passina áðrenn?). Og so var pinna­ matarbrigadan við, sjálvandi ­. Men, við nærri eftirtanka, var hetta ikki júst pinnamatarbrigadu­ manningin, sum tók ta capablu avgerð um at ein russari, sum stóð skoraður flesja­fastur á Tangafirði, lá betri og bløraði ein fúlan olju­ leka út á 100 metra dýpi í áravís – heldur enn at skipið varð tømt fyri óhumskuna á miðalvatni og deyðavatni? Hetta er ein søguligur dagur gnisar landsstýriskvinnan fagur­ látin – tað sama søgdu framsøgu­ menn flokkanna – henni til tøkk og skamrós. Ja, tí at ein »signal­ semja« er í málinum! Oh, tú for­ barmandi ­. Semja um møguligt sjálvmorð fyri vinnuvegir landsins? Og hetta longu lidna – og helst bestilta ­ arbeiði verður í næstu viku á fundi handað Connie Hede­ gaard, boðaði landsstýriskvinnan frá. (Ja høvdu øll verið líka so væl fyri í ovastu hædd – og hesumegin borðið ­ sum Connie, tí hon er bæði gløgg og røsk. Tað skal hon eiga.) Røða landsstýris­innunnar tók annars støði í heimslitteraturinum: » – Í tí estetiska virðinum, sum er í (og halt tær nú fast) í ævintýri­ num um: »Den grimme ælling« (!)«. Ja, ak og vé og skrekk – ein dunnuhylur og annar! Ein góð røða – sum ein miðal millumskúlafrí­ stílur – ið krevur bata? Og hvagar gongur so leiðin hjá Tinginum? Verður hetta eitt glitr­ andi glæstrisskeið á sjálvbjargnis­ leið, sum nú verður loyst úr leinkjum? Ella verður okkara totala, eintáttaða og sárbæra fiski­ vinna her borin út ­ á einum blóðig­ um silvurfati, sum høvur Jóannesar doyparans á sinni? Út til grummar útlendskar harrar at ráða yvir og revsa okkum fyri, táið áfatt verður. Revsingin Og revsingin tá verður, sjálvandi – okkara arkilleshælur: fiskivinnan – tí hvør vil at keypa fisk frá tápulig­ um orðloysingunum í Føroyum. Og hvør minnist ikki, táið ein uggi við einum sandmaðki í, varð vaksin 100 ferðir og ringdi seg í týskum sjónvarpi, rætt sum ein Miðgarðs­ ormur ella Favnir á Glitrarheiði? Og tað tók okkara sølufólkum fleiri ár at forvinna hesa beistagerð aftur? Ein tingmaður spurdi tvær ferðir: »Hvør verður revsingin, um vit ikki klára at halda givin lyfti?« Men hann fekk einki svar. Og kanska tí, at tað er so upplagt – fiskivinnan! Politikkur? Her eru mangir flokkar og nógv fólk á Tingi, men hvat eru teir til og hvat vilja tey? Sambandið og Sjálvstýrið høvdu felags uppruna og komu í 1906. Ella kom skilnað­ urin ikki longu, táið Bóndin ikki vildi skála fyri: »Móðurlandi okk­ ara Danmark« í jubileumsveitslu Müllers, sýslumanns í 1893? Her ein ørstutt lýsing av flokkunum nú: Sambandið er ein stórur flokkur, og tað er for­ stáðiligt. Ein lagnufelagsskapur ­ søguligur og vitanarligur í tvímáls­ ligum høpi ­ heilt aftur til 1380. Ættarbond, samferðsla, samskifti, skúlar (og Bremerhólmur) og nú eisini tann dámligi Lars Løkke, sum »landsins versonur«. Men er nú hugtakið ­ samband og enn meiri samband ­ nakað politiskt endamál sum so. Fyrst við DK, síðani ES og allan heimin? Ella er hetta bara ein ómegdarrás í lívd bergsins á tveimum rossum í senn – og hómast eingin onnur hugfarsligari leið í politiska bjargalendinum? Sjálvstýrið er gamalt. Bernhard Brim, skald og skemtari, sum dámdi væl at tað rímaði, hevði eina strofu um henda »fínaflokk«, skemtilig, um hon bara rímar ca. 97%: »….nei, vit hava ikki kukk undir naglunum, og tí hóska vit ikki saman við spetakklunum (!) ­« Flokkurin hevði fyrr einstøk sermerkismál í skjøldrinum, sum síni, eitt nú: mentan, útvarp, sjón­ varp, kelduskatt, Kollafjarðartunnil o. o. a. Men er ikki alt nú bara skift út við eina ørgrynnu at viðmerk­ ingum til viðmerkingar til viðm… til bæði alt og einki? Javnaðurin breyt sær slóð millum valarar og fiskafólk á Tvøroyri við 1. Dam (tamp­ti­ram), 2. Dam (tam­ti­ ram), 3.Dam…? Men sum tíðin leið, og slipsini blivu strikað – eisini tey reyðu ­ so er ringt at síggja mun á einum ektaðum valara og einum morðgírigum kapitalisti. Allir litir farast og fána í vælferð vestanveldanna. Og so hvørt sum munurin minkar millum fólk og fæ, litir og kyn. Fólkaflokkurin reiddi sær felagsból úr framburðs­ og vinnufólkum. Teim bestu í landinum tá. Meðan blóðfátæktin enn nívdi eftir Wall Street í 1929, og óttin lúrdi fyri nýggjum heims­ kríggi. Landið hóraði tó undan, um so tann nationala ketan leyp av. Og tjóðskaparkensla floksins nú mest­ sum er yvirhálað av Sambandinum og Sjálvstýrinum. Og tað sigur ikki so lítið. Ímeðan vinnan ekur á lemjingarleið. Tjóðveldið kom blásandi úr Danmark, spert av kulturradikala vinstrarákinum uttan úr heimi. Óstrukturerað landnám við leiðslutrupulleika. Sama er enn. Sterkar meiningar, men uttan sam­ starvsevni. Størsti flokkur ­ uttan løgmann ­ nakrantíð. Og er kanska tann mesti sambandsflokkurin. Tí alt sum útlondini hava, tað skulu vit eisini hava – uttan mun til tørv ella kostnað. Og er nakað problem í útlondum, so má tað flytast higar heim. »So ein ding muss ich auch haben«, er inntonkta loysunnarorð floksins. (Táið DK skerjir 20%, ja, so mugu vit skerja minst við 30­ 40% ­ um so alt fer á heysin!). Miðflokkurin er nýggjastur á rókini. Og er komin undan fleiri fedrum (Kjartani, Adolfi, Niels Paula og Tordi). Hann fekk tó sum merkismál: »Løgtingsins Umboðsmann« í neystið. Tað var gott. Men flokkurin er óstruktureraður, sum hinir. Má »lappa« frá máli til mál. Kreppan tann fyrra kom í 1990unum og ein heksadoktari (Finn Norman) varð bestiltur úr DK til eitt skitið arbeiði fyri politiskar ótangar ­ og hann setti á stovn eina kommandobrúgv av ráðum í Tinganesi, sum eingin stabilisatorur kann klára. Eitt ótal av dýrum stýrum, nevndum og bólkum, sum ferðast, fundast og fjantast um nýggj virðir (uha) og í fríkorterinum berjast tey um lás og hurðar. Eina savningarstjórn? Heimskreppan herjar enn. Lands­ skútan liggur tvør í brotunum, ráðaloysi umborð, drekkur sjógv við holi í luv. Eingin talar nú um mannings­ ella bygnaðarbroytingar. So hví ikki royna eina savningar­ stjórn. Uttan mun til flokk ella kyn. Ja, bara tey bestu. Fólkaflokkurin eigur tað størsta oratoriska talentið á Tingi, og Tjóðveldið hevur tann mest roka­ liga fólkatalaran. Miðflokkurin hevur tingsins besta búskaparmann í verki. (Hevði yvir eina hálva milliard í avlopi um árið, og fekk sum fyritøkustjóri enntá »14. September« at geva stórt yvirskot, blaðstjóri var Karin Kjølbro). Og í hinum flokkunum eru væl onnur, sum eru framúr á øðrum økjum. Ella ger alt tað sama. Alt verður bara rikið í rætt av pinnamatar­ brigaduni og kunstigum útlendsk­ um ræðumyndum og gykli, um at vit hava nakra sum helst ávirkan á alheimsins gonguverk og havsins kalda hjarta? Tó leiðin og konceptið fram á leið er einfalt sum ein trý­trins­ rakett: 1) Fyrst ein sjálvberandi búskap, 2) og eftir tað eitt møguligt val um: vit skulu vera saman við DK, 3) og um ikki, so saman við hvørj­ um øðrum tá, sum bestir vinir? So einfalt er tað. Ella man tann søguliga løtan ­ ófrættuløtan ­ nú verða komin, sum Jóannes Bóndi kvað um: »Sjá hesi fjøll og tindar! Er hetta landið mítt? … men sáran hoyrast hvinini úr homrum hvølt og ørt: »Á, neyðara landsmenn, hvat hava tit gjørt! Tit dripið hava føroyingin í Føroyum«!? Hesin tími í Tinginum er nú av - og best man vera at leita upp hús. Ein verju­valkyrja løgtingsins situr handan skerstokkin í skottrygga millumbygninginum – og uttan Kalasjnikov­riflu og dupult patrónbelti – hon nikkar svalliga. Ráligt er eisini uttanfyri. Nov­ ember er myrkursins og vónloysis­ ins mánaði. Heim eru eisini gøtu­ røktarfrøðingarnir farnir. Munnu hini syrgjandi longu ganga á vegnum og bíða…. Orð meginskaldsins (JHOD) reka mær sár í sinni: »Fara vit mega tí aftur til húsa, vit fremja ei dansin – døggin drívur um vøll, ­ einki er um okkum meir.« (Henda blaðgrein bleiv eitt slag av framhaldi av hinari: »Samda løgtingið og útlátið av veðurlags­ gassum« sum stóð í Sosialinum og Dimmalætting, mánadagin, tann 26. oktober 2009.) Tíðargreinin: eitt íkast til føroyska orðaskiftið Sosialurin hevur tíðargrein í blaðnum týsdag og hósdag. Hevur tú hug at gera títt íkast til føroyska kjakið í 2009? Send eina grein til post@sosialurin.fo - Kravið er, at greinin er á leið 6000 tekn og skrivað í essay stíli Ein tími í Tinginum Tíðargreinin tíðargreinin Arnstein Niclasen