hósdagur 12. november 2009síða 14

14 Nr. 217 - 12. november 2009 Sosialurin Eingin knokkroyting av Suðuroynni SAMBAND eirikur liNDeNSkov eirikur@SoSiAluriN.fo tlf 341800 viðmerkingar Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Marknaðarleiðari: Finnbjørg Nattestad finnbjorg@sosialurin.fo Høgni Thomsen hogni@sosialurin.fo Elin Vatnhamar Olsen evo@sosialurin.fo Svein Rógvi Nielsen Ljósstein sveinrogvi@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Inna Törnroos inna@sosialurin.fo Magnus Gunnarsson maggi@sosialurin.fo Rigmor Dam rigmor@sosialurin.fo Leo Poulsen leo@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Árni Joensen arni@sosialurin.fo Anna V. Ellingsgaard anna@sosialurin.fo Rógvi Nybo rogvi@sosialurin.fo Eirikur í Jákupsstovu eij@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Mánadagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Týsdagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Mikudagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Hósdagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Frí. kl. 09 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39 mm og rúmið millum teigarnar er 4 mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blað leiðsl­ an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Kykmyndir: Alvin Elleby Andersen alvin@ras2.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e­post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 228814 e­post: aki@sosialurin.fo e­post: dagfinn@sosialurin.fo !!! Haldarar sum ikki hava fingið blaðið, kunnu ringja til 341818 frá kl. 8.00­20.00 og boða frá Uppseting/prent: Uppseting: Sosialurin Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.­frí. 8­16 Tórsgøta 1, 100 Tórshavn Tel. 341800, Fax 341801 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo varp@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag­fríggjadag klokkan 1330 Mong eru rumbulsmálini í samgonguni, aftur og fram, upp og niður, ja man hevur ilt við at skyna á, hvønn veg tey venda. Og tað er málið um havnagjøldini eitt gott dømi um. Ætlanin hjá samgonguni og her serstakliga fiskivinnu- málaráðharranum at strika havnagjøldini til havnir, har strandfaraskipini sigla, hevði rakt Tvøroyrar kommunu dygt, um tað kom í gildi. Politikarar á Tvøroyri og í Suðuroynni við vælsmurda bulldosaranum Kristin Michelsen á odda hava barst sum úlvur á skóg fyri at steðga hesi knokkroytingarætlan samgongunnar, sum tingmaðurin Tórbjørn Jacobsen, so beinrakið skýrir hana. Knokkroyting er sakin í einum nøtuhylki. Orsøkin til at hetta málið nú er vorðið so áhugavert aftur er avgerðin hjá fiskimálaráðharranum, sum hevði lagt uppskotið fram, um at taka tað aftur. Sjálvandi ber til at skilja broyttu støðu hansara, nú so nógvur ágangur hevur verið móti uppskotinum. Sagt hevur verið, at tað er ikki í samsvar við stýrisskipanarlógina ella entá donsku grundlógina. Tað er gott at hava eitt vakið løgting. Uppgávan hjá løgtingsfólki er alla tíðina at fylgja við og hava eygu og oyru opin og ikki minst seta seg inn í øll tey mál, sum koma á ting. Og tað kunnu vit ikki taka frá tingmanninum Tórbirni Jacobsen, at hann um nakar hevur antennurnar úti alla tíðina. Og fyrispurningur hansara til landsstýrismannin um havnagjøldini er eisini sera viðkomandi. Hví hevur landsstýrismaðurin ikki kunnað um orsøkina til at taka uppskotið aftur, sum hevur elvt til so nógv høvuðbrýggj eitt nú hjá góðu lokalpolitikarunum í Suðri. Tingmaðurin spyr, hvør orsøkin er til, at landsstýrismaðurin tók umrødda uppskot aftur. Og henda spurning seta vit eisini. Er orsøkin tann, at forarbeiðið til uppskotið hevur verið ov vánaligt? At man hevur ikki viljað lurtað eftir sakkunnleikanum? Ella er tað rætt og slætt politiskt. Er hetta dømi um, at ein landsstýrismaður er hoknaður undir tí trýsti, sum er komið úr hansara egna valøki? Ella er hann bara vorðin klókari? Ella er tað bara vanliga søgan um, at man ikki hevði tryggjað sær undirtøku í samgonguni, áðrenn man fór í tingið? Eins og Tórbjørn Jacobsen vilja vit hava at vita, hví uppskotið varð tikið aftur. Sama dag sum tað varð tikið aftur var býráðsformaðurin á Tvøroyri í Rás2, har hann gjørdi vart við sína ónøgd yvir, at politikarar úr Suðri vóru teir fremstu at skapa oynni trupulleikar. Um Jákup Vestergaard er hoknaður undir lokalpolitisk- um trýsti, so hevur hann og øll samgongan ein trupul- leika. Hvussu verður tá við øðrum sparimálum. Hava tá landsstýrisfólk, sum koma úr øðrum økjum í landinum, eisini loyvi til at draga í land! Uppskotið um at strika havnagjøldini átti ongantíð at verið komið á tingborð, tí bara gera ilt verri í útjað- aranum. So einfalt er tað. Men hetta vísir bara, hvussu ótættur “Ólavsøkupakkin” hjá samgonguni er. Er hetta enn eitt boð uppá, at høgra hond í samgonguni ikki veit, hvat vinstra ger ella vil ella øvugt? Fyri mongum Harrans árum síðan var eg ávegis til Tjørnuvíkar við útlend­ skum gestum, ið hildu leysa seyðin vera eitt sera virðis­ mikið av mongum áhuga­ verdum føroyskum fyri­ brigdum, sum vit áttu at brúkt í ferðavinnuni. Tá eg hevði greitt teim­ um frá tí sindri, eg visti um hetta evni at siga, var eg norðan fyri Hósvík fyri tí óhappi, at eitt smálamb leyp tvørtur um vegin oman til mammuna, sum lá niðan­ fyri. Lambið kom undir bilin og skaddist so meint, at eg noyddist svava tað, sum tað lá – havi altíð knív í bilinum, sum eg nú má minnast til at leggja eftir, um vit fara til Danmarkar, har knívur ikki longur er loyvdur – hvørki í bili ella lumma. Útlendingarnir lupu úr bilinum, tómdu hvørja gørn og hildu í sama andadrátti, at hatta líktist svarta ongum, at seyður gekk leysur á veg­ unum, sama hvat eg tá segði um upprunarættindi o.a. Nei, spurningurin er ikki so einfaldur – ikki av tekn­ iskum ávum, men heldur av, hvør skal rinda kostnað­ in av at stika, gera gongu­ smogur og hald av stiki og smogum. Fram við landsvegum er málið avgamalt Í sínari tíð stikaði Lands­ verkfrøðingurin rættiliga long strekki av landsvegn­ um ymsa staðni og legði gongusmogur undir vegn­ um til seyðin at ferðast gjøgnum – alt eftir veðrin­ um – omaneftir upp undir illveður og niðaneftir móti góðveðri, hetta líka álítandi sum besta barometur. Soleiðis hevur gongdin verið í kanska eini 1500 ár – Brendan nevnir longu í 6. øld bæði fólk og seyð í Føroyum – og Dicuil tað sama sløk 300 ár seinni. Tað, eg veit, riggaðu smogurnar væl; men stikið varð ikki alla staðni hildið so væl, sum avtalað varð við teir, sum hagarnar høvdu um hendi, og um eg var sakførari hjá eigarun­ um, vildi eg eisini ført fram, at hesir ikki áttu at sviðið alt ov illa fyri teim­ um broytingum, sum trýstar eru inn á teirra aldargamla vinnuveg. Harafturímóti kann sig­ ast, at hagapartar hava fingið sera nógv burtur úr tí, at hagin av landsvegun­ um er vorðin meira atkomi­ ligur. Hesin fyrimunur plagdi fyri tað mesta í sátt og semju at verða tikin við í samráðingunum um end­ urgjald fyri tað lendið, sum fór undir vegin og tann skaða, sum við hvørt kundi standast av vegagerð í brattlendi. Mannalív mugu undir øllum umstøðum bjargast Tað hjálpir einki, um vit viðganga, at skuldin er okkara, at vit ikki duga at koyra eftir umstøðunum og gloyma, at sakleysur seyður kann vera á vegnum. Í so máta er seyðurin fyri tað mesta meira varin, enn vit eru, tí hann liggur sjáld­ an á vegnum, men heldur fram við, og hevði bóndin heft eitt ella tvey refleks upp á seyðin, hevði hetta bøtt væl um, men kortini ikki nóg mikið. Spurningurin er so, hvørji ráðini eru til at taka, og er kanska ikki stórt annað at gera, enn at úbyggja tað, sum vit fyri eini trý­ fýrati árum síðani sum eina roynd løgdu lunnar undir, ella rættari sagt: settu stikur upp fyri. Privat hald er eingin loysn Eg haldi tað vera prógvað alt ov væl, at privat hald av stiki sum heild ikki ber til og vil bara gera støðuna hvana verri av tí, at tá lið­ ugt er at stika, halda vit bil­ førarar okkum sita tryggar fyri seyði og rokna als ikki longur við, at atdráttur mill­ um lamb og ær enn kann koma fyri á vegnum av tí, at stikið ikki er hildið. 100 milliónir kanska í minna lagi 100 milliónir ljóðar á góðari leið, um talan bara er um stik; men eyðsæð er, at skulu slakar 500 km av landsvegi stikast á báðum síðum, so skal meira til enn bara stik. Undirsmogur noyðast í mongum føri gerast afturat teim verandi, skipaðir atkomumøguleikar millum landsveg og haga­ partar og mangt annað, hetta alt eftir samráðing við bøndurnar. Við øllum snøklum kann tað eftir míni leysligu met­ ing kanska koma upp móti tí dupulta – einum 200 milliónum – og av peninga­ troti og krepputíð kann hetta ikki alt gerast eftir stuttari tíð. Eg vil tí skjóta upp, at oyggj fyri oyggj verður tikin ein í senn og síðan so við og við lýst sum seyðatrygg oyggj at vera, raðfylgjan kanska helst í mun til ferðslutættleikan, men kort­ ini fyri viðgerð av allari oynni; men tá skal hon eisini vera trygg, kosta hvat tað má. Annar møguleiki er einans bara einki at gera. Verður farið undir upp á kvamsvís við einum petti her og øðrum har, kann tað koma at kosta enn fleiri mannalív, sama hvussu mong leiðbein­ ingarskeltini eru. Innangarðs friðingar Kommunalar seyðaspurn­ ingar skal eg einki siga um annað, enn at vit gomlu minnast táttin um tulipan­ ærina. Sum lættisoppafrásøgn kann eg eisini siga frá, at tá eg í 1965 kom heim við útlendskari konu, gramdi hon seg ein morgum um eina ær, ið hevði hug at leypa upp um stikið til urtagarðin inni á Fjørð í Vestmanna, har vit í fyrst­ uni búðu. Eg var í seinna lagi um at seta meg í bilin á veg norð­ ur í Sundalagið at stinga veg út millum Streymnes og Langasand og bað hana bara skjóta beistið. Hugsaði ikki um, at vit tá í fleiri ár høvdu baksast sum frægast í Zagrosfjøll­ unum í Persia, og meira tonkti eg ikki um tað, fyrr enn eg um kvøldið kom aftur, og mamma mín spurdi, hvat tað var fyri ørt konufólk, eg var komin dragandi við – hon hevði ligið og meddað við kali­ burtólvaranum út gjøgnum vindeygað hjá Elsu systur, og var um at krøkja fremsta­ fingur, tá mamma setti í eitt gallróp og fekk steðgað henni. Skortfleingjuna, eg sjálv­ ur fekk frá báðum kvinnum í felag, lata vit fara. Øll eru vit samd Øll eru vit samd um tað skilagóða í at útvega bæði fólki og fenaði betri sømdir – men játtanir skulu til og tað í stórum upphæddum – tí privat hald av stiki kunnu tit, sum sagt, gloyma alt um. Stikingarætlanin ber í síni heild kanska til við eini langtíðarætlan yvir eitt áramál; men í hvussu er ikki nú í einum springskíti tað, eftir er av árinum. Hetta eftir bestu sann­ føring og so frægt meg minnist – ella ørminnist! »Seyðaoyggjarnar« HEINI OLSEN