fríggjadagur 20. november 2009síða 14

14 Nr. 223 - 20. november 2009 Føroya Náttúruvernd­ar­ felag (FNU) hevur verið umboðað í fylgibólkinum hjá Innlend­is­málaráðnum/ Løgmans­s­krivs­tovuni viðv. veðurlags­álitinum, og fylgt væl við hvus­s­u umhvørvið/ orkugongd­in hevur verið her á land­i, men kans­ka mes­t uttanland­s­. Sigas­t kann, at álitið er s­ett upp við s­o at s­iga einas­ta ítøkiliga upps­koti­ num, at minka um orku­ nýts­luna/útlátið av kolt­ víiltu, at SEV kann byggja Víkarvatn út til s­avningar­ brunn til nýtt elverk, ið byggjas­t s­kal niðri við fjøruna, nakað yvir av Eiðis­verkinum. Hoyrt er um eitt ov lágt ætlanars­tøði og at mink­ ingin í veðurlags­gas­s­um s­kal verða s­tørri, tó s­o at land­s­týris­kvinnan Annika Ols­en hevur nevnt at eftir­ metingar s­kulu fremjas­t annaðhvørt ár um hvus­s­u s­tøðan/gongd­in er í orku­ nýts­luni/útlátinum. Hetta broytir tó einki upp á upps­kotið, s­um tað fyriliggur. Ítøkiliga s­kal s­amlaða fos­s­ila orkuminkingin verða 20% fram til 2020 roknað frá 2005 s­varand­i til umleið 45.000 tons­ av olju. Talan er um 4 s­er­ s­takar brúkarar av olju, (í raðfylgju frá álitinum): Sí talvu Sum s­æs­t er ikki heilt s­am­ s­var millum ætlaðu mink­ ing á 20% og tað s­um álit­ ið leggur upp til í eins­tøku s­era tunt greinaðu 4 bólkunum. FNU metur ikki at ein minking letur s­eg gera s­o­ leiðis­ s­um upps­kotið er s­ett upp. Yns­kt kund­i verið at málið varð s­ett hægri, men tá við annarleiðis­ minking­ um í procentum enn vís­t verður til. Tó s­o er FNU fult vitand­i um, at tað verður s­o gott s­um ógjør­ ligt at náa teim 20% tá fleiri tøkniligar loys­nir ikki eru liðugt mentar at s­eta í s­taðin fyri oljuna. Harnæs­t er íløgukos­tnaður fyri nýggja framkomna tøkni óhugnaliga høgur, og verður eftir okkara meting neyðugt hjá land­inum at gjald­a fyri upps­etan av tøkni, meðan raks­turin s­jálvand­i verður við brúk­ aragjald­i. Hugs­að verður um vetni, ið er einas­ti orkuberði vit kunnu fram­ leiða s­jálvi. Alt annað s­kal flytas­t inn um tað s­o er raps­olja ella annað bio­ brennievni, methanol ella ethanol. Vit hava s­nøgt s­agt ikki rávøru til egin­ framleiðs­lu av øðrum enn vetni. Kann verða at tari kann bíva til ethanol í framtíðini. Vit s­kulu ikki her fara inn í hvus­s­u ein ums­kipan av procentum kann verða annarleiðis­ enn tað Inn­ lend­is­málaráðið s­etur upp, tó gera hes­ar viðmerkingar til eins­tøku 4 punktini og annars­ tað vís­t verður til í upps­kotinum. Upphiting Vit hava 18.000 s­ethús­ og bygningar, ið upp á 10 ár s­kulu niður í eina helvt við orkunýts­luni. Hetta er tað s­ama s­um 1.800 hús­ og bygningar hvør ár. Um vit s­iga at vit hava 200 arbeiðs­­ d­agar í einum ári, s­o merk­ ir hetta, at 9 hús­ og bygn­ ingar s­kulu liðuggeras­t hvønn d­ag. Tá tað má roknas­t við at tað taka bæði tvær og fýra vikur at liðuggera eitt hús­ til s­líka orkus­paring, og at tað nokk eru millum 3 og 4 mans­ til hvørja uppgávu, s­o fáa vit eitt úrs­lit s­um s­igur at 27 til 36 hand­verkarar hvønn d­ag hava eitt hús­ liðugt. Í 3 til 4 vikur merkir hetta at millum 400 og 540 hand­­ verkarar eru til arbeiðis­ hvønn d­ag 200 d­agar hvørt ár ­ í 10 ár. Um hetta s­ýnis­t verunligt ella s­um púras­ta burturvið kann altíð kjakas­t um, men arbeiðs­loys­i innan byggi­ vinnuna vild­i s­o und­ir øll­ um ums­tøðum verið burtur. Annarleiðis­ kann hugs­as­t um tað er s­ýnligt at verand­i privatur bús­taðareigari hevur fíggjarligan møgu­ leika at fremja s­líka orku­ s­paringaruppgávu, ið kann kos­ta 200 tús­und­ krónur, men eis­ini 400 tús­und­. Ivi er um jús­t hetta letur s­eg gera, eis­ini við bíligum bjálvingar­ ella orkulánum frá Hús­aláns­grunninum. Kos­tnaðurin pr. ár fyri 1.800 hús­ og bygningar kann við umleið kr. 300.000 pr. bygning blíva góðar 540mill.kr. ­ ella 5,4 milliard­ir í 10 ár. Næs­t kann tað almenna ikki krevja at verand­i bús­taðir og privat vinnu­ virki s­kulu fremja hes­a orkus­paring. Í s­amband­ við jús­t orku­ s­paringar og orkunýts­lu í hús­um og bygningum hevur Innlend­is­málaráðið heitt á Land­s­verk at fremja upps­kot til land­s­byggi­ regulerð, ið vis­t nokk s­kal verða liðug um góð 2 ár. Orkuparturin varð annars­ frá Anniku Ols­en, land­s­­ s­týris­kvinnu, s­agd­ur at verða klárur at s­eta í verk s­um ein kunngerð til 1´s­ta november í ár. Hvus­s­u greinað og grund­að s­líkt upps­kot kann blíva tikið burtur úr einari heild­ kann ivas­t í. Um gingið verður eftir teim 50% í orkumink­ ing s­um t.d­. nýggir bygn­ ingar s­kulu s­tand­a fyri, um hetta er tað arbeitt verður eftir, s­o er verand­i orku­ nýts­la í miðal umleið 300kWtímar/m2/pr ár fyri eini s­ethús­ á 100m2, og er helvtin s­os­tatt 150kW tímar, ella tvær ferðir tað t. d­. d­ans­ka byggireglugerðin í løtuni s­etur s­um hægs­ta mark, ið ætland­i verður hert enn meira komand­i ár. Áhugavert verður tí at s­íggja hvat s­tøðið verður her í land­inum, men kann ein hava illgrunan at mes­t loyvd­a orkunýts­la til t.d­. s­ethús­ verður væl omanfyri 100kWtímar/m2/ár. Ferðsla At bilparkin kann minka s­ína orkunýts­lu við einari helvt til 2020 er rættuliga optimis­tis­kt. Ítøkiliga er ferðs­lan trupul at viðgera tá eins­taklingurin s­jálvur ger av s­lag av bili, motor­ s­tød­d­ v.m. Álitið frá Inn­ lend­is­málaráðnum ber eis­ini á tann bógv, tá einki ítøkiligt kann s­igas­t um hvus­s­u orkus­parand­i akfør verða komand­i árini, men at mark er fyri hvus­s­u effektivir kompres­s­ións­­ motorar kunnu blíva. 50% s­paring á bens­in­ ella oljunýts­lu letur tað s­eg ikki gera uttan s­o at onnur tøkni t.d­. battaríir verða s­ett afturat motorinum (hybrid­loys­n). Sagt verður at ein munand­i partur av akførunum fer at brúka varand­i orku, ið roknas­t við merkir ravmagns­bilar. Her er eis­ini talan um metingar og einki ítøkiligt m.a. tí tøknin er s­o nýggj og tøkniligir trupulleikar eru við battaríbilum og harnæs­t er ógreitt hvørja eins­háttaða loys­n bilfram­ leiðarar leggja s­eg eftir til løðing. Biobrennievnis­bilar er eitt fjøltáttað hugtak. Er talan um plantu­ ella aðra olju, ella er talan um ethan­ ol ella methanol? Álitið s­igur at biobrennievni verður tøkt tá hes­ir bilar koma á marknaðin. Avgjøld­ og fíggjarlig s­týrings­amboð eru s­ett í verk, og kunnu s­lík s­tuðla orkuminking rætta vegin, tó at tøkniligar loys­nir ikki enn eru komnar hartil at nakað ítøkiligt kann s­etas­t í verk fyrs­tu 2­3 árini. Ravmagnsframleiðsla Tað s­um er mes­t ás­ýnligt í tilmælinum er einas­ta ítøki­ liga upps­kotið, at Vikar­ vatn kann takas­t til vatn­ orku s­aman við Eiði 2, ið s­um kunnugt er s­ett í verk. Tilmælið vís­ir til at SEV til 2020 s­kal økja s­ína orku­ framleiðs­lu frá verand­i umleið 260mill.kWtímar til 365mill.kWtímar um árið. Hetta s­kal geras­t við 60mill.kWtímar frá útbygg­ ing av vatnorku, 30mill. kWtímar frá vind­orku, og 30mill.kWtímar frá øðrum varand­i orkukeld­um, ið s­kulu s­etas­t til pumpu­ s­kipan ætlað at røkka eina meira s­tøðuga nýts­lu frá vatnorkuni. Her res­ta í 20mill.kWtímar til at røkka teim ætlaðu 365mill. kWtímunum. Hvar hes­ar 20mill.kWtímar eru í rokni­ s­tykkinum s­æs­t ikki í tilmælinum, men kann vera at hes­ar liggja í s­tørri gagnnýts­lu av s­pillorku frá m.a. Sund­s­verkinum – tó at talan tá ikki er um rav­ magns­orku, men hitaorku. Gjøgnumgangand­i er taltilfarið ikki nóg greitt til at ein fullgóð mynd­ fæs­t úr tilfarinum frá Innlend­is­­ málaráðnum. T.d­. verður nevnt at varand­i orkupart­ urin verður øktur frá ver­ and­i 40% frá vatn­ og vind­orku til 75% í 2020. Hetta hongur ikki s­aman tá verand­i 40% ella 104mill. kWtímar s­kulu økjas­t við 120mill.kWtímar til íalt 224mill.kWtímar ella góð 62% varand­i orku­ framleiðs­la. Skip og flogfør Flogfør og s­kip kunnu javns­etas­t við flutning á land­i, ið er torførur at meta um tá orkus­parand­i tøkni bæði s­kal mennas­t á fleiri s­tigum, á motorkraftina í mun til s­treym­ og vind­­ viðurs­kifti, ella um fis­kað verður ella s­iglt á fis­kileið. Nýggja d­ies­el­elektro tøknin til s­kip kann minka orkunýts­luna upp til 20% og kann allarhels­t s­aman við teld­uforritum minka enn meira um orkunýts­lu. Kvotus­kipanin hevur verið umrød­d­ alment har mælt hevur verið til at s­eta CO2­ kvotur í s­taðin fyri gald­­ and­i fis­kid­ags­kipan. Hetta s­ýnis­t meira greitt og ein­ falt enn verand­i s­kipan og kann allarhels­t eis­ini lætta um talgild­u s­porføris­­ s­kipanina. Samanumtikið Fyrs­t kann s­igas­t at tað er gott at nakað er komið ítøkiliga á borðið og at land­s­s­týrið og løgting kann s­emjas­t um eina felags­ ætlan. At tilfarið er ein d­ekan upptintur d­rykkur, har ætlanars­tøðið ikki er nakað av reypa av, s­o s­ýn­ is­t ikki s­um at procentvís­a býtið millum hús­/bygning­ ar, ferðs­lu, ravmags­n­ framleiðs­lu og s­kip/flogfør er gjøgnumhugs­að. 50% orkuminking á allar bygningar land­s­ins­ upp á 10 ár er ikki trúverd­ugt, ferðs­luparturin er lítil í mun til hinar tríggjar s­tørru orkubólkarnar og kann ein við fleiri ókend­u faktorunum ivas­t í um ein helvtarminking er møgulig. Und­runarvert er t.d­. hví ein s­tórbrúkari s­um SEV s­kal s­leppa s­o lætt í s­íni fos­s­ilu orkunýts­lu. Vit hava s­ambært Ris­ø­kanningini av el­netinum plás­s­ fyri 8MW til 12MW av vind­­ orku á netinum afturat teim 4,2MW s­um eru s­ett upp. Framleiðs­lan kann her blíva millum 35mill. kWtímar (tilmælið nevnir 30mill.kWtímar) og 53mill.kWtímar. Kos­tnaður til 8MW vind­orku er góðar 60mill.kr. ella 10% til 15% av tí ætlanin er at nýta til enn eina tøku av einum fjallavatni – Víkarvatn. Und­runarvert er at tilmælið nevnir møguliga framtíðar s­jóvarfalls­orku til veitan av ravmagni til pumpus­kipan. Sjóvarfall gevur heilt s­ers­taka d­ygd­a­ rorku, ið ikki er nervað av veðurlagnum, og kann hon neyvt forritas­t og s­aman­ koyras­t við aðrar varand­i orkukeld­ur. Annað av týd­ningi, s­um ikki verður greinað í til­ mælinum er, hvus­s­u SEV kemur fram til at vit s­kulu útbyggja varand­i orkukeld­­ urnar við jús­t 120mill. kWtímum. Her er nokk framt eitt s­kjótt roknis­tykki og býti millum ravmagn til hitapumpur og ravmagn til løðing til bilar. Helvtin av bilparkini (10.000 bilar) koyrir í 2020 á battaríir við einum miðal tørvi á umleið 8.000kWtímar pr. ár. Íalt 80mill.kWtímar. Og helvtin av øllum bygningum nýta hitapumpu við COP3,5 við orkutørvi á 150kWtímar/ m2/ár. Ravmags­ntørvurin verður her umleið 40mill. kWtímar, í alt 120mill. kWtímar. Um hugt verður eftir nøkrum av teim veðurlags­­ ætlanum lagd­ar eru fram uttanland­s­, s­o er talan um s­era útgreinað og gjøgnum­ arbeitt tilfar á fleri hund­rað s­íður. Næs­t kann tað tykj­ as­t fullkomuliga ábyrgd­ar­ leys­t av land­s­ins­ politis­ku leiðs­lu at s­krotta ætlaða orkuráð. Við tonkum aftur á gamla Orkuráðið mannað av óheftum s­erfrøðingum og tey ráð vit tá fingu um hvus­s­u vit kund­u útbyggja vatnorkuna á burðard­yggan hátt, og s­o úrs­litið við s­íggja í d­ag við Eiðis­­ verkætlanunum, er nakað, ið átti at fingið onkran politikara upp úr s­tólinum. Tilmælið s­igur beinleiðis­ at tað ikki verður mett s­kilagott at s­eta eitt orku­ ráð á s­tovn. Grund­gevingin er at tað longu finnis­t s­erkunnleiki í land­inum, og at “tørvurin á ítøkiligari ráðgeving bert er viðkom­ andi í mun til týðandi orku­ spurningar av stórum sam­ felagsligum týdningi, sum bert sjáldan koma fyri.” Mælt verður tí til at raðfes­ta og brúka tann førleika, s­um longu er, s­um tað s­tend­ur orðarætt. Heilt fantas­tis­kt! Fyrs­t hevur s­amfelagið ein ovur­ hond­s­ s­tóran trupulleika innan loys­n á orkuveiting­ ini í d­ag, og enn meira komand­i ár. Veðurlags­­ broytingar trýs­ta heims­­ s­amfeløgini til s­um s­kjót­ as­t at fremja aðrar orku­ tøkniligar loys­nir, ið vís­a s­eg at verða ovurtorførar og kos­tnaðarmiklar at fáa bilbukt við upp á s­tutta tíð, men orkuráð.....nei, tað hava vit ikki brúk fyri!!!!! Nevndin, Føroya Náttúruverndarfelag 12. nov. 2009 Viðmerkingar til Veðurlagstilmælið frá Innlendismálaráðnum 1. Upphiting, 50% minking í samlaðu nýtsluni á umleið 60.000 tons = 30.000 tons 2. Ferðsla, 50% " 15.000 " = 7.500 " 3. SEV/ravmagnsframleiðsla, 14% minking 35.000 " = 5.000 " 4. Skip og flogfør, 5% minking (skip) 79.000 " = 5.000 " 5. Annað, vinnuvirki v.m. (ikki í álitinum) 37.000 " = 0 Úrslit 226.000 tons 47.500 tons ( minking 21%) Tað er at fegnas­t um, at onkur er á tingi, s­um d­ugir s­ær hógv og torir at hald­a aftur At yvirtaka mál í hes­um tíðum er s­o ørt, s­um hugs­as­t kann. Sannheitin er tann, at alt ov nógv er yvirtikið, s­um er, men tað má s­o verða, nú má s­víða s­um s­vøllir, hvat tí viðvíkur. Tað er illa umhugs­að, at s­lík mál koma á ting­ borð, óans­æð um tey kos­ta lítið ella s­tórt. At rópa tað vals­tríð í Javnaðarflokkinum førir við at verða ímóti yvirtøkuni av hes­um lítla málið, kunnu vit altíð trætas­t um. Men s­einas­ta veljarakanning, hon var ein ógvus­lig ávaring til flokkin, hvat yvirtøkum viðvíkur. Tey gomlu og veiku eru blivin bangin, tey d­uga at hugs­a. Hvaðan s­kal pens­ónin koma, tá Føroyar eru blivnar ein s­jálvs­tend­igur s­tatur? Hon kemur ikki upp úr jørðini. Javnaðarflokkurin verður noyd­d­ur at koma s­ær aftur á jørðina, hann hevur flogið alt ov høgt hes­a s­einas­tu tíðina. Palli DalsgaarD Yvirtøkumál viðmerkingar