fríggjadagur 27. november 2009síða 15

Nr. 228 - 27. november 2009 15 Tekur løgtingið ikki annað skinn um bak nú, so fer samfelagið fyri bakka og onnur fara at seta treytirnar N ú rekur hart á kíkarnar. Um tríggjar vikur skal fíggjar­ lógin vera komin undir land. Og útlitini eru ring. Undir­ skotið, sum var sett at vera heilar 767 mio. kr, er nú ávegis milliardini, áðrenn fíggjarárið komandi er byrjað! Semjur um afturhald á al­ mennu rakstrarútreiðslunum eru farnar á glið. Líkt er til, at rakstr­ arvøksturin enn einaferð verður langt omanfyri tað forsvarliga. Samgongulimir hava farnu tíðina fornoktað semjurnar gjørdar vóru í summar. Semjur, sum skulu halda landskassa­ undirskotinum niðanfyri ¾ milliard! Besta alibi’ið hjá politikarun­ um at støkka undan eru tilmæl­ ini hjá búskaparfrøðini, har ráðini eru at brúka tað, sum brúkast kann. Og hetta slættaði vegin fyri ábyrgdarloysinum, at lena seg uppat serfrøðini og brúka milliónirnar, sum ikki eru til. Upphæddir, sum vinnan ikki kann levera, upphæddir, sum verða skuldskrivaðar framtíðini. Syndabukkar Sum verju fyri ábyrgdarloysin­ um er grundgevingin nýggja hugtakið bygnaðarskeivleikar. Minnir ikki sørt um orðið rað­ festingar, gandaorðið, sum gjørd­ ist hugtakið uttan innihald, produserað til burturforkláringar. Lítil ivi er um, at í øllum almennu útreiðslunum eru við­ urskifti, sum eru skeiklað og sum tørva endurskoðan, men at nýta bygnaðarskeivleikar at jagstra summar samfelagsbólk­ ar, meðan aðrir eru friðhalgaðir, er ikki annað enn politiskt spinn, har lagt verður eftir teim­ um bólkum, sum illa kunnu verja seg og sum eiga lítlar sømdir í miðlunum, men sum kortini eiga lívið í okkum øllum. Fremstir av hesum sunda­ bukkunum er høvuðsvinnan, sum er undir áhaldandi mis­ steinkiliggering um kradd og missnýtslu. At almennu rakstrarútreiðsl­ urnar eru eksploderaðar við 300 mio. kr í vøkstri um árið (kommunurnar enntá ikki íroknaðar), verður als ikki mett sum skaðiligt fyri búskapin. Útreiðsluvøkstur, sum árliga er 5 ferðir størri enn skattafrádrátt­ urin til sjómenninar og sum farnu 3 árini er 15 ferðirnar árliga sjómansfrádráttin. Tað verður dult sum mansmorð. Teflonpolitikkur Vissuliga eiga vit at sleppa undan serskipanum. Men so eiga allir bygnaðarskeivleikar at vera javntstillaðir. Allar almenn­ ar skipanir, allar politiskt dis­ poneraðar sersømdir og dupult­ funktiónir, eiga at verða enda­ vendar. Sum er kostar almenni raksturin hvørjum borgara, frá nýføðingi til olding, 90,000 kr árliga, ella einum húsarhaldi uppá fimm heilar 450,000 kr um árið. Næstan eina hálva millión og tá er kommunu­ útreiðslurnar ikki við!! Tað gongur simpulthen ikki og má vendast. Men lopið verður tvørtur­ um, har garðurin er lagstur. Politikkurin byggir á burtur­ forkláringar og undanstøkking. Burturúr spyrjast bert populist­ isk átøk, sum vissuliga fara at lemja búskapin. Einasti heilivágur hjá summ­ um tykist nú at vera at hækka skattir og avgjøld. Júst tað øvugta av tí, sum skal til fyri at stimbra búskapin og fremja kappingarførið. Var so ætlanin við inntøkuhækkingunum at minka um undirskotið á fíggjar­ lógini, so var ávís meining í galskapinum, men ætlanin er tann øvugta, nevniliga at økja um almennu útreiðslurnar. Soleiðis flyta vit okkum at eggini. Meðan privati virði­ skapandi sektorurin spakuliga verður sjóðaður niður og løn­ takaratalið minkar samsvarandi, so veksur tann almenni løntak­ araskarin við støði í hægri skattum, fleiri avgjøldum og almennari lántøku. Samstundis sum milliardin árliga verður brúkt, sum ikki er til, er stórsta almenna avbjóð­ ingin næstu árini er eldraøkið. Hvussu vera ráðini til hesar neyðugu útbyggingar við førda politikkinum, og hvussu ætlar løgtingið saman við kommun­ unum at fremja byggingarnar av ellisheimum við 300 akutt­ um plássum og 1000 afturat komandi árini, har byggikostn­ aðurin fyri stovnsplássini er 1,5 mio. kr fyri hvørt og rakstrar­ kostnaðurin 600 túsund árliga fyri hvørt búfólkið? Tað kann skjótt sýna seg soltið hjá teim­ um gomlu, nú løgtingið eru ávegis at niðurlaða fíggjarliga rásarúmið. Kollektivistisku Føroyar Fyri summi er tað leiðin, at øll skulu standa í skuld og takk­ semi til tað almenna, og at politiski fordeilingspolitikkurin gerst meginreglan heldur enn undantakið, at reka politikk við almennum eftirlæti við pengun­ um hjá hinum. Úrslitið verður hareftir. Alt initiativ verður kvalt í føðingini og vit fara at flyta okkum frá málinum um livandi og sjálvberandi búskap inn í stagnatiónina og aftur­ gongdina. Virðisskapandi samfelagið fer at halda uppat við at eksistera og fólk fara at rýma av landinum. Vit enda við at standa í ómegdarskuld til onnur, har summi longu eru farin at kaga í landsuður eftir hjálp. Og lítið er at ivast í, at partar av løgtingi­ num sær hetta sum eitt parta­ politiskt projekt í sjálvum sær, meðan aðrir droyma um kollektivistisku Føroyar, har komandi politbureau’ið fer at deila sól og vind, magt og avmagt. Vit eru tí á vegamóti, sum kann vísa seg søguligt. Tí er boðskapurin greiður, tekur samgongan ikki í egnan barm og semist um minst møgu­ ligan útreiðsluvøkstur og gener­ elt afturhald, so fer samfelagið fyri bakka. Frá andstøðuni er einki í væntu. Hon er kynsleys. Opnar hon munnin frá tingsins røðara­ palli verða dagliga milliónir brendar av í ábyrgdarloysi. Tað sóu vit í sambandi við fíggjar­ lógarviðgerðina í fjør, har tjóð­ veldi overnight í tinginum hevði uppskot um at økja almenna raksturin við 60 mio. kr afturat. At nettoúrslitið hjá flokkinum vísti minni hall var politiskt gluggapynt. Tað er eingin kunstur at breggja sær av minni halli, tá man fyrst hevur verið við rívuni eftir øllum handa skattum og avgjøldum, íroknað brandskatting av arvi. Nei, okkum tørvar vanligt vit og skil. Heimskreppuni fáa vit ikki tamarhald á. So mikið meira áliggur tað løgtinginum at taka annað skinn um bak. Gera vit tað ikki nú, er samfelagið fokið um fá ár. Tíðargreinin: eitt íkast til føroyska orðaskiftið Sosialurin hevur tíðargrein í blaðnum týsdag og hósdag. Hevur tú hug at gera títt íkast til føroyska kjakið í 2009? Send eina grein til post@sosialurin.fo - Kravið er, at greinin er á leið 6000 tekn og skrivað í essay stíli Kamikazeføroyar Tíðargreinin tíðargreinin Bjarni Djurholm, løgtingsmaður www.djurholm.fo Tíðindaskriv Rósa Samuelsen, lands­ stýriskvinna í almanna­ málum, fýltist í gjár í Kringvarpi Føroya á, at Barnaverndarstovan hevur úttalað seg í sambandi við ætlanina at skipa bú­ og viðgerðarstovn fyri børn og ung í Mjørkadali. Barnaverndarstovan er felagskommunalur stovnur undir leiðslu av Kommunu­ samskipan Føroya og Føroya Kommunufelag. Barnaverndarstovan verður fult og heilt fíggjað av kommununum, sum eisini hava fulla ábyrgd á barna­ verndarøkinum gjøgnum b arnaverndartænasturnar. Eisini er við lóg m.a. álagt Barnaverndarstovuni at virka sum ráðgevi hjá landsstýrinum. Hetta er ikki uttan orsøk, tí tað er nevni­ liga Barnaverndarstovan saman við barnaverndar­ tænastunum kring landið, sum hava fakliga kunnleikan til tørvin hjá hvørjum eins­ tøkum barni í skipanini. Landsstýrið hevur sam­ bært lóg skyldu til at veita stovnstilboð, og tí er sjálv­ sagt, at landsstýrið eisini hevur tørv á ráðgeving frá fakliga kunnleikanum um ítøkiligu stovnstilboðini, fyriskipanir v.m. Alt annað er at arbeiða í blindum. Síðani Rósa Samuelsen gjørdist landsstýriskvinna, eru stórar og grundleggj­ andi broytingar framdar á stovnsøkinum børn og ung. Stovnarnir innan barna­ vernd og brek er nú eitt stovnsøkið. Stovnar og tilboð eru niðurløgd. Har­ umframt er alt málsøkið flutt frá Almannastovuni til Nærverk at umsita. Á ongan hátt vórðu kom­ munurnar, barnaverndar­ tænasturnar ella Barna­ verndarstovan tikin við upp á ráð, tá landsstýriskvinnan tók hesar avgerðir, men vórðu bert kunnað um ætlanina at samskipa økið børn og ung. Úrslitið er ruðuleiki og ótryggleiki, ið kommunur­ nar hvørki politiskt ella fak­ liga longur kunnu góðtaka. Í Kringvarpstíðindunum metti landsstýriskvinnan seg nú hava trupult við at fáa ráðgeving frá Barna­ verndarstovuni og harvið eisini barnaverndartænast­ unum vísandi til, at hesi fakliga høvdu mælt frá Mjørkadalsætlanini á fyri­ liggjandi grundarlagi, og at hetta var vorðið alment. Vit, sum varða av barna­ verndarøkinum, kunnu ikki noyða landsstýriskvinnuna at lurta eftir ráðgeving, tíansheldur at virka eftir ráðgevingini. Men vit kunnu tó staðfesta, at lands­ stýrið ikki røkir sínar skyld­ ur, tá ið stovnstilboðini antin mangla ella als ikki samsvara við tørvin. Tað eru kommunurnar og barnaverndartænasturnar, sum hava ábyrgdina av børn­ unum og teimum fyri­ skipanum, sum settar verða í verk. Tað eru eisini komm­ unurnar, sum gjalda fyri tað. Lat tí ongan iva verða um, at politiska, fíggjarliga og fakliga ábyrgdin hjá kommununum fylgir við, tá ið børnini eru í stovnstilboði hjá landinum ella uttan­ lands. Tað er tí eisini sera hug­ stoytt at staðfesta, at arbeiðsbólkur undir Al­ mannamálaráðnum, hvørs uppgáva m.a. annað er at endurskoða tilboð og skip­ anir eins og møguleikan at leggja stovnsøkið til komm­ unurnar, heldur ikki er tikin við uppá ráð, hvørki í sam­ bandi við flytingina av máls­ økinum til Nærverk, niður­ legging av stovnstilboðum ella Mjørkadalsætlanina. Kommunusamskipan Før­ oya og Føroya Kommunu­ felag fara við hesum staðiliga at heita á landsstýriskvinnuna um at leggja á annan bógv, og taka Barnaverndarstovuna og barnaverndartænasturnar við í arbeiðið at tillaga og skipa stovnstilboðini, ið tørvur er á. Hetta er einasta trygd fyri, at politisku avgerðir­ nar hjá landsstýriskvinnuni hava nøktandi fakligt grundarlag. Tí uttan mun til, um fakligu tilmælini ikki eru í samsvari við politisku ætlanirnar hjá landsstýris­ kvinnuni, so hava vit fak­ liga og politiska skyldu til at taka støðið í tørvinum hjá tí einstaka barninum. Vegna Barnaverndarstovu Føroya Kommunusamskipan Føroya Heðin Mortensen, formaður Føroya Kommunufelag Asbjørn Djurhuus, formaður Viðvíkjandi støðuni á økinum børn og ung