fríggjadagur 27. november 2009síða 9

nr. 228 · 27. november 2009 9 VIKUSKIFTI um, at lívið á jørðini hevur ment seg frá einføldum til samansettar lívverur ígjøgnum milliónir av árum. Men hann heldur ikki, at natúrligt úrval for klár­ ar alt, sum vit síggja í náttúruni. Og í menniskjalívinum er so nógv, sum natúrligt úrval als ikki forklárar nøkt­ andi. – Tí hevur darwinisman ikki eitt fullfíggjað boð uppá, hví lív hevur ment seg soleiðis, sum tað hevur. Men tað vilja flestu lívfrøðingar als ikki kennast við, og tað skapar gróðrarlíkindi fyri anti­vísindaligari religión, sigur Jesper Hoffmeyer. Í nýggju bókini kritiserar professarin eirindaleyst kristna kreationismu, sum grovt sagt er læran um ein Gud, sum skapti alheimin, soleiðis sum vit kenna hann. Tí er tað so týdningarmikið fyri mannin at menna eina teori, sum ikki avnoktar, at náttúran rúmar eina immateriella dimensjón, sum ikki letur seg kanna við náttúruvísindaligum am­ boðum. – Trupulleikin við tí neo­darwin­ istisku heimsmyndini er, at hon reduserar veruleikan til nakrar mekaniskar og deterministiskar prosessir. Tað vil siga nakrar prosessir, sum eru avgjørdar og programmeraðar frammanundan, held­ ur Jesper Hoffmeyer. Ein nýggj menningarlæra Grundleggjandi pástandurin hjá Hoff­ meyer er, at darwinisman ikki kann for­ klára, hví ein planta altíð veksur ímóti ljósinum. Hví ein bakteria altíð leitar til tey støð, har føðsla er at finna. Hví livandi lívverur í heila tikið stremba eftir at yvirliva og nørast. Hví lívið á okkara lítlu gongustjørnu hevur ment seg soleiðis, sum tað hevur. Hesar spurningar hevur hann funderað yvir alt hansara akademiska lív. Og eftir knøpp hálvtrýss ár á støv­ utum bókasøvnum og bonaðum labora­ torium er hann komin til ta niðurstøðu, at Darwin bert forklárar ein part av menning lívsins á jørðini. – Darwinisman forklárar, at summ­ ar lívverur hava størri sannlíkindi at yvir liva enn aðrar, og at tær best til­ lagaðu lívverurnar fáa meiri avkom enn tær ótillagaðu. Men Darwin segði einki um, hví livandi lívverur í grundini royna at yvirliva. Hví stremba allar livandi organismur eftir at yvirliva og nørast?, spyr Hoffmeyer og hyggur so inntreingjandi uppá meg, at eg næstan kenni meg noyddan at koma við einum svari. Men tað sleppi eg tíbetur undan, tí hann heldur sjálvur fram. – Vit eru noydd til at tilskriva nátt­ úruni ein ávísan sjálvstøðugan vilja ella tilvitsku. Annars gevur tað púrt onga meining, sigur Jesper Hoffmeyer. Sjálvur hevur hann grundlagt eitt nýtt ástøði, sum ber heitið »semi­ otisk biologi«. Nýggja tesan bíð ar fram vegis eftir sínum altjóða gjøgn­ um broti, hóast nøkur hundrað vís­ inda fólk í vesturheiminum eru lim ir í altjóða felagsskapinum fyri bio semi­ otiska gransking. Ástøðið hjá Hoff­ meyer og kompaní er ómøguligt at lýsa í eini blaðgrein sum hesari, men grund leggjandi snýr tað seg um, at all­ ar livandi lívverur – frá teimum mest einføldu til tær mest kompleksu – eru tulkandi verur, sum interagera kreativt við sínar umstøður fyri at yvirliva og nørast. Náttúran rúmar við øðrum orð um eina tulkandi dimensjón, sum darwin isman als ikki fyriheldur seg til. Sæð í hesum ljósinum eru tað ikki bara genini inni í kyknum okkara, sum Hugskotið um intelligent design sigur í grundini, at av tí at vit menniskju ikki kunnu forklára alt her og nú, so má ein Gud vera til tekning: jón tórur einarsson Uppruni menniskjunnar. Sambært Jesper Hoffmeyer kann eingin við sínum fullu fimm seta spurnar tekin við læru Darwins um, at menniskjan stavar frá einfaldari lívverum, sum hava ment seg ígjøgnum milliónir av árum. Men sambært professaranum er tíðin komin til at leggja onnur ástøði afturat.