mánadagur 30. november 2009síða 10

10 tíðindi Nr. 229 - 30. november 2009 - Undir kreppuni í Føroyum fyrst í ní ti ár unum sóu vit, hvussu stórur váð- in er at binda ein ov stóran part av pen- sjóns kapi talinum her heima, tí sveiggini í búskapinum kun- nu vera so stór, segði Tummas Elia- sen, stjóri í LÍV á vinnu t inginum hjá Eysturoyar Vinnu- lívs felag í Fugla- firði. Hann eftir lýs ti annars ein meira málrættaðan vinnu- lívs politiskan karm í Før oyum PensjónskaPitalur Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Í vinnutinginum, sum Eyst­ ur oy ar Vinnulívsfelag ski p­ aði fyri á Vónini næstsíðsta fríggjadag, greiddi Tummas Eliasen, stjóri í LÍV og í íløgu felagnum Royndini frá eftirlønartryggingum og um pensjónskapital í vinnu­ l ívi. Tummas segði, at hann síðan á vári 1987 hevur arbeitt við pensjónum, og nú eftir 22 árum hevur hann høvuðs ábyrgdina av at um sita 2,8 miljardir krónur í pensjónskapitali. ­ Samlaði føroyski kapi­ tal ur in innan eftir lønar­ tryggingar er einar 4,5­5 miljardir krónur, harav LÍV umsitir nevndu 2,8 miljard­ ir nar. Inngjøldini, sum fella í okkara part, eru umleið 324 miljónir krónur um ár ið. Hann segði, at samlaða A­ inntøkan í Føroyum ligg­ ur um 7 miljardir krónur um árið, og við einum inn­ gjalds prosenti upp á 15%, hevði hetta svarað til 1.050 miljónir krónur. Hann segði, at LÍV um sitir eftirløn og lívs­ trygg ing til størra partin av føroyska arbeiðsmarknaðin og umboðar flestu føroysku fak feløgini. ­ Sum størsti einstaki veitari á eftirlønarøkinum er Lív samstarvsfelagin, ið tryggj ar framtíðar lív s kor­ ini hjá meirilutanum av før­ oyingum. Tummas duldi ikki fyri, at hetta er ein ábyrgd, ið krev ur serfrøði, trúvirði, opin leika og tryggleika. ­ Hetta eru kjarnuvirðini, ið LÍV byggir á, segði hann. Spjaða váða Stjórin í LÍV greiddi frá gongd ini á pensjónsøkinum og segði, at eftir at alment lønt í sínum sáttmálum høv du tryggjað sær pen­ sjóns skipanir, breiddi gongd in seg eisini yvir á privata arbeiðsmarknaðin. ­ Í sínari tíð var pensjón ein veiting. Nú gera fólk sjál vi íløgur í eftirløn og lívs tryggingar og vilja hava eina ávirkan á hesi viður­ skifti. Í dag eru at kalla øll arbeiðsfólk organiseraði og gjalda inn til pensjónir. Tey, sum enn ikki eru organi ser­ aði, gjalda í stóran mun til sína privatu pen sjón. Tummas Eliasen segði, at al ment lønt vanliga gjalda 15% av síni løn inn til eftirløn, meðan flestu, sum arbeiða á privata arbeiðs­ mark naðinum, gjalda í minsta lagi 9%. ­ Av teimum 2,8 miljard­ unum, vit umsita í dag, stan da umleið 1,4 miljardir krón ur í donskum láns­ brøv um, 20% í partabrøvum - Vit lærdu at spjaða okku ” ... í sínari tíð var pensjón ein veiting. Nú gera fólk sjálvi íløgur í eftirløn og lívstryggingar og vilja hava ávirkan. Í dag eru at kalla øll arbeiðsfólk organi­ seraði og gjalda inn til pensjónir... ” ... skulu vit røkka einum vinnuligum máli, má kósin setast, og so mugu vit stremba eftir málinum. Ein fyritreyt er, at vinnulívspolitisku karmarnir eru tryggir... ­ Sveiggini í føroyskum búskapi kunnu vera stór, og vit sóu undir kreppuni fyrst í nítiárunum, at tað kann hava ov stóran váða við sær at binda ov stóran part av pensjónskapitalinum í Føroyum, segði Tummas Eliasen, stjóri í LÍV og í íløgufelagnum Royndini Mynd: Vilmund Jacobsen Ísland betur uttan ES Millum teir íslendingar, sum eru ímóti at fara upp í Evropasamveldið, er fiskimálaráðharrin, Jón Bjarnason. Tað duldi hann heldur ikki, tá hann í síðstu viku var røðari á einari útróðrarráðstevnu í Fraklandi. Hann greiddi frá hvussu íslendska fiskivinnan er skipað, og at íslendskir myndugleikar leggja stóran dent á, at fiskivinnan skal vera burðardygg. Um umsóknina um limaskap í ES segði Jón Bjarnason, at hann er sannførdur um, at tað er betur fyri Ísland sum fiskivinnutjóð at standa uttan fyri Evropasamveldið. Lond krevja ávirkan Danmark og hini ídnaðarlondini sleppa ikki at stýra gongdini á veðurlagsráðstevnuni í Keypmannahavn. Á fundi í Beijing um vikuskiftið samdust umboð fyri Kina, India, Suðurafrika og Brasil um, at londini fara at taka seg burtur úr tingingunum, fáa tey ikki undirtøku fyri nøkrum krøvum, sum tey hava, og sum eru ófrávíkilig. Tað segði indiski umhvørvismálaráðharrin í gjár. Lars Løkke Rasmussen, forsætisráðharri, sigur við DR, at boðini frá londunum eru helst ein roynd at gera vart við, at tey hava eisini krøv við sær til Keypmannahavnar. Hann heldur ikki, at talan er um nakra beinleiðis hóttan.