týsdagur 14. mars 2000síða 6

11 tíðindablaðið sosialurin Nr. 51 - 14. mars 2000 10 tíðindablaðið sosialurin Nr. 51 - 14. mars 2000 Jóhan abbi 85 ár Í dag verður abbi mín, pápi pápa mín, Jóhan Syderbø áttatifimm. Abbi mín var føddur í Kunoy tann 14. mars 1915, sum næstyngstur av sjey systkjum. Longu sum 14 ára gamal fór abbi fyrsta túrin til skips, mær er sagt at tað var við sluppini Reginu, ið var deyðsiglari. Tað mesta av lívinum hevur abbi soleiðis starvast á sjónum, seinast umborð á Smyrli, áðrenn hann fyrst í áttatiárunum legð- ist upp á land. Í bókini »Hendingar á leiðini« sigur Bjarni Niclasen so livandi frá minniliga túrinum við Mjóvanes til Ameriku í 1941, hendan túrin var Jóhan abbi eisini við. Spennandi er at lesa um upplivingar teirra um- borð, og har mitt í einari tropiskari melduródn stendur Jóhan Syderbø har frammi og heldur kósina, »ein djarvur og klófastur maður« sigur Bjarni um hann. Eg kenni abba mín sum ein mann við ljós- um sinni og einum mild- um eygnabrái, altíð skjótur at finna tað stutt- liga í tilveruni, og at siga frá einum skálkabrosi og einum »glimti« í eygan- um. Ein følir seg altíð væl at støkka inn á gólvið hjá ommu og abba á Stong- unum, har man verður móttikin við opnum ørmum tá ið man kemur, og signaður á heimferð- ini. Eg minnist serliga tá vit vóru smá, at vit kundu vera vís í at omma og abbi stóðu og veittraðu í vindeyg- anum, heilt til vit vóru farin um horni niðri hjá Fjallheim. Abbabørnini, ið nú eru 25 í tali, hava altíð átt eitt stórt pláss í hjart- anum hjá teimum báð- um, hetta kemur ikki einans til sjóndar tá ið ein er og vitjar har norð- uri, men vit kunnu altíð vera vís í at telefonin ringir um høgtíðirnar ella tá ið føðingardagur er. Sum vera man, verður ein ofta spurdur hvørj- um fólki ein er av, og er tað tá eldri fólk eg tosi við, fari eg ofta bein- leiðis tvey ættarlið aftur »Abbadóttir gamla Sy- derbø á Smyrli« letur tað so í mongum »so ert túú av góðum fólki«, tá er ikki sørt at ein gerst eitt sindur errin. Best minnast tey hann fyri tað góða lagið, og hans- ara fryntligu framferð, »tað hoyrdist tá ið Sy- derbø var umborð«. Eg eigi tí einans gott at bera abba mínum á Stongunum, og eg vil við hesum fáu orðum takka honum og ommu fyri alt tað góða tey hava verið ein ímynd av í uppvøkstri mínum, og framvegis eru. Við føðingardags- kvøðum. Marjun "Maðurin við russarahúgv- uni hevur pakkan". Soleiðis varð mangan sagt í telefonini, tá klaks- víkingar sendu pakka til Havnar við Pride, ella tá suðringar sendu okkurt norður um fjørð við Smyrli. Í dag fyllir tann lættsinti og fryntligi maðurin við russarahúgvuni og tí ser- merkta lítla yvirskegginum 85 ár. Johan Syderbø er kunoy- ingur, men síðan seinna- partin av fýratiárunum hev- ur hann búð á Skáltavegn- um í Klaksvík, har hann setti búgv saman við fam- iljuni. Syderbø hevur havt sítt lívsstarv á sjónum. Longu á barnaárum dróg tað gátu- fulla havið. Hann plagar at greiða frá hvussu hugtikin hann var tá sluppirnar komu til Kunoyar eftir monnum haðani. Mangan fylgdi hann teimum eftir bakkanum so langt sum til bar, og stóð so og eygleiddi tær til tær hvurvu úr eygsjón. Fyrstu ferð Syderbø var til skips var við deyðsiglara. Hann var 14 ára gamal tá hann fór við Reginu hjá Napoleon Nolsøe í Vági. Tíðin, sum nokk fyllir serliga nógv í arbeiðslívin- um hjá Syderbø, eru teir 15 mánaðirnir hann var við Mjóvanesi í Amerika undir krígnum, og so árini hann var á lagrinum hjá Kjølbro og samstundis sigldi við Pride. Tað var ikki lítið vágið at fara úr Føroyum til Amerika mitt undir krígnum. Mjóva- nes varð tikin til at flyta føroyskar vørur til New York. Teir vóru tveir kunoying- ar, ið fóru við. Johan Sy- derbø og Bjarni Niclasen, sum hevur greitt frá ferðini í bókini "Hendingar á leið- ini". Syderbø hevur mangan greitt frá, at teir báðir gingu hús úr húsi í heimbygdini og søgdu farvæl. Tað var týðiligt, at eingin væntaði at síggja teir aftur. Og tað vóru heldur ikki troystarrík orð teir fingu frá reiðaranum, Andriasi í Túni á Toftum. "Eg ynski tykkum góðan túr, men eg vænti ongantíð at síggja tykkum aftur. Skip fái eg tó altíð aftur". Sum støðan var tá, hevur hetta uttan iva verið ein realistiskur reiðari, tí teir skuldu veruliga sigla vanda- sjógv. Fá skip vóru sloppin um havið júst ta tíðina uttan at vera álopin av fíggindum. Teir løgdu út av Havnini 17. apríl 1941. Ferðin yvir gekk væl. Tá teir høvdu lig- ið eina tíð í New York, vórðu teir sendir at sigla við farmi har yviri - fyrst mill- um Vestindisku oyggjarnar og Kanada og seinni millum býir í USA og serliga Ka- nada. Onkrar túrar vóru teir við salti, men mest sigldu teir við koli. Umstøðurnar frá hávetri og til hásummar vóru ógvuliga ekstremar - frá minus 30 til 40 stig upp í pluss 40 stig - og so í hægstu krígstíð. Nakrar ferðir vóru teir illa staddir. Onkuntíð eltir av kavbáti, uttan at skot varð latið av. Onkuntíð í nógvum ísi og einaferð í einari trop- iskari melduródn. Ta ferð- ina brotnaði ein 9.000 tons stórur svenskur dampari, sum var staddur tætt við teir, tvørturav so at bara aftur- skipið fleyt og fleiri mans lótu lív. Har yviri sigldu teir undir føroyskum flaggi, sum júst var góðkent á heimshøvun- um. Hetta voldi teimum ofta trupulleikar, men hevur helst eisini bjargað teimum, t.d. tá kavbátar onkuntíð komu fram á teir og sigldu leingi við síðuna av teim- um, uttan at lata skot av, samstundis sum teir vistu at nógv onnur skip tætt við vórðu søkt. Bjarni Niclasen skrivar, at tá teir vóru komnir aftur á Havnina 15 mánaðir seinni, hevði hetta verið ein hugna- lig ferð, hóast hon stundum hevði verið torfør og sera trupul. Heima høvdu tey frætt lít- ið ella einki frá teimum og fólk væntaðu ikki at teir komu aftur. Men Lena, sum var trúlovað við Johan Sy- derbø, segði alla tíðina, at teir komu aftur, tí hon hevði droymt at Johan kom niðan í Kloyv - tað er omanfyri lendingina í Kunoy. Heim aftur komin, tók Johan seturskiparaprógv í Havn og fór síðan burtur aftur. M.a. sigldi hann í trý ár sum bestimaður við Liljuni. Í nógv ár var Syderbø álitismaður á Lagrinum hjá Kjølbro á Stongunum. Tey eldru børnini minnast, at pápin hevði næstan ongan- tíð heilt frí hesi árini. Tað var altíð okkurt sum skuldi fáast frá hondini. Hvønn týsdag var hann við Pride til bygdirnar í Norðureysturoy, sum ikki høvdu fingið veg. Mann- ingin fekk tætt tilknýti til nógv fólk í hesum bygdum. Syderbø er enn tá gubbi okkurt barnið har norðuri. Mitt í 1960-unum fór Sy- derbø at sigla við postbát- inum til útoyggjarnar. At hetta var vandamikið, fingu teir sjón fyri søgn. 19. janu- ar 1970 hendi vanlukkan tá teir vóru í Fugloy. Johan var sjálvur annar í lítlabáti tá hann úti fyri Kirkju holvd- ist. Hin maðurin, Sámal Jo- hannesen, kom ikki aftur í aftur. Johan lá drúgva tíð á Kirkju, áðrenn hann kom fyri seg aftur. Aftaná hesa hending fór Syderbø umborð aftur á Pride, sum hann hevði stór- an tokka til. Pride verður nokk altíð hansara flagg- skip, hóast tað um dagarnar frættist, at Pride er lagdur. Tá Smyril í 1975 kom til landið, fór hann umborð har og har sigldi hann, til hann fór frá fyri aldur, 67 ára gamal. Tað vóru mong sum saknaðu Syderbø tá hann ikki longur var umborð á Strandferðsluni. Við sínum lætta sinni kláraði hann oft- ast at fáa okkurt skemtiligt burtur úr vanligum gerand- istosi. Hóast hann gavst at sigla, gavst hann ikki at standa á skipsdekki, tí í fleiri ár aft- aná helt hann náttarvakt umborð á fiskiskipum hjá Kjølbro, meðan tey lógu við bryggju. Hóast lættsintur, hevur Syderbø ofta verið noyddur at taka tung tøk, tí húsið í Innarstovu hevur mangan verið rakt av sorg og van- lukkum. Flestu menninir í húsinum eru farnir í góðum árum av vanlukku. Tann seinasti var systirsonurin Berint, ið doyði av van- lukku á fjalli næstseinasta summar, 59 ára gamal. Hetta tók hart uppá Syder- bø. Berint var uppkallaður eftir beiggja Johan, ið datt oman og doyði 13 ára gam- al. Heimbygdin Kunoy hev- ur altíð staðið hansara hjarta nær. Kemur tú á tal við hann og hann kemur í gongd at siga frá, kanst tú fáa nógvar stuttligar søgur úr heim- bygdini. Fyri Syderbø var tað ein stór hending at hann kundi ganga gjøgnum fjallið áðr- enn Kunoyartunnilin al- ment varð skotin ígjøgnum. Sjálvur sigur hann, at hann var fyrsti kunoyingur gjøgnum tunnilin. Steffan Kunoy, bóndi í Útistovu, sum var elsti maður í bygd- ini, skjeyt síðsta skotið. Og út komin kunoyarmegin, handaði Syderbø Steffani eitt blómutyssi. Í mong ár var Syderbø fjallmaður hjá Hans bónda. Tá hann ikki var heima, fór onkur av synunum fyri hann á fjall. Teir vistu akkurát hvar ódnin hjá pápanum var. Og honum dámdi væl at hava heimaseyð. Øll fam- iljan minnist serliga ta sera góðu skotsku ærina Stjørn- una, sum kom úr Suðuroy sum lamb. Fyrsta árið hon lembdi, vigaði lambið 66 pund og hetta var óhoyrt í Norðoyggjum. Øll hini árini hevði hon tvey góð lomb. Stjørnan bleiv 13 ára gom- ul. Í 1945 giftist Johan við Elsebeth Malenu Poulsen, Lenu, heiman úr Húsi í Kunoy. Tey eiga níggju børn og eina rúgvu av abba og ommubørnum og nøkur langabbabørn eru nú eisini komin. At Lena røkti heimið til fulnar gjørdi, at Johan kundi kasta seg fult og heilt yvir arbeiðið at skaffa teim- um dagliga breyðið í munn- in. Húsini eru ikki stór, men har hava mangan verið nógv fólk í húsi og altíð hevur verið pláss fyri fleiri. Orðatakið "Har hjartarúm er, er húsrúm" kann av sonnum brúkast um heimið hjá Lenu og Johan Syderbø. Eins livandi og altíð fylg- ir Syderbø við tí, sum hend- ir í okkara samfelag. Hann lesir bløðini á tamb og lurtar eftir tíðindum í útvarpi og sjónvarpi. Han er altíð til reiðar at vera við í umrøð- uni av politisku málunum, ið frammi eru. Í dag fyllir hann 85. Og vit eru mong sum ynskja Syderbø hjartaliga tillukku við hesum stóra degi og vit ynskja tær nógv góð ár aft- urat. frændir Johan Syderbø 85 Victor Carlsen ummælir Aftaná eitt ivaleyst strævið vikuskifti, framførdi okkara framúr góða gospelkór „United Voices“ tað tey høvdu lært á eini konsert í Fríðrikskirkjuni sunnu- kvøldið. Kórið hevði hetta vikuskiftið havt vitjan av navnframa normanninum Jens Christian Blom, sum hevði syrgt fyri, at kórið nú hevur 12 nýggjar sangir at syngja, og forkunnugt var at hoyra kórið og tónleikar- arnar framføra tilfarið rætt- uliga sannførandi. Henda konsertin var sam- stundis triðja ferðin at kórið hevði eina sokallaða kirkj- ukonsert. Henda siðvenja kórsins byrjaði norðuri í Christianskirkjuni í Klaks- vík, og helt síðani áfram í Vesturkirkjuni í Havn, og hesa ferð var so Fríðriks- kirkjan vertur fyri konsert- ini. Einki er at ivast í at hetta er við at vera eitt afturvend- andi tiltak hjá kórinum, so- leiðis at vitja kirkjur okkara, og stuttligt er samstundis at síggja so stórar manfjøldir, ið trúliga vitja konsertirnar. Sunnukvøldið var einki undantak í so máta, tí neyð- ugt var at seta eyka stólar upp, so øll kundu koma inn, og kórið kundi rættuliga seta í gongd. Nýggir sangir Allarfyrst í konsertini fingu áhoyrarnir loyvi at syngja við vanliga væl kend kór, sum tey flestu nokk hava lært í sunnudagsskúlanum. Hesum parti skipaði Heine Lützen væl fyri, og sigast skal at væl varð sungið við. Eftir hetta byrjaði so kórið við tveimum av teirra „gomlu“ sangum undir leiðslu av teirra dagliga dir- igenti Eirikki Skála og longu her var heitið fyri konsertini lýst, tí kvøldið alt var ein samlaður lovsongur til Gud, sum hevur gjørt alt so væl. Hann hevur nevn- liga lagt ein nýggjan sang í munn okkara og hesin nýggi sangur er allur sum hann er ein lovsongur til Harran. Gleðiligt var at hoyra kór- ið syngja eitt heilt nýtt úrval av sangum, sum kórleiðarin Blom hevði valt út. Jens Christian er jú ikki hvør sum helst. Hann er kendur frá tøttum samstarvi við nógv kend nøvn yviri í USA, eins og í Norðanlond- um. Bæði sum kórleiðari, tónleikari og sangari hevur hann rættliga gjørt um seg. Sera heppi at kórið soleiðis fær so góða hjálp til at menna røddirnar og tónleik- in má sigast vera sera gott. Aðalroyndin Alt vikuskiftið var nýtt til venjingar av hesum sang- um, so tað var eitt heldur møtt kór, ið her fekk loyvi at vísa fram tað tey høvdu lært, og sigast má, at væl er kortini komið burturúr. Hó- ast mødd, so skiltist at tey øll royndu at gera teirra allar besta. Heilar 12 sangir sang kórið fyri okkum, bæði lætt- ar og rytmiskar og eisini stillar og vakrar, enntá a ca- pella - uttan tónleik. Og nú eg eri við tónleikin má eg siga, at her hava vit sjálvt „kremið“ innan føroyskan gospeltónleik. Gunnar Gutt- esen og hansara menn komu sera væl frá spælinum, dugdu væl at virða leiðbein- ingina frá dirigentinum og spentu seg eisini út, tá tað rættuliga galt um. Legði til merkis meðan solonumrini vóru spæld, at Gunnar rætt- uliga fekk roynt seg við 32‘- indu pørtunum - ja, fingr- arnir gingu nærum títtari enn trummustikkarar eftir tangunum, men framúr væl spælt. Hugnaliga Hamm- ond-orglið gjørdi eisini und- urverk, ja, tað hoyrir jú við. Guitari, bassur og trummur gjørdu eisini sítt til eina frá- leika heild. Enntá saxofonin kom fram, tá Eirikkur spældi - frálíkt. Vanligt er í skipanini hjá kórinum, at ymsir solosang- arar koma fram at syngja, meðan kórið tekur sær av niðurløgunum. Hesir solo- sangarar komu allir sera væl frá teirra pørtum og tað hoyrist eisini at hesi gera nógv við at venja. Venjing ger sum kunnugt ein meist- ara, so tað er bara at dríva á við hesum, tí hví skulu vit ikki royna at gera okkara besta, enntá fyri Jesus, sum hevur gjørt so nógv fyri okkum. Tað hoyrdist eisini at kór- ið sum heild hevur ment seg, serliga nú ein uttan- landsferð stendur fyri dur- unum, so eg haldi at kórið Hann legði í munn mín ein nýggjan sang Kyksilvur og PCB Hvaðan kemur tað, og hvussu er støðan á okkara leiðum? Fróðskaparsetur Føroya og Føroya Fróðskaparfel- ag skipa fyri almennum fyrilestri á Fiskirannsókn- arstovuni mikukvøldið 15. mars 2000 kl. 20.00. Maria Dam, dr.scient., heldur fyrilestur, ið hon kallar: Kyksilvur og PCB – Hvaðan kemur tað, og hvussu er støðan á okkara leiðum? Maria Dam er norsk og búsitandi í Føroyum, fyrst frá 1977 til 1981 og kom aftur til Føroya í 1995. Hon hevur vart doktara- ritgerð í analytiskari evn- afrøði við Universitetið í Trondheim, verið gesta- granskari við Memorial University of New Foundland 1989-90 og við Aalborg Universitets Center 1990-95. Síðan 1995 hevur hon verið í starvi á Heilsufrøðiligu Starvsstovu. Hon kannar umhvørviseitur í tí føroyska umhvørvinum; nógv av hesum arbeiði er í samstarvi við onnur norðurlond ella størri altjóða bólkar. Arbeiðið fevnir um kortlegging ser- liga av dálkingini, ið kemur til okkara úr luft- ini, havinum og við tí, ið svimur og flýgur - ser- liga hesin seinasti bólk- urin, grind og fuglur. Hesi seinastu árini eru umleið 500 grindahvalir kannaðir. Eisini hevur verið arbeitt við at fáa til vega álítandi kanningartøl um teista, æðu, havhest, skarv og lunda. Fyrilesturin fer at við- gera umhvørviseitur, sum vit hoyra nógv um í sam- bandi við hval, serliga her á okkara leiðum. Hvaðan koma hesi evnini, hvat verða tey nýtt til, hvussu vandamikil eru tey, og hvussu síggjast tey aftur her hjá okkum? Í fyri- lestrinum verður tó ikki bara viðgjørt umhvørvis- eitur í hvali, men eisini innihald og árin av hesum í øðrum føðsludýrum sum fiski og fugli, sum liva tætt at nútímans fram- leiðsluapparati. Ummæli: fer at umboða føroyskan gospeltónleik sera væl. Vitj- að verður bæði í Íslandi og í Danmark, har sungið verð- ur bæði innan- og uttandura. Ætlandi verður ferðin gjørd í juni/juli í ár, so her hava øll nakað at gleða seg til. Marathonsangur Fyri at savna inn pening til uttanlandaferðina, fer kórið í mai mánaða at royna ein sokallaðan marathonsang, har ætlandi kórsangur verð- ur at hoyra í samfullar 24 samanhangandi tímar. Ja, spennandi verður at hoyra, hvussu hetta verður - og ikki minst at tiltakið verður væl stuðlað av trúgva lurtara- skaranum. Samanumtikið kann sig- ast at konsertin var sera væl eydnað, og vita skulu tit, ið skipa fyri, at vit eru mong, ið fylgja tykkum á ferð tykkara. Væntandi fara tit sigursferð tykkara víðari um land okkara at vitja kirkjurnar, so enn fleiri fáa gleði av sangi og tónleiki tykkara. Kanska onkur onn- ur av fríkirkjunum fer at veita tykkum húsarúmd - hvør veit? Eisini skulu góðynski fylgja tykkum, nú tit fyri- reika uttanlandaferðina. Nordat- lantisk Korfestival Aftur í ár verður skipað fyri kórstevnu undir heit- inum “Nordatlantisk Kor- festival”, har føroysk, ís- lendsk og grønlendsk kór í Danmark hittast til tveir dagar við sangi og hugna. Eisini eru einstaklingar við áhuga fyri sangi væl- komnir. Fýra slíkar stevn- ur hava verið áður — í ’97 í Århus, í ’98 í Odense og í 1999 í Keypmanna- havn. Stevnurnar higartil hava verið óføra góðar, og eini 150 eldhugaðir sangflyti- fuglar plaga at vera við til hetta tiltak. Hesuferð verður kórstevnan í Aal- borg í døgunum 19. til 21. mei ið er um dýrabiði- dagsvikuskifti. Tað er før- oyska kórið í Aalborg, Ál- akórið, ið skipar fyri. Luttakarar á kórstevn- uni syngja saman í felags- kóri, sum í ár er undir leiðslu av tveimum leið- arum. Annar er føroying- urin Heri Eysturlíð, sum er kendur í Føroyum, men nú er lagstur upp í Stokk- hólmi, og hin er danin Er- ling Kulberg, lektari við Århus og Aalborg Univer- sitet. Felagskórið fer at syngja bæði rútmiskt og klassiskt tilfar. Eisini verða føroyskir, íslendskir og grønlendskir sangir sungnir. Á stevnuni verða tvær konsertir. Fyrra kvøldi syngja tey luttakandi kór- ini hvør sær, meðan fel- agskórið syngur seinna kvøldið. Framførðslurnar eru almennar. Fyriskipararnir hava fingið fatur á sera væl egnaðum hølum, á Aal- borg Specialpædagogiske Seminarium, Odinsgade 21 í Aalborg. Luttakaragjaldið er 350 kr. Og skal rindast inn á konto í BG-bankanum, reg. Nr. 1199, konto nr. 1-687- 6542 áðrenn 1. mei 2000. Girokort verða ikki send út! Ynskir onkur at vita meiri um stevnuna, er at venda sær til: Óla Jákup Tvørfoss, tlf. 98311917 / 20159657 ella Ingu Samuelsen, tlf. 98149495 Eisini ber til at senda t- bræv til alakorid@hotmail.com savnsmyndir