týsdagur 14. mars 2000síða 7

13 tíðindablaðið sosialurin Nr. 51 - 14. mars 2000 12 tíðindablaðið sosialurin Nr. 51 - 14. mars 2000 JÁKUP MØRK VÍF-Kyndil 28-26 (11-14) Hóast tað bert var annað liðið, sum hevði føroyamei- staraheitið at spæla fyri, so var spenningurin undan dystinum sunnudagin stór- ur. VÍF hevur stóran part av kappingarárinum verið á odda í bestu mansdeildini, og hóast tað ikki hevur gin- gist Kyndli eins væl, so hav- a teir fleiri ferðir prógvað, at einki av oddaliðunum skal vænta sær ein lættan dyst, tá Kyndil er mótstøðu- liðið. Eingin lættur dystur Tað gjørdist eisini rættuliga tíðliga greitt, at VÍF so av- gjørt ikki skuldi vænta sær nakran lættan dyst sunnu- dagin, tí so at siga allan fyrr- VÍF heldur fast um oddasessin VÍF tryggjaði sær tvey týdningarmikil stig, tá Kyndil sunnudagin kom á vitjan. Við sigrinum eru vestmenningar fram- vegis á odda í landskappingini a hálvleik var tað Kyndil, sum hevði leiðsluna. Rættuliga tíðliga gjørdu teir av at mansverja Inga Olsen, og hetta darvaði spælinum hjá heimaliðinum rættuliga nógv. Harumframt stóð Lars Winther sera væl í málinum, har hann fleiri ferðir bjargaði, tá vest- menningar høvdu leikt seg ígjøgnum verjuna. Eitt skifti var Kyndil eis- ini á odda við fimm málum, men stutt fyri steðgin megn- aði VÍF at minkað um mu- nin. Merkisvert er annars, at Rógvi Nielsen nú rættuliga tykist vera komin fyri seg, eftir at hann meginpartin av árinum hevur verið úti við skaða. Einki er at ivast í, at vestmenningar eru sera feg- nir um hetta, og tað var eis- ini sjónligt, at hetta gjørdi góðan mun hjá vestmenn- ingunum. VÍF kom í gongd Seinna umfarið byrjaðu teir, har teir sleptur fyri steðgin, og støðugt minkaðu teir um munin. Onkursvegna hevði Kyndil nú slept mansver- juni av Inga, og hetta gjørdi helst eisini sítt til, at spælið hjá vestmenningum nú rigg- aði betur. Skotroyndirnar vóru nú eisini neyvari, soleiðis at Lars ikki fekk fatur á eins nógvum, og tá hálvleikurin var hálvrunnin, hevði tað eydnast vestmenningum at vunnið seg fram um kyn- dilsliðið. Kyndilsliðið tóktist eisini vera darvað av, at vest- menningarnir nú mansvar- du spælskiparan, Jacob Jónsson. Í øllum førum gekk spæl teirra als ikki eins væl, og tað hevði gjørt í fyrra hálvleiki. Einasti kyndilsleikari, sum veruliga gjørdi um seg hesa løtuna, var Hans Áki, tá hann ferð eftir ferð breyt ígjøgnum frá veinginum. Kyndil fekk tó so við og við betur tak á spælið, men kortini megnaðu vestmenn- ingar alla tíðina at halda seg framman fyri. Tá fimm minuttir vóru eftir at leika, øktu vest- menningar upp í trý mál, men tá Sámal løtu seinni varð útvístur, megnaðu kyn- dilsmenninir at minkað munin niður í eitt mál. Seinasta orðið var tó ikki sagt, og við seinasta mál- inum í dystinum, kundi Ag- nar Joensen tryggja vest- menningum sigurin. Manglaðu tað síðsta Kanska var munurin á lið- unum báðum tann, at Kyn- dil sum so einki hevði at spæla fyri, at teir tískil ikki góvu seg tað lítla petti eyka, sum ofta er avgerandi fyri slíkar dystir. Ikki tí, dysturin millum hesi bæði liðini er jú stóri klassikarin í føroyskum hondbólti, og tað er einki at ivast í, at kyndilsleikararnir heldur enn gjarna vildu vinna dystin. Tað er tó mun- ur á, tá annað liðið hevur FM-heitið at berjast fyri, meðan hitt bert stríðist fyri æruni. Vestmenningar hava nú tveir dystir eftir, og við sig- rinum sunnudagin, kunnu teir framhaldandi sjálvir gera av, um tað skal eydnast teimum at vinna FM-heitið aftur. Taln er tó als ikki um nakrar lættar dystir, sum teir hava eftir, tí talan er um hinar báðar biðlarnar, StÍF og Neistan. Hvussu hesir dystir fara at spæla av, er sjálvsagt ilt at siga, men roknast kann við, at tað verður dagsform- urin og teir væl kendu smáu mariginalarnir, sum fara at gera av, hvør kann kalla seg føroyameistara komandi árið. Sum nevnt, so hevur Kyndil nú bert æruna at spæla fyri, men væntast kann tó, at eisini teir hava nakað at siga, tá avgerðin skal fella um FM-heitið. Seinasta leikumfar skulu teir á útivølli royna seg móti StÍF, og møguliga eru stran- dingar tá framvegis partur í gullstríðnum. Seinasta ár fall avgerðin um FM-heitið í júst hesum dysti, og soleiðis kann eisini gerast í ár. Dysturin í tølum Málskjúttar: VÍF: Sámal Joensen 7 (1), Agnar Joensen 6 (1), Ingi Olsen 5 (2), Johnny Joensen 4, Harald Bjørgvin 3, Rógvi Nielsen 2, Martin Humme- land 1 Kyndil: Jacob Jónsson 8 (5), Hans Áki Dahl Christ- iansen 7, Rúni Poulsen 4, Bjarni Wardum 4, Janus Ei- nar Sørensen 2, Regin M. Petersen 1 Brotskøst: VÍF 7, Kyndil 7 Útvísingar: VÍF 3, Kyndil 3 Dómarar úr Neistanum: Hjalmar Petersen og Krist- ian Johansen Rógvi Nielsen er nú aftur at síggja á VÍF liðnum, og tað er einki at ivast í, at hetta er teimum ein kærkomin styrkur, nú seinastu og avgerandi dystirnir hetta kappingarárið standa fyri framman Mynd: Álvur Haraldsen Toppskjúttarnir báðir, Sámal og Jacob Mynd: Álvur Haraldsen ÍtróttaSosialurin kann sjálvandi eisini lesast á alnetinum: www.sosialurin.fo Ein 11 ára gomul genta, NJ, frá eini innlendis flóttafólk- alegu í útjaðaranum í Khart- Alheims kvinnudagur: Tóm orð og svikin lyfti oum í Sudan, bleiv burtur 5. mai 1999, tá hon skuldi koma aftur av vitjan hjá for- eldrum sínum í eini granna- legu. Hon varð hildin at vera eitt landastrok og sett inn á løgreglustøðina, og har varð hon neyðtikin av einum yv- irmanni, meðan tríggir aðrir hugdu at. Sjálvt um lækna- lig prógv vóru fyri, at NJ var neyðtikin, bera fólk álv- arsligan ótta fyri, at hennara søk ikki fer at koma fyri rættin. Støðan hjá kvinnum og gentum um allan heim líður undir sterkari mótsøgn til vælvalgdu orðini í alheims- samskiftinum, sigur Amn- esty International í dag, al- heims kvinnudagin. Hóast lyftini og kunn- gerðirnar, sum gjørdar vórðu fyri fimm árum síðani á fjórðu alheims ráðstevn- uni um kvinnurættindi í Beijing, hevur sera lítil framgongd verið útinnt av stjórnunum fyri at verja kvinnurættindini frá eini ør- grynnu av mannarættindar- ligum brotum, sum verða framd av kynsligum orsøk- um, sigur Amnesty International. Framhaldandi miseydn- aðu royndirnar at verja kvinnurættindini vísa skort- andi politiskan vilja veru- liga at gera broytingar í lívi- num hjá kvinnum. Tað er vanligt, at stjórnir gloyma síni lyfti og sínar avtalur, ið gjørdar eru á al- heims pallinum, og seta meinbogar í vegin fyri at verja rættindini hjá kvinn- uni við at draga mentunar- ligar og átrúnarligar áhugar upp í málið. Fleiri kvinnur og gentur doyggja dagliga orsaka av ymiskum hættum fyri kyns- ligum ágangi enn av nøkr- um øðrum broti á manna- rættindini. Hvørt ár verða eitt ótal av kvinnum og ung- um gentum meislaðar, buk- aðar til deyðis, brendar liv- andi, neyðtiknar ella seldar til kynslig endamál, fyrst og fremst tí tær eru kvinnur. Kvinnur verða framvegis viðgjørdar sum annað klassa borgarar í fleiri pørt- um av heiminum, og tær verða útsettar fyri diskrim- inerandi lógum og gerðum, ofta av átrúnaði, siðvenju ella mentan. Í Pakistan t.d, verða hundraðtals kvinnur dripnar í heiðurinnar navni um árið, og hóast slíkar gerðir eru ólógligar, verða tær framdar framhaldandi orsaka av líkasælu og kyns- ligum fordómum hjá paki- stanskum myndugleikum. Í øðrum londum verða kvinn- ur umskorðnar undir tvingsli, hóast hetta er ímóti lógum landsins. Ábyrgdina fyri hesum á- gangi hava stjórnirnar, um tær regluliga onki gera fyri, at draga áleypararnar í rætt- in, og misrøkja teirra skyld- ur at verja kvinnur móti slíkum ágangi, leggur felag- skapurin áherðslu á. Kvinnur eru serliga í vanda í økjum, har vápnað- ar ósemjur valda. T.d. kann nevnast, at kvinnur og ungar gentur eru í serligum vanda, tá tær eru flóttarfólk, hóast ta serliga eru tær, ið skulu taka sær av teimum ungu, sjúku og eldri í ókenda og fíggindaliga sinnaða um- hvørvinum. Tíverri hendir tað seg alt ov ofta, at hesar kvinnur verða neytiknar, ella annar kynsligur ágang- ur verður framdur ímoti teimum við landamørk og í flóttarfólkalegum. Tíðindi frá Amnesty International: Tveir ymsar dagar tíðliga í mars 1999 vórðu tvær ungar kurdiskar - 16 ára gamla lesandi studenturin N.C.S og 19 ára gamli studenturin Fatma Deniz Polattaç - handtiknar av løgreglu- myndugleik-unum og settar í varðhald í deildini móti yvirgangi á løgreglumið- støðini í Iskenderun í Turka- landi í ávíkavist fimm og sjey dagar. Ungu kvinnur- nar søgdu, at tær vórðu píndar og noyddar at geva ósannan vitnisburð, meðan tær vóru í varðhaldi hjá løg- regluni. Sambært frásøgnunum hjá kvinnunum vóru tær bæði neyðtiknar og útsettar fyri kynsligum yvirgangi. Tær høvdu allatíðina í varð- haldinum bind fyri eyguni. Teir fyrstu tveir dagarnar varð N.C.S. noydd at standa uppi alla tíðina, forða at sova ella nýta vatnhúsið og nokta mat og drekka við undantaki av súrari mjólk. Hon varð noydd at lata seg úr klæðunum og standa nakin í einum køldum rúmi. Meðan avhoyringarnar fóru fram, varð hon sligin um allan kroppin - við sløgum beinleiðis í høvdið, kynsl- utirnar, afturpartin og bróst- ini - og noydd at sita á ein- um vátum gólvi í langa tíð, áðrenn hon varð rullað nak- in í vatni. Hon var eisini hongd upp eftir ørmunum og undirdíkt við køldum vatni undir pressi. Hon varð hótt við at verða dripin, og at mamma hennara fór at verða neyðtikin. Fatma Deniz Polattaç varð sambært frásøgnum úti fyri somu píningum sum N.C.S. Hon varð eisini hótt við, at bæði pápi og mamma hennara fóru at verða neyð- tikin, meðan hon hugdi at, og at pápi hennara fór at missa starv sítt. Tað einu ferðina varð hon sligin so í andlitið, at ein av tonnum hennara brotnaði. Seinni varð hon eisini neyðtikin: “Ein løgreglumaður bað meg lata meg úr trussum og sokkum. Eg var ræðslusligin og gjørdi, sum hann segði. Eg varð stand- andi. Ein løgreglumaður í búna bað meg boyggja meg framyvir. Síðani trýsti hann okkurt inn í meg aftanífrá. Tað var okkurt langt og sag- takkut. Tá fór eg at bløða. Eg var boygd heilt framyvir, men teir slóu meg við stav- um teirra, meðan teir góvu mær boð um at rætta meg upp.” Aftaná hesa hending helt ein av løgreglumonnunum, sum var við til píningina, á við at siga henni, “sjálvt um tú fer til lækna, kanst tú einki prógva.” Í roynd og veru vórðu kvinnurnar kannaðar bæði við byrjan og endan av varðhaldinum av fimm ymiskum myndug- leikasettum læknum, írokn- að kvinnulæknum 6., 9. og 12. mars. Ongin av hesum læknum sá nakað tekin um harðskap, sjálvt um, - virk- andi eftir samtykki frá for- eldrunum hjá báðum kvinn- unum - læknin framdi “moyar-royndir”. Men ein moyarroynd (kannan av moyarhindini) kann ikki prógva um ein neyðtøka er framd ella ikki, tá neyðtøkur kunnu fremjast uttan at moyarhindin nýtist at skrædna. Harafturat hevði óheftað turkiska læknafel- agið (TMA) í 1992 staðfest, at moyarroynd var eitt slag av kynsligur yvirgangi og niðurgerð av kvinnukyns- liga samleikanum. Royndin kundi hava skelkandi árin. Í januar 1999 sendi løgmál- aráðið út eina kunngerð til landsins ákærar, har moy- arroyndir verða bannaðar, tá eingin illgruni er um kyns- ligan yvirgang. Amnesty International hevur ta á- skoðan, at er ein vitleysur háttur av kynsligum ágangi við valdi at fremja hesar royndir á kvinnuligum fangum. Hetta kann bert samanberast við píning og harða, ómenniskliga og eyðmýkjandi viðgerð. 12. mars vórðu báðar kvinnurnar aftur sendar í fongsul av trygdarrættinum í Adana, skuldsettar fyri at vera limir í vápnaða mót- støðubólkinum Kurdistan Workers’ Party (PKK) og fyri at hava verið uppi í ein- um molotovcocktail álopi undir eini mótmælisgongu. 2. november 1999 varð Fatma Deniz Polatta dømd 18 ára fongsulsrevsing. N.C.S. varð dømd í 12 ára fongsul, ein minni revsing orsakað av aldrinum. Báðar kvinnurnar halda uppá, at ákærurnar eru bygdar á frá- sagnir givnar undir píning. Hóast hetta verða tær sit- andi í fongsli og bíða eftir eini avgerð frá kæridóm- stólinum. Í juli 1999 fingu fýra læknar fra TMA loyvi at vitja ungu kvinnurnar í fongslinum. Teir fingu loyvi at tosa við tær, men ikki til at kanna tær likamliga. Sambært læknafrágreiðing- ini styðjaðu sjúkraeyðkenn- ini frásagnirnar hjá báðum kvinnunum um píning. TMA slóg fast at allar al- mennu læknafrágreiðingar- nar, sum myndugleikasettu læknarnir høvdu gjørt, ikki kundi nýtast av turkiska heilsumálaráðnum ella TMA sum løgfrøðisligar frásagnir. TMA undirstrik- aði týdningin av røttum læknaligum kanningum, í- roknað sálarligum kanning- um, sum skjalprógv fyri pá- standum um píning. Felags- skapurin eftirlýsti slíkum kanningum at verða framdar við frásøgnunum hjá báðum kvinnunum um píning í huga. Løgfrøðing- arnir hjá báðum kvinnunum bóðu eisini um, at tær vóru sendar til serligar sálarfrøð- isligar deildir fyri at verða kannaðar fyri áhaldandi skelk og fyri at tryggja, at tær fingu røttu læknaligu viðgerðina, men enn hava ungu kvinnurnar ikki fingið atgongd til lívsneyðugu medisinsku og sálarligu røktina. Myndugleikasettu læknarnir eru eisini ákærdir fyri at hava skrivað lækna- frágreiðingar, ið dylja pín- ing. Aftaná eitt neyðarróp og eina formliga klagu frá løg- frøðingunum hjá kvinnu- num 9. novemer, byrjaði al- menni ákærin eina kanning av pínuákærunum móti løg- reglumonnunum. Hóast fýra læknar frá Adana For- ensic Institute kannaðu báð- ar kvinnurnar 27. november og váttaðu, at tær høvdu verið píndar, sá høvuðsá- kærin í Iskenderun burtur frá teimum. Hann avgjørdi ikki at revsa løgreglu-menn- irnar. Tey seinastu árini hevur Amnesty International stað- fest fleiri hendingar við neyðtøku og kynsligum yv- irgangi framdar av limum á trygdardeildini í Turkalandi. Royndir hjá N.C.S. og Fatmu Deniz Polattaç vísa framhaldandi píning av børnum og kvinnum á turk- iskum løgreglustøðum og fongslum. Í avbyrgdum varðhaldi hjá løgregluni verða bæði menn og kvinn- ur vanliga úrlatin. Píning- arhættir, sum Amnesty Int- ernational fær at vita um, eru elektriskir stoytir og buking beinleiðis á kynslu- tirnar og á kvinnubróst, kynslig eyðmýking, íroknað neyðtøku og neyðtøku-hótt- anir. Síðani miðskeiðis í 1997 hava hjálparbólkar í Istanbul roynt at fingi gern- ingsmenninar fyri rættin fyri at hjálpa kvinnum, sum hava verið neyðtiknar ella hava verið fyri øðrum kynsligum ágangi av løg- reglumonnum og øðrum. Um 100 kvinnur, meira enn 80 av teimum kurdar, hava styðjað ætlanini. Umleið 40 teirra siga frá neyðtøku og 65 frá øðrum kynsligum á- gangi. Mistonktu gernings- menninir eru fyri tað mesta løgreglumenn, men eisini hermenn og býarvaktir eru undir illgruna. Teir fara tó neyvan at ábyrgdast fyri teirra misgerðir. Hvat kanst tú gera? Skrivað til turkisku myndugleikarnar, og minn teir á málini við Fatma Den- iz Polattaç og N.C.S., vís á, at tú ber otta fyri, at tær verða píndar og misnyttar, vís á, at turkisku myndug- leikarnir alt fyri eitt eiga at taka stig til, at verja kvinnur og gentur í varðhaldi, so tær ikki vera fyri liknandi á- gangi, og minn turkisku myndugleikarnar á, at teir í 1988 staðfestu the Convent- ion Against Torture hja ST. Skrivast kann til hesar adr- essur (Tað ber væl til at skriva longri enn víst í døm- inum): Løgmálaráðharran: Professor Hikmet Sami Türk Minister of Justice Adalet Bakani Adalet Bakanligi 06659 Ankara, Turkey Kvinnu- og barnamálaráðharran: Mr. Hasan Gemici State Minister responsible for women and children Office of the Prime Minister Basbakanlik 06573 Ankara,Turkey Brævadømi: I am very concerned to hear reports of minors be- ing held in prison and tortured in Turkey. I am refering to the two young girls N.C.S. Fatma Deniz Pollattaç who were arres- ted by police authorities and detained at the Anti- Terror Branch of police headquarters in Iskender- un for seven and five days respectively in early March 1999. I must express my con- cerns that the torture and sexual abuse they suf- fered whilst under police custody are gross viola- tions of their human rights, and also express the urgent need for the Turkish authorities to take measures to prevent girls and women in cus- tody from being su- bjected to torture and ill- treatment and remind the Turkish authorities of their obligations under the UN Convention Agai- nst Torture, which Turkey ratified in 1988. Yours sincerely Turkaland Ungar kvinnur neyðtiknar og kynsliga misnýttar í varðhaldi