fríggjadagur 4. desember 2009síða 20

nr. 233 · 4. desember 2009 20 VIKUSKIFTI Barnalagnur Árni Joensen: arni@sosialurin.fo Tann 6. oktober í 1950 fóru teir 10 ára gomlu tvíburðarnir Brian og Kevin Sullivan undir ta longu ferðina, sum skuldi føra teir líka úr London til Ný Sælands. Teir vóru bert tvey av túsund­ tals børnum, sum vórðu send úr Bret­ landi út til bretsk hjálond. Stjórnin, sum nú ræðut fyri borg­ um í Bretlandi, hevur mett, at í tíðar­ skeið inum millum endan á 19. øld og til seinnu helvt av 1960­árunum vórðu næstan 150.000 bretsk børn í aldr inum millum trý og 14 ár útflutt til lond í sam­veldinum­sum­lið­í­ymsum­»verk­ ætlanum«. Endamálið við at senda børnini av landinum var í fyrsta lagi at avmarka útreiðslurnar, tí tað var dýrt fyri ta almennu fíggjarlógina at hava so nógv børn á barnaheimi. Eitt annað endamál var at útvega londunum í samveldinum tøka arbeiðsmegi. So seint sum í 1998 stað festi ein kanningarnevnd hjá Parla mentinum, at í ávísan mun vóru grundgevingarnar fyri tiltakinum eis­ ini rasistiskar. Í frágreiðing síni vísti nevndin á skjøl, har tað stóð, at tað var eitt politiskt mál at útvega lond um í­samveldinum­»góða,­hvíta­arbeiðs­ megi«. Tey børnini, sum vórðu tikin úr sín um nærumhvørvi og send av land­ inum, vóru fátæk børn, børn hjá ein­ lig um mammum, foreldraleys børn og børn, sum vóru fødd uttan fyri hjúnar­ lag. Nógv børn fingu at vita, at teirra foreldur vóru deyð, men í fleiri før um var hetta als ikki so. Nú endaðu børn ini á barnaheimi ella øðrum stovni hinu­ megin jørðina, og nógv teirra blivu brúkt til trælaarbeiði á bóndagørðum og verk smiðjum. Misbrúkt Tann 74 ára gamli Laurie Humphreys var 13 ára gamal, tá hann ein dagin í 1947 bleiv sendur av barnaheiminum í heimbýnum Southampton í Suður­ onglandi til Avstralia. Í samrøðu við blaðið The Times greiðir hann frá, at ein dagin kom ein nunna á barnaheiminum til hansara og spurdi, um hann ikki hevði hug at sleppa til Avstralia at ferð ast. – Tey søgdu okkum, at Avstralia var eitt vakurt land hinumegin jørðina. Tey søgdu, at í Avstralia skein sólin alt sam­ døgrið, og at vit skuldu sleppa at sita á rossa baki í skúlanum. Í oyrunum á ein um 13 ára gomlum drongi ljóðaði hetta sum eitt spennandi ævintýr, sigur Laurie Humphreys við The Times. Men hann fekk annað at síggja. Í Av­ stralia bleiv hann fluttur á eitt dreingja­ heim, og har bleiv hann koyrdur til arbeiðis longu tann fyrsta dagin. – Ta fyrstu vikuna bleiv eg sett ur til at mjólka neytunum, men so varð eg settur til at hjálpa við yms um byggi­ arbeiði. Tá eg fylti 14, fekk eg arbeiði sum trukkførari. Vit arbeiddu, svóvu og ótu. Tað var alt. Nógvir av dreingjunum lærdu ongantíð at lesa, og teir flestu blivu misbrúktir kynsliga og likamliga, sigur Humphreys. Ein frágreiðing, sum bleiv almannakunngjørd í 2001, váttar tað, sum hann sigur. Har stóð, at tey, sum stóðu fyri leiðsluni á dreingjaheiminum, vóru sum ringastu einaræðisharrar og sálarligir mannaátarar. Humphreys greiðir eisini frá, at tá hann fór úr Onglandi, fekk hann eitt skjal, sum var ein váttan frá myndug­ leikunum um, at foreldur hansara vóru deyð. Men 49 ár seinni kom hann eftir, at hetta var ikki so. Tá fekk hann at vita, at pápin hevði verið á lívi 30 ár eftir, at Humphreys varð sendur til Avstralia, og at hann sjálvur átti fýra brøður og tríggjar systrar í Onglandi. Umbering Fyri átta døgum síðani vóru Laurie Humphrey og 40 onnur bretsk barna­ heims børn í avstralska tinghúsinum í Canberra, har tey hoyrdu avstralska for sætis ráðharran, Kevin Rudd, biðja um umbering fyri tað, sum hann kall­ aði­ »ein­ myrkur­ kapittul­ í­ landsins­ søgu«. – Samfelagsins vegna biði eg um um bering fyri hendan sorgarleik. Vit biðja um umbering fyri, at vit tóku barna árini frá tykkum. Vit biðja um um ber ing fyri, at tit vórðu tikin frá for eldr unum og savnað á stovnum, har mong tykkara blivu misbrúkt. Vit biðja um umbering fyri tykkara líð ing­ ar og fyri, at tit ikki fingu tann kær leika og ta umsorgan, sum børn eiga at fáa, segði ein sera kensluborin for sætis ráð­ harri. Men tað var ikki bara hann, sum bardist við kenslurnar hesa løtuna. Tað gjørdu mangir av áhoyrarunum eisini og ikki minst tey gomlu barna­ heimsbørnini. Ov seint Bretski forsætisráðharrin, Gordon Brown, hevur játtað at hitta tey barna­ heims børnini, sum framvegis eru á lívi, og ætlandi verður tað eina ferð fyri jól. Tá fer hann eins og starvsfelagin í Avstralia at biðja tey um umbering. Men mong halda, at ein umbering er ikki nóg mikið í hesum føri, og at umberingin kemur ov seint. Har aftur­ at er tað fallið fleiri fyri bróstið, at umberingin frá tí almenna Bret landi kemur aftan á ta avstralsku umber­ ingina. – Tað er skammiligt, at okkara móður­ land skal drála við at biðja um umbering, tí tað var tað, sum skipaði fyri hesum út flutninginum og hevði ábyrgdina, siga felagsskapirnir hjá teimum fyrr­ verandi barnaheimsbørnunum við The Times. Sendu foreldraleySu børnini av landinum til trælahald Tey FIngu TIlboð um eITT nýTT og beTrI lív, men í veruleIKanum vórðu meIrI enn 100.000 breTSK børn Misbrúkt grovlIga, eFTIr aT Tey vóru Send TIl lond í breTSKa SamveldInum vIð Tí almenna endamálI aT øKja arbeIðSmegIna og Tað hvíTa FólKIð í hjálondunum Avstralski forsætisráðharrin, Kevin Rudd, við einum av teimum gomlu bretsku barnaheimsbørnunum Dreingirnir fingu lyfti um eitt ævintýrland, men fingu ístaðin hart arbeiði og vórðu misbrúktir Tvíburðarnir Brian og Kevin Sullivan vórðu sendir til Avstralia sum 10 ára gamlir myndir: the times Kelda: the tiMes