fríggjadagur 11. desember 2009síða 10

nr. 238 · 11. desember 2009 10 VIKUSKIFTI AnnAr heldur, AT polITIKKurIn hjá ABC- sAmgonguni er orSøKIn TIl STórA undIrSKoTIð á KomAndI FíggjArlóg. hIn heldur, AT nú rIndA vIT roKnIngInA FyrI fullveldispolitikkin Frá 1998 TIl 2004. ABC-sAmgongAn hevur ført lAndið í kreppu høgni hoydal: Samrøða Heini í Skorini heini_skorini@yahoo.com Frá 1998 til 2004 var skipað fullveldi ovast á dagsskránni, men síðani 2004 er loysingin at kalla horvin, og seinasta veljarakanningin gav Sambands­ flokk inum størsta undirtøku. Um tit fara í fugla perspektiv eina løtu, hvat er so hent seinastu tíggju árini? Høgni: Eftir kreppuna fyrst í nítiáru­ num tók ein nýggj sjálvstýrisrørsla seg upp, sum var grundað á ta sannføring, at tíðin var komin til at taka fulla ábyrgd av okkara egna samfelagi. Krepp an vísti, at ríkisfelagsskapur og heima stýri ikki er nøkur trygd fyri før­ oysk ari vælferð, og eftir valið í 1998 var fyri fyrstu ferð nakrantíð ein meiriluti á tingi fyri skipaðum fullveldi sum bein­ leiðis máli. Men hví eydnaðist tað ikki? Høgni: Tí við einum so smølum meiri­ luta høvdu vit eina ov veika samráð­ ingar støðu, og Fólkaflokkurin leyp frá lyft inum um fólkaatkvøðu í evsta tíma. Tá samráðingarnar slitnaðu, um­ løgdu vit okkara strategi og søgdu, at tað, sum vit ikki kunnu semjast um við danir, mugu vit taka sjálvi. So skóru vit blokkin við 366 milliónum, yvir tóku málsøkir og gjørdu klárt til at taka fulla ábyrgd av samfelagnum. Síð ani 2004 hevur ABC­samgongan park erað sjálvstýrisspurningin og allar sosi alar og búskaparligar reformar. Við CHE­samgonguskjalinum fingu vit so blokk niðurskurð og yvirtøkur aftur á breddan, men beint áðrenn vit skuldu yvirtaka serforsorgina og skerja 117 milliónir av blokkinum, uppfann Jóannes Eidesgaard ta sonevndu lása­ gøl una, og Javnaðarflokkurin leyp frá. Tá avtornaði høvdu vit trýst Javnaðar­ flokkin longri, enn baklandið toldi, og flokkurin slapp sær úr samgonguni. Edmund: Tann ríkisrættarligi spurn­ ing urin er eitt yvir hundrað ára gamalt mál, og seinastu øldina hevur pendulið sveiggjað aftur og fram millum samband og loysing. Tá Føroyar fóru á húsagang fyrst í nítiárunum og danir bjargaðu okkum við at pumpa tríggjar milliardir inn í føroyska bankakervið, sveiggjaði pendulið aftur ímóti loysingini, tí danir fingu skuldina fyri kreppuna, hóast øll í dag vita, at føroyingar høvdu alla ábyrgdina. Meðan eg var løgmaður frá 1994 til 1998, fluttu vit samfelagið frá ein um undirskoti á eina hálva milliard til eitt yvirskot á eina hálva milliard. Frá 1998 setti fullveldissamgongan skipaða loysing ovast á breddan, men tað bar ikki á mál hjá teimum, og nú hevur sambandshugsjónin aftur undanvind. Hví tað? Edmund: Tí at fólk síggja, at loys ing­ ar modellið ikki er haldgott og søkja heldur tann tryggleikan, sum sam­ band ið stendur fyri. Tann íslendska fyri myndin hjá loysingarvonginum er horv in, nú Ísland er vorðið eitt ør mundar hús, sum má hava hjálp frá IMF fyri at yvirliva. At føroysku bank ar nir fingu lut í bankapakka I og II hjá donsku stjórnini vísir eisini, hvussu týdn ingar mikið tað er at vera partur av einum størri bankakervi, so íslendska marran ikki endurtekur seg í Før oyum. Eftir kreppuna í nítiárunum mistu nógvir føroyingar álitið á danska banka kervið, men nú hendir tað øvugta. Nú eru donsku bankapakkarnir sjálv bjarg ingin. Høgni: Um nakar hevur førkað sveiggið ímóti sambandshugsjónini, so eru tað ABC­flokkarnir sjálvir. Vit rindaðu sjálvi fyri alla kreppuna, men kortini byggir sambandið framvegis á ta følsku mynd ina, at onnur bjargaðu okkum úr trupul leikunum. Fullveldislandsstýrið spardi tríggjar milliardir upp og rindaði alla skuldina frá 1998 til 2004, sum var á sjey milliardum, tá vit tóku við. Land ið fekk 1,6 milliardir fyri Føroya Banka,