fríggjadagur 11. desember 2009síða 26

nr. 238 · 11. desember 2009 26 VIKUSKIFTI lagt tIl rættIs: Eyðun Klakstein Allar føroyskar orðabøkur hava ein felags feil: í teimum mangla hundraðtals púra vanlig føroysk orð, sum verða hildin at vera óføroysk, tí tey eru komin uttaneftir. Sum dømi kann takast sagnorðið »at vandra«. »Vandra« hevur sum grundtýdning »at ganga«. Hetta er gam­ alt felagsgermanskt orð, sum er skylt við »at venda« og sæst aftur í nutíðar eingilskum í forminum »went«, sum er tátíð av »to go«. Men málið hevur sínar finessur. Í tekniskum máli kunnu vit siga, at stemplið hevur eina so og so langa vandring í cylind­ aranum. Og stendur ein vaskimaskina illa, so kann hús fólkið gremja seg um, at hon vandrar. Fyrr høvdu vit vandrilærarar, sum gingu um fjøll fyri at bera upplýsing og lærdóm til smáar knokkar í smáum bygdum. Tað kundi eisini henda, at onkur bragdligur ung lingi fekk tað skoðsmál frá teimum meira skikkiligu, at hann vandraði í synd. Men hetta orðið er ikki at finna í okkara orðabókum. Bara tann idiomatiska vendingin »koma í vandring« (t.e. nærk ast svøvni) er sloppin við í FO. Allar hinar føroysku orða bøk ur nar eru strangar og útihýsa sagnorðinum »vandra« – utt an Svabo; hann hevur bæði »vandra« og »vandring« við. Og tann stóra íslendska »Íslensk orðabók« hevur hetta orðið við. So er spurningurin: kann hetta vera rætt? Eitt óskyldugt lítið orð, sum er komið til okkara úr týskum gjøgnum danskt, verður skorið úr málinum, so at hol er eftir. Kann hetta ikki blíva farligt fyri málsins brúkiligheit og smidligheit? Vit kunnu ikki siga um stemplið, at tað ferðast ella um vaskimaskinuna, at hon gongur, tí tað kann misforstandast: hon er í gongd, arbeiðir. Orðini og teirra valørur, teirra virði, teirra nuancur, teirra stíl ur eru avgerandi í øllum tekstum. Stílurin er mað ur in. Fleiri av okkara »gomlu« høvundum sum Jens Pauli Heine sen, Oddvør Johansen og Hanus Kamban halda fast við sítt egna mál. Men millum tey yngru er stór óvissa. Fólk vita ikki, um eitt orð er »nóg føroyskt« ella »for danskt«, og tí verður mangan einki skrivað. Tað er við at blíva so galið, at føroyingar tora ikki at brúka sítt egna mál. Næstan eingin skaldskapur verður skaptur, og í internationalum kanningum eru vit sibbar. Fyri at skapa skaldskap, t.e. orðakunst, er neyðugt at hava nógv orð. Verða fleiri gomul orð við semantiskum og skaldskaparligum førningi brennimerkt og útkoyrd, kann endin blíva, at føroyskur litteraturur verður ein oyðimarkarvandring. (MT) Um at vandra verða komm føroysk ð punktum Málstrikan MÁLFELAGIÐ ð 1 Sova frammanfyri sjónvarpinum 2 At stýra rúmdarferjum 3 Eta restir úr køliskápinum 4 At slappa av, sjálvt um húsið flýtur 5 Gloyma brúdleypsdagin 6 At parkera bilin 7 Skilja rangstøðuregluna í fótbólti 8 At svara ja-ja til spurningar, sum vit als ikki hoyra 9 At vera pávi 10 At drekka seinastu mjólkina og seta mjólkapakkan aftur í køliskápið 11 Siga »okay, so skilji eg tað betur« á degnum, tú fært menstruatiónina 12 At brúka allar grýtur og pannur, tá teir gera mat 13 Ringja ikki, tá teir hava lovað at ringt 14 At ganga í somu skóm í 10 ár 15 At ignorera ting, sum eru óviðkomandi í júst tí løtuni 16 Skilja Homer Simpson 17 Drekka vínglasið, sum tú ikki bleivst liðug við 18 At hugsa um eitt ting í senn 19 Koyra lýnlásið á kjólanum hjá tær upp 20 Halda lív í grillbarrini Fyri viku síðani vístu vit á nakað av tí, sum kvinnur duga betri enn menn. HesaFerð staðFesta vit, at menn duga sumt betur enn kvinnur Okkurt duga menn betur enn kvinnur er farin í jólafrí BRævKASSin mynd: iStocK