týsdagur 15. desember 2009síða 16

16 Nr. 240 - 15. desember 2009 Nú fíggjarmálaráðharrin, Jóannes Eidesgaard, hevur fingið ta genialu idé at skatta inngjøld heldur enn útgjøld av pensiónsupp­ sparingum, eru nógvir ósvarðaðir spurningar.Veit væl, at Jóannes fer at siga, at málið bert er í stoypi­ skeiðini enn. So vítt eg havi frætt var hetta eitt uppskot, sum stjórnin í Íslandi hevði í umbúna at seta í verk har, men sum man síðani er gingin frá aftur. Helst tí, at tað ikki er nøkur góð loysn. Ein stórur spurningur, sum enn ikki hevur verið frammi alment, er útgjaldið. Hvussu ætlar man, at tað verður útgoldið? Sum er verða penións­ gjøld skattað sum vanlig a­ inntøka. Kundi hugsað mær at vitað, hvussu verð­ ur við tí partinum. Gamaní hevur landið rætt til skattin av pensiónsgjøldunum, men einasta trygd, vit vanligu lønmóttakarar hava fyri ikki at rinda dupultan skatt er, at inngjøldini verða skattað við útgjald. So eitt hjartasuff afturat. Skilji á lagnum, at henda pensiónsætlan ikki er gald­ andi fyri okkara háttvirdu politikarar. Og eg, sum trúði, at vit øll vóru eins fyri lógini. Men hettar er dupultmor­ alurin, tá ið hann er bestur; vit lóggeva bara fyri at Palliba og Marsanna skulu gjalda gildið, meðan vit politikkarar ganga fríir. Sera smart, men ótrúliga smagleyst. Ein politikari skal einans hava sitið tvær setur á tingi, so fær hann fulla pen­ sión, uttan at hava goldið eitt fimm oyra sjálvur, meðan Palliba skal arbeiða útivið 40 ár fyri at uppnáða fult gjald, afturat hesum skal hann gjalda pensión­ ina hjá politikarunum. So her er munur á monnum: Var tað onkur, sum segði, at stattarstíðið var av :) Ótrúligt, at eingin politik­ ari enn hevur sett spurnar­ tekin við óskilið, men tað vísir bert hugburðin sum tykist at verða, at sektin á hvat annar fær, eg skal nøra mær. Síggi annars í Sosialinum fyri 10. des­ ember, á blaðsíðu 12, at Bjørt Samuelsen mælir til at gera upp við ótrúligan dupultmoral. Eg kann bert taka fult undir við henni í hesum, men Bjørt, dupult­ moralur er ikki bert í sam­ bandi við ølbryggjan, men sanniliga eisini í so nógv­ um øðrum í samfelagnum, sum polittikkarar ganga á odda fyri, so gott í teg, fær tú bara í gongd við upp­ ruddingina, ongantíð ovskjótt. E/S Um onkur politikari følir seg stoyttan av hesum, var tað eisini meiningin. Annnars ynski eg øllum eini gleðilig jól, og eitt vælsigna nýggjár. Skatting av pensiónsinngjøldum formaður í Havnar Handverkarafelag Eli Brimsvík Tað er órímiligt av lands­ stýrismanninum í fíggjar­ málum at draga Magn og prísir á olju upp í ideolog­ iska stríðið við bankar­ nar. Serliga tá fakta er, at húsarhald í Føroyum gjalda minni fyri oljuna enn donsk húsarhald – eisini tá skattir og av­ gjøld á olju eru tikin frá Oljan til húsarhald í Føroy­ um er bíligari enn í Dan­ mark. Eisini tá skattir og avgjøld eru tikin frá. Hetta vænti eg, at fíggjarmála­ ráðharrin ella ráðgevarar hansara vita, og tí burdi hann ikki drigið oljuna inn í stríðið við bankarnar. Gassolja í Føroyum er bíligari enn í Danmark Á røðarapallinum í Løg­ tinginum dró landsstýris­ maðurin oljuprísir og prís­ áseting av olju upp í eitt orðaskifti um bankalán og rentur. Eg skal ikki fara inn á bankalán. Tey eru ikki mítt øki. Hinvegin vil eg loyva mær at gera nakrar fáar viðmerkingar til olju­ prísin. Tað er eitt faktum, at oljan til húsarhald, gass­ oljan, er bíligari í Føroyum enn t.d. í Danmark og Noreg. Eisini tá skattir og avgjøld eru drigin frá. Tá fíggjarmálaráðharrin á tingsins røðarapalli eftir­ lýsti at fáa eins bílig real­ kreditt lán í Føroyum sum í Danmark, er tað eitt mál, sum einki hevur við olju­ prísir at gera. Tí gassoljan til føroyska húsarhaldið er eitt dømi upp á vøru, sum ikki einans er eins bílig og í Danmark, hon liggur undir danskar prísir. Gassoljan er okkara mest týðandi oljuvøra, og hon er ein týdningarmikil út­ reiðsla fyri føroyska húsar­ haldið. Júst tí er tað ser­ stakliga jaligt fyri føroysku húsarhaldini og Føroyar sum heild, at gassoljan verður seld fyri ein sámi­ ligan prís. Vónandi kunnu fíggjarmálaráðharrin og eg semjast um, at ein prísur, sum liggur undir tí danska prísinum, eisini tá skattur og avgjøld eru drigin frá, er ok. Um somu tíð sum Jóannes Eidesgaard viðgjørdi rentur og oljuna, var stórur munur á gassoljuprísunum í Føroy­ um og Danmark. Hendan dagin var gass­ oljan 2,64 kr. bíligari við øllum avgjøldum, og 57 oyru bíligari uttan av­ gjøld! Bíligari í Føroyum, skilst! Framvegis er munurin á leið tann sami. Kennir tú nakra aðra vøru, sum er bíligari at keypa í Føroyum enn í Danmark, tá skattir og avgjøld eru tikin frá? Tað skuldi líka verið kranavatn. Samfelagstýdningurin av góða prísinum á gassolju er stórur. Eini vanlig sethús brúka 3.000­3.500 litrar av gassolju um árið. Og vit hava umleið 17.000 sethús í Føroyum, harav væl stør­ sti parturin hava gassolju sum hitakeldu. So tað krev­ ur ikki tað stóra at rokna seg fram til, at góðu prísir­ nir á gassolju eru nógvar, nógvar milliónir verdar fyri føroyska húsarhaldið! Kappingarráðið kannar oljuprísirnar Í løtuni er Kappingarráðið – eftir politiskum ynski – í gongd við eina kanning av oljuprísum. Tað er gott, og vit síggja fram til úrslitið av kanningini. Vit vita, at niðurstøðan hjá Kappingar­ ráðnum er grundað á fakta og skjalprógvaði tøl, og ikki mytur. Vit á Magn vænta ikki, at Jóannes Eidesgaard, ella nakar annar, skal rósa okkum fyri okkara prísir á gassolju til føroyska húsar­ haldið. Men eg vóni, at ein so týðandi almennur autoritetur sum fíggjar­ málaráðharrin framyvir ikki blandar rentur og oljuprísir saman og koyrir alt í ein pott. Tað er eitt sindur órímiligt. Tí vit á Magn megna at selja okkara høvuðsvøru bíligari enn í Danmark, eisini tá skattir og avgjøld eru tikin frá. Um fíggjarmálaráðharr­ in, ella onnur áhugaði, hava hug at fáa skjalprógv fyri tí eg føri fram, vinar­ liga seti tykkum í samband við meg á 237410 ella hendrik@magn.fo Halt oljuna uttan fyri stríðið við bankarnar stjóri á Magn HEndrik EgHolm Onkuntíð tykjast umstøð­ urnar í tónleikaheiminum at hanga saman á ein hátt, at tú undrast yvir streymin í hesum ráki. Monika er ættað úr Schweiz og býr í Leirvík. Fredric Balazs er ættaður úr Ungarn (Budapest) føddur 1919 og býr í Amerika Fredric Balazs Fredric Balazs gjørdist konsertviolinistur og kon­ sertmeistari í symfoni­ orkestrinum í Budapest bert 17 ára gamal. (f. 1919 ) Hann kendi fløvan av hondum Bruno Walters, Toscaninis, Ormandys og Furtwänglers. Hesir orkest­ urleiðarar góvu honum íblástur ­ ein førning bæði í ljóði og fimi til hansara skapandi gongd í tónlistini. Balazs gjørdist ikki bert góður tónlistamaður, men bleiv eisini ein góður komponistur. Hann fór til Amerika og var við í Seinna heimsbar­ daga. Hetta var í 1941 aftan á álopið á Pearl Harbor. Tá ið hann kom heimaftur eftir bardagan, fekk hann heiðurin at verða fastur limur í ameri­ kanska felagsskapinum fyri tónaskøld. Hetta var sum tøkk fyri luttøkuna í krígnum. 23 ára gamal varð hans­ ara Divertimento spæld í California, har altjóða felagsskapurin fyri nútíðar­ tónleiki var savnaður. Tónsetingar hansara vórðu t. d. samanbornar við Bartok og Shostakovich, og høvdu gott orð á sær. Um tónleik hansara kann í stuttum verða sagt, at hann er syrgiligur, lyriskur, romantiskur og stórbarur í sínum skapi. Vit kunnu eisini nevna, at hansara strúkikvartett hevur fingið fleiri heiðursmerki og er samanborin við frægu kvartettina hjá Shosta­ kovich. Hetta vóru nøkur orð um Fredric Balazs. Fredric Balazs og Monika Stauss Joensen Balazs fær ofta áheitanir um at skriva tónleik til ymisk ljóðføri og skrivaði Monika bræv til hansara um at fáa tónleik frá hon­ um fyri klaver og violin til Summartónarnar 1998. Hann gav Stamen og Moniku eina sonatu fyri klaver og violin. Tá ið hann hoyrdi, at tey fóru at spæla hana, avgjørdi hann at koma at vitja. Balazs kom líka úr USA til Før­ oyar at lurta eftir sonatuni, og gjørdu tey av at spæla dupultkonsertina av Bach, har Monika og Balazs spældu violin og Stamen klaver. Ja, pappírið er tolið, og var tað við darrandi penni, at Monika skrivaði til hendan mæta tónlista­ mann. Tá ið Balazs kemur heimaftur, skrivar hann eina partitu(suitu) fyri soloviolin í 4 pørtum, ognar Moniku hetta verk og varð hetta tónleika­ stykki frumframført á einum altjóða Bachfagnaði í Scaffhausen í Schweiz. Hetta gjørdi hann, sum eina tøkk til Moniku fyri blíðskapin, meðan hann vitjaði í Leirvík. 2001 fór Monika og Helena Ringenberg til Amerika. Tað var sjálvur Balazs, sum bjóðaði teim­ um at koma yvir til Sn Luis Obispo, sum liggur millum Los Angeles og Francisco. Monika Spældi violin, og Helena spældi cembalo. 2005 fara Ólavur Jacob­ sen og Monika aftur til Amerika. Òlavur spælir gittar og Monika violin. Her spæla tey aftur eitt stykki av Balazs, og Monika spælir 2 partar av Solosuituni í Sn Luis Obispo. Monika og Elzbieta Wiedner –Zajac Hesin poetiski streymurin førir Moniku í samband við eitt tónaskald, sum eitur Elzbieta Wiedner – Zajac, polskt tónaskald og úrmælingur á klaverinum. Jóhannes Andreasen hevði Elzbietu sum lærara, meðan hann las í Wien. Í febr. Í 2007 kom Elzbieta til Føroya á konsertferð. Tað var Konsertfelagið, sum skipaði fyri hesi ferð. Her komu Monika og Elzbieta at kennast. Tær avtala, at hava eina konsert saman og 8. Septembur í ár, høvdu tær eina konsert í Bösendorfer Saal í Wien. Á skránni var aftur Partit­ an, sum Balazs hevði ogn­ að Moniku, og hesin poet­ iski stimin av fragdargóð­ um ljóði gav Elzbietu Widner ­ Zajac íblástur til at skriva eitt preludium fyri violin og klaver, sum hon ognaði Moniku. Jenö Takács Á skránni var eisini eitt tónleikastykki av Jenö Takács ( 1902 ­2005), sum bleiv yvir hundrað ára gam­ al. – Aus dem Zyklus” Von Nah und Fern op. 11 für klavier, (ognað Ann Gibbens Davis) nr. 15 “Abendlied”(Ungarn) og Nr. 7 “ Spoitlied” (Ungarn). Tackács varð borin í heim í Cinfalva í Ungarn. Sum ungur las hann tón­ leik á tónleikaháskúlanum í Wien, og hevði Joseph Marx í tónseting og Paul Weingarten í klaverspæli. Tackács og Bela Bartaók vóru væl, og var góður andi teirra millum frá 1926, til Bartók fór til Amerika í 1940. Nevnast kann, at Tackács var pro­ fessari við lærda háskúlan í Cairo frá 1927 til 1932, har hann granskaði í arabisk­ um og eygisptiskum tónleiki. Tað, sum eisini er áhugavert her, er, at Balazs og Takács vóru vinmenn, so alt er ein røringur av einum tónaslátti, sum tú kanst halda er tilvildar­ ligur, men kanska er at siga, at hendan “heilaga tónleikafamilja” er kanska ikki so stór, og tú veitst.... kennir tú fimm fólk, so kennir onkur teirra onkran, sum kennir pávan. Nei, eg hugsi bara tað, at keðiligt er tað ikki, tá ið tónleikurin tvinnar løturnar saman í listaligar tónleikamyndir. Flestu tónleikarar hava upplivað fleiri slíkar, og Monika er ein teirra. Monika Staus Joensen og hennara ferð í tónleikaheiminum Frits JoHannEsEn viðmerkingar