mánadagur 21. desember 2009síða 25

25 Nr. 244 - 21. desember 2009 Hannis Martinson er hesaferð fangaður í eini ræðusøgu um okkum sjálvi, saman við einum høvunda, sum er á eini størri missión enn bara at skriva eina krimi Ummæli Anna V. Ellingsgaard anna@sosialurin.fo Tú kanst illa skjóta nýggju krimi søguni Norðlýsi hjá Jógvani Isaksen í skógvarnar, at her er enn ein føroysk skaldsøga, sum ikki torir at taka støði í føroysku nútíðini. Bókin kom út sama dag, sum søgan byrjar, og fáar síður inni í søguni staðfestir høvuðs­ persónurin Hannis Martinson, at tað eru 10 dagar til stóru veður­ lagsráð stevnuna í Keypmanna­ havn. Aftur í veruleikanum kveitti eg yvir á ein álmanakka og kon sta­ teraði, at júst sum eg sat og las brotið, vóru tað átta dagar til stóru verðurlagsráðstevnuna. Næst an ónniligt bleiv tað, tá tað gekk upp fyri mær, at Hannis Martinson sat í sama húsi sum eg – í Miðlahúsinum í Vágsbotni –, meðan hann kjakast við blað­ stjór an um veðurlagsráðstevnuna. Satt at siga byrjaði eg so smátt at eygleiða, um blaðstjórin, redaktørurin og starvsfólki á Blaðnum hjá Miðlahúsinum í bókini eisini vóru at kenna aftur. S tóru tíðindini á Blaðnum hendan dagin í bókini eru tó alt annað enn gerandiskostur. Lesbiski kvinnuligi løgmaðurin, ella »løgmammman«, sum hon verður nevnd, er skotin, júst sum hon skuldi tendra jólatræið á Vaglinum, og alt landið er í djúpum skelki. Í leiklutinum sum bæði jour­ nal istur á Blaðnum og sum detektivur fer Hannis Martinson i holt við at uppklára málið. Søgan er hendingarík, má sigast, tí sum frá líður liggur meginparturin av landsstýrinum eftirá, samstundis sum fleiri av teimum vísa eg at vera samkynd ella til bæði kynini. Leingi er illgruni um, at morðið á løgmann er politiskt grundað og hongur saman við illviljanum móti teimum sam­ kyndu og 266b, sum løgmamman var heit talskvinna fyri. Skjótt verða eisini reiligiøs fanatisma, politisk maktgirnd og javnstøðu­ mál flættað inn í myndina, og sum frá líður eru illgrunasamir trægrir spunnir út í flestu heraðs­ horn í føroyska samfelagnum. Hetta gevur samstundis høv­ und anum ríkar møguleikar at vísa seg tá hann er best við súrligu viðmerkingum hjá Hannis Martinson til alt frá føroyskum politikki, har ongin tímir at fáast við mentamál, til herligar eygleiðingar av føroy­ ingum, sum draga sjálvljóðini í »Fagra blóma« so langt út, at sangurin mest sum ongan enda fær. Eisini fær lættkeyptur før­ oyskur journalistikkur og eitt humør gelt umhvørvi á Setrinum ikki so fá prik á vegnum. H óast sjálv krimisøgan er nakað tunn, samanborið við onkrar av hinum bókunum í røðini, er týðiligt, at høv und urin hesuferð hevur stramm að bygnaðin í bókini upp. Burtur eru longu, frágreiðandi brotini av søguligari bakgrund, sum ofta hava gjørt undanfarnu krimi­ bøkurnar hjá Jógvani Isaksen í so langdrignar. Einasta dømi av hesum slagi í Norðlýsi vísir á ábendingar um homoseksualitet í gomlu føroysku kvæðunum, og er hetta brotið samstundis sera áhugavert. Málsliga flýtur søgan væl, og tess meir undranarverd eru frá­ vikini. Til dømis havi eg ilt við at ímynda mær, at nakar tosar soleiðis í veruleikanum, sum tá einkjumaðurin eftir løgmamm­ una suffar: » Elin er deyð ... Sam stundis noktar skilið at taka við tí, sum tað sjálvt sannkennir. Eg eri fullkomiliga í villareiði« Bygnaðarliga er uttan iva neyð ugt at tríva í aftur ymiskt í eini krimisøgu, so lesarin ikki missir tráðin. Hesuferð haldi eg tó høvundurin ger í so nógv av, tí tá Hannis Martinson fyri bæði triðju og fjórðu ferð fortelur enn einum persóni um sín nýggja illgruna, hava vit líkasum fatað tað. H annis Martinson fjepparar hava uttan iva glett seg til ella stúrt fyri, hvat fór at henda við garvaða detektivinum, sum higartil ikki kundi funnið uppá at lagt av at drekka og roykja og líka leggur í, hvat onnur, serliga konufólk, halda um hansara lívsstíl. Ikki minst eftir at høv­ undurin í fjør hótti við at lata unnustuna Durutu spæla ein størri leiklut, so Hannis Martin­ son bleiv meir sannførandi sum modernaður maður. Møguliga skulu lesarar haldast í spenninginum eina løtu afturat, tí Duruta er næstan ikki til staðar í Norðlýsi. Afturfyri eru hinar kvinnulýsingarnar vorðnar mun­ andi meir fjøltáttaðar og ikki sørt javnstøðusinnaðar. Skrappi detektivurin roynir sum frægast at sigla millum kvinnuskerini, men í løtum tykist hann geva skarvin yvir. Mitt í øllum viðgongur hann, at hann kundi hugsa sær »fastari ramm­ ur« við Durutu, og móti endan­ um á søguni veksur hann mín sann fleiri sentimetrar, tá hann til ein jólasjónleik hjá dóttrini kennir seg sum ein av »teimum røttu modernaðu pápunum, sum tóku sær líka nógv av børnunum, sum mammurnar« Hóast hann ikki ljóðar heilt sannførandi, er okkurt, sum bendir á, at høv­ undurin nú vil hava meir psykologiskt kjøt á Hannis Martinson. T ematiskt liggur styrkin í bókini tó í nuanseraðu við­ gerðini av hugburðinum til tey samkyndu í Føroyum og serliga lýsingini av, hvussu tey hvør sær royna at yvirliva. Hetta gevur hinvegin sjálvari spennings­ søguni eina slagsíðu, sum ger, at bókin hevur lyndi til at koppa út úr krimisjangruni og við íspunn­ að morðinum inn í okkurt slag av søguligari fiktión, har neyva tíðarfestingin og dokumentariski karmurin freista okkum at spyrja »Hvat nú um ...?« Hvat nú, um vit høvdu ein lesbiskan løgmann í 2009 og eitt hevndarsjúkt, homo fobiskt og religiøst forstýr­ að menniskja fekk eina byrsu í hondina ... Hóast Norðlýsi ikki beinleiðis kann bólkast sum søgulig fiktión, ger høvundurin sær dælt av nøkrum at fremstu snildunum í sjangruni ­ at fanga ein tíðaranda og nakrar sosialar treytir, sum verða tambað til tað ítarsta í eini roynd at vísa okkum okkum sjálvi, tá ringast vil við. Jógvan Isaksen, Norðlýsi, Mentunargrunnur Studentafelagsins 2009 Ræðusøga um okkum sjálvi Nýggja krimisøgan hjá Jógvani Isaksen sendir illgrunasamar trægrir út í flestu krókar í føroyska nútíðar samfelagnum