týsdagur 22. desember 2009síða 6

6 tíðindi Nr. 245 - 22. desember 2009 Uppslagsbókin Hugtøk í bókmentafrøði er komin út í aðru útgávu við 80 nýggj­ um leitorðum. Millum nýggju leitorðini eru abstraktur, bókadagur, broyting, deixis, eykamerk­ ing, føroyskur dansur, Før­ oyingasøga, gandareal­ isma, hugstroymi,impressio nisma, krimisøga, mann­ frøði, nøtrisøga (en. Gothic novel, thriller, da. gyser), orðatak, patos, rammusøga, støkkprosa, týðing, upp­ gjørd eyðmýkt, Vøluspá, yvirstig, ævintýr. Bókin lýsir nú umleið 1000 bókmentafrøðilig hugtøk, bæði føroysk og almenn. Hon er ætlað hægri skúlum og øllum bókmenta­ áhugaðum. Forlagið Ungu Føroyar gevur út. Greinar eftir Sigrið av Skarði Vør – Greinir 1937­1972 er heitið savni við greinum eftir Sigrið av Skarði Joen­ sen, sum kom út herfyri Bókin er 107 síður. Sigrið av Skarði Joensen (1908­1975) var útbúgvin í søgu og enskum og tók lut í politikki, samfelagsmálum og mentan. Evnini í greina­ savninum eru politikkur, søga, mentan, kvinnurætt­ indi og fólk í samtíðini. Greinir eru um eitt nú Mariu Mikkelsen, Katrinu á Trøllanesi og Hjørdis Djur­ huus Nielsen. »Vør« (varin, ansin) var ein av nørrønu gudinnunum, og Sigrið nýtti viðhvørt hetta dulnevnið undir blaðgreinum. Forlagið Ungu Føroyar gevur út. Thomas Hardy á føroyskum Stuttsøgurnar »Konuni til vildar« og »Deyða hondin« eftir mæta rithøvundan Thomas Hardy eru nú komnar í føroyskari týðing í bókini Konuni til vildar. Thomas Hardy (1840­1928) er kendastur fyri ta heims­ gitnu skaldsøguna Tess of the d’Urbervilles (1891). Hesin mæti enski søguhøv­ undurin skrivaði harmborn­ ar søgur um, hvussu menn­ iskju í blindum at leita eftir eydnuni, meðan lagnan skákar sær sínar egnu vegir. Soleiðis er eisini í hesum søgunum, “Deyða hondin” og “Konuni til vildar,” sum fara fram á bygd í Suðuronglandi, har minnið livir um sagnir úr fornum tíðum. Høvundurin er ávirkaður bæði av upplýsing og romantikki, men telst kortini millum naturalistar. Hann lýsir stættamótsetn­ ingarnar í samfelagnum og finst hvassliga at kenslukúg­ anini, sum fer fram í hjúna­ bandinum og í kirkjuni. Sigrið av Skarði Joensen (1908­1975) týddi søgurnar. Ungu Føroyar geva út. 1196 orðatøk á føroyskum Fátt er betri eitur nýggja bókin, ið inniheldur 1196 orðatøk á føroyskum. Bókin savnar og skipar føroysk orðatøk, so lætt er at finna hóskandi orðatak til eitt­ hvørt høvi. Bókin er skipað í tveir partar: Í fyrra part­ inum eru orðatøkini skipað eftir innihaldi og í seinna partinum í bókstavarøð. Páll Isholm hevur ritstjórnað bókina, sum kemur út á Forlagnum Brattalíð í Gøtu. Í ár sleppa børnini at síggja uppaftur fleiri tekningar hjá fýra ára gomlu Miu, sum í síni nýggju bók teknar trøll og huldufólk saman við abbanum Nógv børni minnast uttan iva Dagbókina hjá Miu, sum kom út í fjør við tekningum hjá fýra ára gomlu Miu og abba hennara, tá tey bæði bíðaðu eftir, at foreldrini hjá Miu skuldu koma aftur úr Danmark. Nú eru foreldrini komin aftur, men Mia er ikki sloppin í barnagarð, so hon og abbin hava góða tíð at hugna sær og tekna saman. Í nýggju bókini, sum eitur Eru trøll og huldufólk til?, eru tey bæði farin tríggjar túrar út í ævintýrheimin, har tey síggja alskyns trøll og huldufólk. Og meðan Mia teknar og málar, hjálpir abbin henni við at siga spennandi søguna, um alt tað, tey síggja. Thomas M. Smith, Eru trøll og huldufólk til?, Egið forlag, 2009 Pápi Mostafa heldur, at týdningarmesta í allari verðini er at lesa. Hann er púra vísur í, at um bara fólk lesa, so verða tey klók og fáa alt rætt til allar próvtøkur. So Mostafa situ á bókasavninum og lesur meðan, hinir dreingirnir sparka fótbólt. Men Mostafa er framvegis býttlingurin í flokkinum, so tá hann ein dagin fær fatur á einum gandakeppi, vendist lív hansara fullkomiliga á høvdið. Knappliga dugir hann at svara øllum spurningum, og eftir einum degi verður hann kendur í sjónvarpinum. Men stóra broyingini hevur sín prís ... Bókdeildin gevur út bókina Gandakeppurin eftir Petter Lidbeck -ave- Í bókini Hannis og Bjørn­ hild hoyra børnini stuttligu søguna um eitt heldur ósannlíkt vinalag og um tolsemi. Hvønn morgun springur Hannis upp úr songini. Tá ið klokkan slær seks, fær hann sær tvær gularøtur, meðan hann lesur tíðinda­ blaðið, sópar gólvini, vaskar upp, turka dustið burtur og gevur blómunum vatn. So setur hann seg í lenistólin og hyggur væl nøgdur at snotiligu húsinum. Hvønn morgun svevur Bjørnhild leingi. So fær hon sær tvær hunangskøkur og eitt stórt krúss við heitum kakao. So tosar hon í telefon eina løtu. Eftir tað er tíðin komin til ein blund. Fara Hannis og Bjørnhild nakrantíð at gerast vinir? Vónirnar eru ikki serliga góðar, tí tey bæði eru sera ymisk. Tað er Bókadeildin sum gevur út bókina um Hannis og Bjørnhild -ave- Væl umtókta og sera stuttliga skaldsøgan Popptónleikur úr Vittula er nú komin út á føroyskum Popptónleikur úr Vittula er ein garrvill, sjarmerandi og poetisk søga um dreingirnar Matti og Niila og uppvøkstur teirra í bygdini Vittulajänkkä, ella Vittula, í Norðursvøríki, heilt uppi við finska markið. Søgan fer fram í 60'unum og 70'unum, tá ið nýggja tíðin umsíðir kemur til fjarastu avbygdirnar í Svøríki. Vegir verða asfalteraðir, smájarðarbrúk verða avtikin, fremmandir trúboðarar vitja – og tónarnir frá Elvis og Beatles gera innrás. Eldru ættarliðini halda lítið um alt hetta nýggja. Minnini um hungursárini í 30'unum og tann serliga kristnitrúgvin hava fest djúpar røtur í bygdarfólkið, og tey halda treiskliga fast í gamlar siðir sum sjómanstak, at rætta tong, manndóms­ roysni í sauna'unum og heimabrenning. Og tá ið brúdleyp er, er besta und­ irhaldið at fara til hendurs. Mitt í øllum hesum droyma Matti og Niila um at gerast rokkstjørnur. Popptónleikur úr Vittula eftir Mikael Niemi (f. 1959) er ein tann best umtókta og mest selda svenska skemtiskaldsøgan hesumegin aldaskiftið. Hon varð gjørd til film í 2004, og við týðingini hjá Hjalmari P. Petersen til føroyskt, er hon týdd til 27 mál. Tað er forlagið Sprotin, sum gevur út týðingina. -ave- Mia teknar enn í dagbókina Lítla Mia teknar enn í dagbókina hjá sær - hesaferð teknar hon trøll og huldufólk 80 nýggj bókmentahugtøk Skemtiskaldsøga á føroyskum Kenda søgan um bygdafrellini Matti og Niila, sum droyma um at gerast rokkstjørnur, er nú komin á føroyskum Óvanligt vinalag Hannis og Bjørnhild eru sera ymiskt, so tey kunnu neyvan blíva vinir, ella hvussu ...? Tá Mostafa setur ganda- keppin á høvdið, er hann alt annað enn býttlingurin í flokkinum longur Mostafa verður klókast av øllum 25 kuldastig í Italia Tann nógvi kuldin, sum hevur herjað stórar partar av Evropa í seinastuni, hevur kravt í minsta lagi 60 manna­ lív. Bara í Pólandi eru minst 15 fólk funnin deyð, men tíðindastovurnar siga, at tað veruliga talið kann vera nógv størri. Í Kekkia hava níggju fólk latið lív. Talan er í flestu førum um heimleys, sum eru deyð í kulda, men fleiri eru eisini deyð í ferðsluni. Í Eysturevropa hevur tað fryst millum 15 0g 20 stig, og í italska landspartinum Abruzzo vóru 25 kuldastig, sum er heilt óvanligt har um vegir. Eisini í Serbia, Kroatia, Bulgaria og Spania hevur tað verið sera kalt. Polanski sleppur ikki Ein dómstólur í Kalifornia hevur havnað einari áheitan frá tí kenda filmsleikstjóranum Roman Polanski um at sleppa einum gomlum máli ímóti sær. Málið er frá 1977, tá Roman Polanski bleiv ákærdur og dømdur fyri at hava gjørt seg inn á eitt barn kynsliga. Stutt eftir flutti Polanski til Evropa, og hann hevur ikki verið í USA síðani. Herfyri bleiv hann tikin í Sveis eftir áheitan frá amerikonsku myndugleikunum, og nú bíðar hann eftir avgerð um, nær hann verður sendur til USA.