týsdagur 5. januar 2010síða 12

12 tíðindi Nr. 2 - 5. januar 2010 Í eini handarvending kann samgongan skapa fortreytirnar fyri at fáa útvega ar beiði til eini 400 fólk afturat á fiska­ virkjunum kring land ið, sum í dag standa tóm ArbeiðsskApAndi Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Tað hevði borið væl til at út vega eini 400 fólkum aftur at arbeiði á teimum før oysku fiskavirkjunum. Tað eru tey á fiskavirking og á Vaðhorn á Eiði samd um, nú fleiri flakavirki kring landið standa gapandi tóm. Nógvar hundrað hendur sita fyri einki og trilla tumm l ar og arbeiðs loysi s­ tøl ini ganga bara ein veg og tað er uppeftir. Samstundis vísa tølini, at næstan 90% av teimum, sum hava mist arbeiðið seinas tu mánaðirnar, eru tíma lønt verkafólk. Men bæði Jógvan Greger sen á Vaðhorn og Símun P. Jacobsen á Føroya Fiska virking, siga, at tað hevði borið væl til at útvega ar beiði til eini 400 fólk á fiska virkjum kring landið. Tað, sum teir hugsa um, er at innflyta frystan fisk til at virka í Føroyum. Neyðugt við stuðuli Men teir eru eisini báðir samd ir um, at skal hetta eydn ast til fulnar, verður neyðugt, at landskassin let­ ur eina ávísa upphæd í stuðu li til at keypa frystan fisk fyri, sum síðani kann flytast inn og virkast á før­ oysk um virkjum. ­ Hevði landskassin latið ein ar 30 milliónir í stuðuli til eina slíka ætlan, hevði tað kanska útvega arbeiði til eini 400 fólk, sigur Jógv­ a n Gregersen á Vaðhorn. Hann sigur samstundis, at hesin stuðulin hevði kom ið fleiri ferðir aftur í lands kassan, tí tað virk­ semið, sum hetta hevði ført til, hevði kastað einar 150­ 250 milliónir aftur av sær til samfelagið í virðisøking. Símun P. Jacobsen á Fiska virking er sannførdur um, at tað er rættiliga veru­ leika kent, at hetta hevði kastað eini 400 arbeiðspláss av sær og hann er púra samd ur um, at vinningurin, sum samfelagið fær, er nógv ar ferðir størri enn stuðul in, sum hetta hevði kost að landskassanum. Óavmarkaðir møguleikar Teir vísa báðir á, at fyri nøkr um árum síðani varð fryst u r fiskur innfluttur, men tá ið fiskiskapurin hjá føroysku skipunum batnaði aftur, varð stuðulin tikin av og tá datt hetta mestsum niður fyri. Men nú fiskiskapurin nú er versnaður aftur, halda teir, at hetta hevði verið ein sjálv sagdur møguleiki at roynt aftur. Teir hava ikki hug at kalla hetta studning. Teir vilja heldur kalla hetta endur gjald fyri toll og frakt. ­ Skulu teir á Vaðhorn inn flyta frystan fisk úr Ís landi og Noregi, kostar tað eina krónu fyri kilo at flyta hann til Føroyar, men so kann hann flytast toll­ fríur á ES marknaðin eftir eini kumuleringsavtalu ímill um partarnar. Vaðhorn er eitt salt fiska­ virki og hjá teimum nyttar ikki at innflyta fisk úr triðja londum, tí tollurin á salt fiski er alt ov høgur. Hinvegin hevur Fiska virk­ ing mest flakavirki og tey kunnu innflyta fisk úr triðj a­ londum, tí tollurin av at selja á ES marknaðinum er tað, sum svarar til eina góða krónu fyri kilo av rá fiski. So tað, ið bæði Vaðhorn og Fiskavirking tosað um, er, letur landið ein stuðul ið svarar til áleið hálvaaðru krónu fyri kilo av ráfiski, verða fortreytir skaptar fyri at innflyta rættiliga nógvan frystan fisk til Føroyar at virka á virkjunum kring land ið. Bæði Jógvan Gregersen og Símun P. Jacobsen siga, at útboðið av frystum fiski er stórt, so møguleikarnir at keypa eru at kalla ó av mark­ aðir. Teir siga eisini, at teir fáa javnan tilboð um at keypa fisk úr Alaska, Russlandi og Grønlandi, men møgu­ lei k ar eru eisini at fáa fisk aðra staðni. ­ Tað kann gott koma upp á tal at innflyta eini 20.000­ 30.000 tons av frystum fiski og tað hevði kastað ein ar 120­150 milliónir av sær í arbeiðslønum til eini 400 fólk, alt eftir, hvat fisk­ ur in verður virkaður til, si g u r Jógvan Gregersen. Símun P. Jacobsen á Fiska virking nevnir eitt meiri hovligt dømi, at letur lands kassin 7,5 milliónur í stuðuli, hevði tað borið til at innflutt 5000 tons av fryst um fiski og tað hevði kast að einar 20 milliónir av sær í beinleiðis lønar út­ reiðsl um til flakafólk, um ­ framt alt avleitt virk semi. ­ Vit eru í eini støðu, har vit hava eitt arbeiðsloysi sum veksur og har sam­ felagið hevur brúk fyri inn­ tøkum og tí halda vit, at hetta er ein sjálvsagdur møgu leiki, leggur hann aftur at. Kann seta ferð aft ur á útjaðaran Løgtingið fer í næstu fram tíð at taka støðu til eina ætlan, sum kann skapa nógv arbeiði. Miðflokkurin hevur nevniliga lagt uppskot fyri Løgtingið um at játta stuðul til at keypa fryst an fisk fyri, sum síða ni skal virkast á før­ oysk um fiskavirkjum, so leið is sum bæði Fiska­ virk ing og Vaðhorn mæla til í hinari greinini her á síðuni. Í hesum sambandi skjýt ur flokkurin upp at játta 7,5 milliónir til enda málið. ­ Hendan skipan virk­ aði væl fyri nøkrum ár um síðani, sigur Mið­ flokk urin. Men so varð skipanin av tikin, tá ið fiski skap­ ur in undir Føroyum batn aði, men síðani tá er før oyska fiskiskapurin mink aðir 45.000 tonsum og flakavirkini hava ikki nóg góða og trygga rá vøru tilgongd. ­ Avleiðingin er, at fleiri virkir kring landið eru latin aftur. Serliga í Suður oy er støðan vána­ lig. Men kring alt landið er ov lítið av rá vøru­ grund arlagi til flaka virk­ ini og hetta gongur út yvir inntøku grund ar­ lagið hjá flakafólkinum. Miðflokkurin sigur, at verða 7,5 milliónir játtað ar til at at keypa fryst an tosk úr triðja­ lond um, kunnu 5.000 tons virkast á føroyskum flaka virkjum. Hetta svarar til eitt útflutn ings virði upp á 200 milliónir krónur, har av einar 20 milliónir høvdu verðið útgoldnar í lønum. ­ Fyri landskassan er talan um eina netto inn­ tøku, tí inntøkurnar av skatti, mvg og øðrum av gjøldum eru væl hægri enn stuðulin. Kunnu fáa 400 fólk til arbeiðis afturat Kongshavn sløk 5.000 tons fleiri Landingarmiðstøðin Kongshavn í Saltangará hevur landað væl meiri fisk í 2009 enn nakað annað ár frammanundan. Samlaða nøgdin í fjør var tilsamans 37.391 tons ímóti 32.740 tonsum í 2008. Hetta er ein munur upp á sløk 5.000 tons. Vøksturin stavar serliga frá gulllaksi, men eisini er meiri upsi landaður í fjør enn árið fyri. Í 2008 landaði Kongshavn tilsamans 6.800 tons av gulllaksi, og í fjør vóru tonsini 9.420 í tali. Á landingarmiðstøðini Kongshavn siga tey, at fyrra hálva í ár royndist rættiliga væl, men í heyst hevur fiskiskapurin hjá skipunum, sum fiska upsa, ikki verið nakað serligur. Hinvegin royndist gulllaksaveiðan rættiliga væl í summarhálvuni. Letur landið eitt sindur í stuðuli, fær landskassin hetta fleiri ferðir afturlønt, tí talan kann skjótt verða um hetta hevði kastað einar 150- 250 milliónir av sær til samfelagið, umframt at taka skapar støðugt arbeiði til eini 400 fólk, siga tey á Vaðhorn og á Fiskavirking Savnsmynd