hósdagur 7. januar 2010síða 14

14 Nr. 4 - 7. januar 2010 Sosialurin Ein skomm fyri demokrati’ið SAMBAND eirikur liNDeNSkov eirikur@SoSiAluriN.fo tlf 341800 viðmerkingar Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Marknaðarleiðari: Finnbjørg Nattestad finnbjorg@sosialurin.fo Høgni Thomsen hogni@sosialurin.fo Elin Vatnhamar Olsen evo@sosialurin.fo Svein Rógvi Nielsen Ljósstein sveinrogvi@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Inna Törnroos inna@sosialurin.fo Magnus Gunnarsson maggi@sosialurin.fo Rigmor Dam rigmor@sosialurin.fo Leo Poulsen leo@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Árni Joensen arni@sosialurin.fo Anna V. Ellingsgaard anna@sosialurin.fo Rógvi Nybo rogvi@sosialurin.fo Eirikur í Jákupsstovu eij@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Mánadagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Týsdagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Mikudagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Hósdagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Frí. kl. 09 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39 mm og rúmið millum teigarnar er 4 mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blað leiðsl­ an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Kykmyndir: Alvin Elleby Andersen alvin@ras2.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e­post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 228814 e­post: aki@sosialurin.fo e­post: dagfinn@sosialurin.fo !!! Haldarar sum ikki hava fingið blaðið, kunnu ringja til 341818 frá kl. 8.00­20.00 og boða frá Uppseting/prent: Uppseting: Sosialurin Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.­frí. 8­16 Tórsgøta 1, 100 Tórshavn Tel. 341800, Fax 341801 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo varp@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag­fríggjadag klokkan 1330 Rætturin hevur nú talað. Mvg av skrásetingar gjaldi á bilum var tikið inn uttan heimild í fleiri ár. Hesa niðurstøðu kom skattakærunevndin til fyri fleiri árum síðani, langt áðrenn nakað fyrningstos. Fíggjar málaráðið burdi havt útgoldið ov nógv kravda mvg’ið aftur longu tá. Tað er ein forkastilig skipan, sum noyðir Palliba í rættin, heldur enn at virða eina kærunevnd, sum júst er til, fyri at Palliba ikki skal noyðast í rættin. Ein kærunevnd, sum er hægsti fyrisitingarligi myndug- leiki, men sum Taks kortini noktar at fylgja. Eisini hóast sama kærunevnd hevur staðfest, at avgerðir hjá nevndini skulu fylgjast, og at Taks ikki kann bíða við at at viðgera mál, vísandi til at Taks er ósamt í niðurstøðuni og tí hevur kært mál til hægri dómstól. Er tað stjórin á Taks, sum ikki virðir tær lógir, sum hann er settur at umsita? Ella aktar stjórin bara harra boðum úr erva? Vit spyrja, tí tað má og skal fáa avleiðingar, tá demokratisku spælireglurnar ikki verða virdar av teirri umsiting, sum skal umsita somu reglur. Tað er alt ov møtumikið hjá einum meinigum borg- ara at noyðast at stevna skattavaldinum, og Fíggjar- málaráðið er væl vitandi um, at bert eitt fátal av borgarum hava orku til at fara í rættin við kravinum. Og við at toga málið somikið langt út, at tað nú bert er eitt fátal av handlum, sum ikki eru falnir fyri fyrningarfrestini, hava Taks og Fíggjar mála ráðið gjørt ilt verri. At halda Palliba og Marsannu til rukku við at pábe- rópa sær fyrning, er púra burturvið. Fíggjar málaráðið veit, at peningur er innkravdur, uttan at heimildin hevur verið í lagi, og um ein hevur pening, sum man veit er tikin inn uttan heimild, so er heldur eingin heimild at brúka hann, óansæð hvussu leingi pen- ingurin hevur ligið. Fyriuttan tað moralskt forkastiliga í einum slík um hugburði hjá teimum, ið skuldu verið fólk sins tæn- ar ar, so er eisini tað at siga, at Fíggjar mála ráð harrin sjálvsagt onga heimild hevur at behalda handa pen ingin. Tað kann ikki koma upp á tal, at land- ið beheldur pening, sum tað veit eru innkravdir av órøtt um, óansæð um talan er um fimm ár ella ikki. Landið hevur ikki loyvi at búka peining, sum tað veit er fingin til vega í heimildarloysi, og tí er einki annað hjá Eidesgaard at gera, enn at gjalda út við kassa eitt! Tað finst eitt gott føroyskt orð fyri tað, at taka pening frá øðrum uttan heimild ella loyvi. Tað hevur verið nógv tosað um týdningin av at fáa før­ oyingar heim aftur til Før­ oyar, føroyingar, ið hava tikið útbúgving uttanlands og annars hava vunnið sær royndir eru virðismikið til­ feingi fyri føroyska sam­ felagið. Hetta má og skal vera eitt tað fremsta áhuga­ málið hjá føroyskum politik arum í 2010, tí fólka vøkstur skapar bú ­ skap arvøkstur. Men í øllum tosinum um at fáa føroyingar heim aft­ ur á klettarnar, hava vit lyndi til at gloyma tað fólka tilfeingið, íð vit hava í Føroyum. Føroyingar duga væl at gagnnýta fisk, seyð og annað tilfeingi, men vit eru ikki serliga dugnalig til at røkta og gagnnýta tað fólkatil feing­ ið, sum í Føroyum býr, bæði tá tað snýr seg um føroyingar í Føroyum og teir útlendingar, ið her búleikast. Vit hava umleið 1200 útlendingar í Føroy­ um, útlendingar, ið eru komnir higar í arbeiðs­ ørindum og onnur, sum hava fingið sær føroyskan maka v.m. Nógv av hesum fólkum hava holla útbúgv­ ing ella eru dugnalig í aðrar mátar. Hesi fólkini, kvinnur sum menn, eiga at fáa ein veruligan møgu­ leika á føroyska arbeiðs­ marknaðinum. Fyri jól las eg áhugaverda tíðargrein eftir Páll Holm Johanne­ sen, “Kvinnunar vit gloyma”. Greinin var nokk so sigandi, har m.a. varð greitt frá einari kvinnu, sum í heimlandinum átti at vera advokatur, men í Før­ oyum arbeiddi hon í fiski. Tað eru óivað nógv tílík dømi sum hetta, har útlend ingar, kanska serliga útlendskar kvinnur, ið hava fingið sær maka í Føroy­ um, ikki fáa møguleika til at brúka sína útbúgving og førleikar fult út. Sum sam­ felag, við avmarkaðum fólkatilfeingi og avmark­ aðum fakligum tilfeingi hava vit ikki ráð til at kasta hesar førleikar fyri borð. Integratión er eitt must Ein fyrsta treyt fyri, at útlendingar skulu kenna seg væl í føroyska sam­ felagnum og tora at bjóða seg fram við sínum før­ leikum og royndum er ein vælskipað integratión. Hetta orðið hevur verið rætti liga fjarskotið í før­ oysk um politikki, møgu­ liga skyldast tað, at vit ikki hava havt fult ræði á útlendingaøkinum, men avgjørt ikki nøkur góð grundgeving fyri, at onki er gjørt. Útlendingar, ið koma higar, hava ógvuliga trupult við at finna seg til rættis ta fyrstu tíðina. Tey skilja ikki málið, nøkur av teimum hava enntá sera trupult við enskt. Vit eiga at duga betur at taka móti hesum fólkum, ið ynskja at seta búgv í Føroyum. Eitt uppskot hevði verið at givið hesum fólkum ein “byrjunarpakka”, eina mappu við øllum hentum upplýsingum um grund­ leggjandi viðurskifti í føroyska samfelagnum, og um hvar man skal venda sær við ymsum spurning­ um og trupulleikum. Somu leiðis eigur heima­ síðan hjá útlendingastovuni at útbyggjast, soleiðis at tilfar og skjøl eru tøk á fleri fremmandum málum. Í heyst undirskrivaði undirritaða felagslýsing sam an við danska integra­ tións málaráðharranum, Birthe Rønn Hornbech, um yvirtøku á útlendinga­ økinum. Hendan yvirlýsing sigur, at útlendingaøkið skal yvirtakast í seinasta lagi 1. jan. 2011. Í tí sam­ bandi avgjørdi eg, at orðast skuldi ein integratións­ politikkur, sum ítøkiliga skal innihalda, hvussu vit skulu handfara útlendingar, ið koma til Føroyar. Arbeiðs setningur er orðaður, og arbeiðsbólkur verður settur fyrsta dagin. Miðað verður eftir, at arbeiðsbólkurin skal verða liðugur við arbeiðið 1. okt. 2010. Ein væleydnað integratión er m.a. at útlendingar skilja og duga at tosa føroyskt. Hetta er ein grundleggjandi fyri­ treyt fyri, at útlendingar kunnu kenna síni rættindi og skyldur í Føroyum. Nógvir útlendingar hava trupult við at koma framat føroyska arbeiðsmarkn­ aðinum, tí føroyska málið er ein forðan ­ hetta er ikki gott nokk. Føroyska málið er somuleiðis ein fyritreyt fyri at kenna til føroyska mentan, føroyskan politikk, føroyska rættarskipan, skattaskipan o.s.fr. Hetta eru alt grundleggjandi meginreglur í einum sam­ felag, sum øll óansæð húðalit og etniskan uppruna hava rætt og skyldu at kenna til. Fíggjarlógin 2010 er sam­ tykt, hetta við so miklari fer, at trupult hevur verið at fingið innlit í hvat og hvussu skerjingarnar koma at ávirka ymisku sam­ felags uppgávurnar. Tó tykist tað, sum um útmeldingin er, at tað skal sparast innan bústovnar og sambýli fyri menniskju, ið bera brek. Hvussu ber tað til, at spara á einum øki, ið longu er niðurpínt? Støðan á bústovnum og sambýlum fyri menniskju, ið bera brek, er longu, sum nú sera álvarslig. Manglandi rað­ festing í fleiri ár hevur ver ið eyðkenni – og sam­ tykkir Føroya Løgting nú at sparast skal 0,75% í 2010. Stovnarnir hava ikki meira at taka av. Andsøgnin er fullkomin. Føroya Løgting góðkendi ST­sáttmálin um rættindi teirra, ið bera brek, so seint sum í summar, men henda skerjing er ikki í trá við henda sáttmála. Vit mugu tí staðiliga heita á avvarðandi myndugleikar um at broyta hesa avgerð. Hetta eru menniskju tað gongur útyvir, og ikki bert nøkur tøl, sum skulu snøggast til. Tórshavn, tann 6. jan. 2010 Føroya Pedagogfelag Fólkatilfeingið í Føroyum má gagnnýtast betur landsstýriskvinna í innlendismálum ANNIKA OLSEN Er ikki nóg mikið oyðilagt? Yvirlýsing samtykt á álitis fólkafundi hjá Føroya Pedagogfelag 6.jan. 2010