mikudagur 13. januar 2010síða 5

5 tíðindi Nr. 8 - 13. januar 2010 Í krabbameinsfelag­ num eru tey vón­ brotin av, at sam­ gongan longu er farin at skáka sær undan at seta víðfevndu krabbameinsætlanina í verk, men tey bæði vænta og vóna, at meiri peningur verð­ ur játtaður seinni í ár Krabbamein Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo – Arbeiðið at víðfevndu krabbameinsætlanina í verk, eigur ikki at vera treyt að av, hvussu nógv játt an er til taks. Tað staðfestir Jákup N. Olsen, formaður í Krabba­ meinsfelagnum. Hann var sjálvur við í arbeiðsbólkinum, sum í heyst handaði landsstýrin­ um eina víðfevnda ætlan fyri at menna viðgerðina av krabbameini í Føroyum hesi næstu árini. Men tað harmar hann, at landssýrið longu nú er farið at drála við at seta ætlanina í verk, soleiðis, sum vit greiddu frá í Sosialinum í gjár. Har greiddi Aksel V. Jo ­ hannesen frá, at fleiri tiltøk, sum krabbameinsbólkurin mælti til at seta í verk í ár, verða útsett, tí heilsuverkið skal spara pening. Hetta er formaðurin í krabba meinsfelagnum vón­ brotin av. ­ Nú hevur hevur arbeiðs­ bólkur hjá heilsu málaráð­ num gjørt eina krabba­ meins ætlan fyri tey næstu trý árini og fíggingin eigur ikki at verða ein forðing fyri at seta hana í verk, sigur Jákup N. Olsen. Ongin umbering Tilsamans hevur bólkurin 58 tilmæli til politiska myndugleikan á krabba­ meinsøkinum, men fleiri av teimum kosta onki at seta í verk. Men heldur ikki tey til­ mæli, sum eru ókeypis at seta í verk, kann lands­ stýris maðurin lova at fylgja í ár, tí tað veldst um um ­ sitingarligu orkuna í heilsu­ málaráðnum og fakligu ork una í heilsuverkinum. – Tað átti so ongantíð at komið politiska myndug­ leikanum so mikið sum til hugs at drála við tí, sum onki kostar, sigur formað­ urin í krabbameins felag­ num. Hann staðfestir, at nógv av teimum ókeypis til mæl­ unum snúgva seg um sam­ starv tvørtur um stovnar og fakbólkar og um at flyta orku, sum er til framman­ undan. – Er viljin til staðar, kann rættiliga nógv gerast, áðr­ enn tað kostar eina krónu, sigur hann. Fara at lata løgtingslimir í Formaðurin í krabba meins­ felagnum setir nú sítt álit á tað aðalorðaskiftið sum Aksel V. Johannesen ætlar skal vera í løgtinginum í næsta mánaði um krabba­ meinsætlanina Í tí sambandi hevur krabba meinsbólkurin bjóð­ að sær at hava eina framløgu fyri løgtingslimunum fyri at lata teir betri í til at við­ gera spurningin. – Á tí tí framløguni ætla vit at fáa høvi til at greiða løgtingslimum frá krabba­ meinsætlanini, hvat stendur í henni, hvat liggur í henni og, hvat liggur aftanfyri tey tilmæli, vit koma við. – Og tá ið aðalorðaskiftið hevur verið, hava løg tings­ limir vónandi eina nógv betri fatan av, hvat ætlanin snýr seg um. Og tá bæði vænta og vóna vit, at teir vilja játta neyðuga peningin í eini eykajáttan, so at tey tilmæli, sum fyribils eru strik að í ár, kunnu verða sett í verk kortini, sigur Ják up Olsen. Hann leggur afturat, at verða tiltøkini sett í verk, eru peningur at spara í hin­ um endanum, tí fyribyrgj­ andi tiltøk føra við sær, at nógv verða funnin, áðrenn viðgerð verður neyðug. Lítil meining í at spara Tá ið ein krabbameinsætlan verður gjørd, sum hevur heili 58 tilmæli til politiska myndugleikan, er tað ein ásannan av, at støðan er ikki nóg góð, sum er. – Sjálvandi kundi støðan verið nógv betri. Tí eru vit komin við hesi ætlanini. Tað nyttar ikki at viðgera ein sjúkling, hvur tú ikki eina greiða ætlan fyri, hvussu hann skal viðgerast, sigur Jákup N. Olsen. – Tí má og skal heilsu­ verkið hava eina krabba­ meinsætlan. Og tað skal vera ein langætlan, sum skal fylgjast. Hann sigur, at krabba­ meins ætlanin eigur at rokn­ ast sum ein samtykt um, at soleiðis skal krabbameins­ viðgerðin vera og skipast. – Men so kann tað heldur ikki bera til, at tað verður skarvað av ætlanini, hvørja ferð, tað sýgur saman um fíggjarliga. Krabba meins­ sjúklingar skulu ikki brúk­ ast til at regulera búskapin við, tí ætlanin skal fylgjast, annars er lítil meining í tí, leggur hann afturat. – Tað kann ikki vera mein ingin, at vit knappliga finna útav, at nú hava vit ikki ráð til at fylgja ætlanini longur. Hann sigur, at hesi við­ urskifti halta í Føroyum, men tað má fáa ein enda og tí er tað neyðugt, at stórur meiriluti í løgtinginum fyri eini ætlan. Men samstundis bindur politiska skipanin seg til at betala tað, sum tað kostar, tí ein samanhangandi við­ gerð setir ávís krøv. – Tað ber ikki til at spara ávísar partar í viðgerðini burtur. So mugu vit heldur staðfesta, at hesar sjúkur ikki viðgerast. Jákup N. Olsen staðfestir eisini, at hetta er bara tann fyrsta krabbameinsætlanin, tí tá ið nøkur ár eru farin, er tað neyðugt at endurskoða hana. – Í Danmark eru tey beint nú í ferð við tað triðju ella fjórðu krabbameins ætl an­ ina, leggur hann afturat. Akutt sjúka Eitt tilmæli frá krabba­ meins bólkinum má sigast at vera nokk so grund leggj­ andi fyri øllum øðrum til­ mæli. Tað er, at krabbamein má verður roknað sum ein akutt sjúka og at heilsu­ verkið sostatt ikki kann savna sjúklingar saman til tað eydnast at fáa ein skurð­ lækna til Føroyar at viðgera teir. Jákup N. Olsen sigur, at hetta vil krabbameins bólk­ urin hava fyri at staðfesta, at talan er um eina akutta sjúku, sum skal viðgerast beinanvegin. – Vit hava nevnt hetta fyri at binda um heilan fingur, tí tað er skjótt at fella fyri freistingini at savna sjúk­ ling ar saman og fáa ein lækna hendavegin at við­ gera teir, tí tað er bíligari. – Men verður krabbamein raðfest sum ein akutt sjúka, ber tað ikki til, tí sjúkan krevur, at sjúklingurin kem­ ur í viðgerð sum skjótast. Tá ið krabbamein umræður, er skjót viðgerð avger andi. Jákup N. Olsen sigur kortini, at í Føroyu er tað ikki formliga staðfest, at krabbamein er ein akutt sjúka. – Kortini verða krabba­ meinssjúklingar viðgjørdir sum akuttir sjúklingar, tí tað gongur rættiliga skjótt at koma til kanningar og í viðgerð. Men tá ið krabbamein formliga er staðfest sum ein akutt sjúka, er tað longu hjá kommunulæknanum, at tað verður staðfest, at ill­ gruni er um krabbamein og so skal sjúklingur framat kanningum beinanvegin. – Jákup N. Olsen sigur, at hetta er ein skipan, sum eigur at verða sett í gildi í Føroyum. Hann fegnast eisini um ætlaða samstarvið við ís ­ lend ingar, tí har er ongin bíðitíð til stráluviðgerð og ávísa aðrar krabba meins­ viðgerðir. Krabbamein skal ikki sveiggja við búskapinum - Antin hava vit eina krabbameinsætlan, sum verður fylgd, ella skulu vit halda upp at at viðgera hetta slagi av sjúklingum. Tí nyttar ikki knappliga at siga, at vit hava ikki ráð til ein part av ætlanini, soleiðis sum landsstýrið nú ger, sigur formaðurin í krabbameinsfelagnum Aftur til Grønlands Higartil hevur Royal Greenland flutt at kalla alla sína góðsking til Póllands, men nú hevur felagið gjørt av at flyta ein part av arbeiðinum aftur til Grønlands. Talan er um svartkalvan, sum í framtíðini skal góðskast á virkinum í Qasigiannguit, sigur grønlendska kringvarpið. Maskin­ urnar verða settar upp fyrsta dagin. Grønlendskir politik­ arar og fakfelagsfólk hava leingi funnist at Royal Green­ land, tí felagið hevur flutt arbeiðspláss av landinum, og tey fegnast tí, nú felagið hevur valt at flyta ein part av góðskingarvirkseminum heimaftur, sigur KNR. Løgreglumaður stjól Sjálvt tann, sum skal halda skil á, at onur halda lógirnar, kann fella fyri freistingini.. Í hvussu er skal ein løgreglumaður á Sælandi fyri rættin, tí hann er ákærdur fyri at hava stolið 132.000 krónur úr kass anum hjá tí lokala løgregluklubbanum, sum hann var kas sameistari hjá. Tann 56 ára gamli løgreglumaðurin hevur játtað seg sekan, og tí fer málið ikki at taka drúgva tíð, tá tað kemur fyri rættin í vár. Hinvegin kann løgreglumaðurin, sum er frítikin fyri tænastu, vænta sær munandi longri tíð í fongslinum, verður hann dømdur sekur, sigur TV2.